Aınaldyrǵan 17 mıllıon ǵana halqy bar jáne onyń da aıtarlyqtaı bóligi ózderine qajetti avtomashınalaryn alyp úlgergen el turǵyndary qazaqstandyq avtokólikterdi satyp alýda qanshalyqty qaýqar kórsete almaq? Shetelderge eksportqa ótkizeıik desek taǵy problema bar. Jaqyn da qýatty kórshilerimiz – Qytaı men Reseı óz avtomashınalaryn ótkizetin rynok izdep álek. Tipti avtoóndirisi anaý aıtqandaı damyp kete qoımaǵan О́zbekstannyń da óz kólikteri jetkilikti. Áıteýir bizdiń mashınalarymyzdy satyp ala qoıaıyq dep alaqandaryn ysqylap otyrǵan olar joq. Sonda ne isteý kerek?
Árıne mundaı saýaldy avtomobıl qurastyrý isin qolǵa alardan biraz buryn qoıyp, oǵan jaýapty da sol kezde izdestirý kerek edi. Qazir endi kesh. Sondyqtan «bolary bolyp, boıaýy sińgen iske» ókinish bildireıin dep jatqan nıet joq bizde. Bizdiń aıtpaǵymyz máseleniń basqa qyry.
Taıaýda Qazaqstannyń avtomobıl salasy kásiporyndarynyń odaǵy memlekettik qyzmetshiler úshin qyzmet babyndaǵy avtomobılderdi memlekettik satyp alý júıesin jetildirý jóninde Qarjy mınıstrligine usynys bildirdi. Ol nendeı usynystar deısiz ǵoı. Aıtaıyq. Olardyń paıymdaýlarynsha, birinshiden, memlekettik qyzmetshilerdiń ár kategorııasy úshin qyzmet babyndaǵy avtomobılderdiń tıptik standarttaryn engizý qajet. Ekinshiden, memlekettik mekemelerdiń sheteldik jeńil avtomobılderdi satyp alýlaryna moratorıı engizý kerek. Úshinshiden, «Memlekettik satyp alýlar týraly» zańda buryn qarastyrylǵan otandyq avtoóndirýshilerge arnalǵan preferensııalardy qaıta qalpyna keltirgen jón.
«QazAvtoPromnyń» bulaısha shyr-pyr bolýy teginnen tegin emes eken. Sóıtsek, ústimizdegi jyldyń 9 aıynda sheteldik avtomobılderdi memlekettik satyp alý kórsetkishi qaýyrt ósip ketken. Máselen, 2016 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda ol kórsetkish 67 birlikti qurasa, 2017 jyldyń tıisti kezeńinde 508-ge jetip 7,5 esege artyp túsken. Osynsha mashınany satyp alý úshin, árıne qyrýar qarjy qajet. Sondyqtan da memlekettik mekemeler men ulttyq kompanııalar kúni buryn qam jasap, jyl basynan bastap ımporttyq mashınalardy satyp alý úshin óz bıýdjetterinde 6,7 mıllıard teńgeni aldyn ala qarastyryp qoıǵan kórinedi.
Sonymen birge bir modeldegi avtokólikterdi keı kezde eki ese qymbat baǵaǵa satyp alǵan jaǵdaılar da kezdesip otyrǵan. Aqshań bolsa qaltańda, taltańdasań taltańda degen ras. Bar aıyrmashylyǵy bulardy taltańdatyp otyrǵan óz qaltalaryndaǵy emes, memleket «qaltasyndaǵy» aqsha. Aıtalyq Toyota Land Cruiser jáne Toyota Land Cruiser Prado jol talǵamaıtyn avtokólikterdi satyp alý úshin ǵana memlekettik mekemeler jyl basyna beri bıýdjetten 841 mıllıon teńgeden astam qarjy jumsaǵan! Osy avtomashınalardyń tórtten birin quraıtyn modelderdiń árqaısysy 23 mıllıon teńgeden asatyn qarjyǵa túsýi de búginde árkimniń oıyna ne kelse sony isteýge kóshkenin kórsetedi. Osyndaıda azyp-tozyp turǵan aýyldar men olarǵa aparatyn shuryq-shuryq joldar kóz aldyńa elesteıdi. Eger jańaǵy 23 mıllıondy bir aýylǵa berse, ol jerde «kommýnızm» ornatýǵa bolar edi. Biraq kim bere qoısyn?..
Al endi osyndaı qymbat mashınalardy taqymǵa basyp taırańdap júrgender kimder deısizder ǵoı? Olar ózimizdiń oblystyq jáne aýdandyq ákimdikterde qyzmet isteıtin sheneýnikter. Naqa aqymaq emespiz, túsinemiz. Qazir burynǵy keńestik kezdegideı emes, qol bos, jumys qaıda dep surap, talap etip jatqan jáne eshkim joq. Sondyqtan ara-tura ańǵa shyǵyp turý kerek. Qydyratyn jerler taǵy bar. Jol bolsa-bolmasa da nashar, berik otyrmasań baýyryńmen jer syzyp qalasyń. Osydan keıin sheneýnikter memleket qarjysyna qymbat «avto» almaı qaıtsyn?!
Degenmen deımiz-aý... Sonda áý, bátirekesi, qazynanyń onsyz da asyp-tasyp jatpaǵan azǵantaı aqshasyna qymbat avtokólikter satyp ala berýdi qoısańdarshy. Eń bolmasa, myna elimizde qurastyrylyp jatqan avtomobılderdi satyp alsańdarshy, ózimiz almasaq ol mashınalardy kim alady deıtin bir pendeniń múlde tabylmaǵany ma shynymen? «Áı deıtin áje, qoı deıtin qoja joq» dep osyndaıdan aıtqan bolar sirá, burynǵy ata-babalarymyz.
Qolynan kelgenderge qonyshynan bastyryp qoıǵan zaman-aı deısiń keıbir shikireıgen sheneýnikterdiń joǵarydaǵydaı shekten shyqqan áreketterin kórgen kezde. Arzanqol mashınamen júrip-aq el úshin qyrýar isti tyndyrǵan keńestik kezdiń memlekettik qyzmetshileri perishte eken ǵoı, shirkin...
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
