«Mahabbattyń qudiret kúshi áldılep...» Iesi rıngtonǵa kádimgi «Dos-Muqasannyń» «Toı jyry» ánin bar naqyshymen júktep alǵan eken.
Jabyrqaýly jurtty ári-sári qylǵan qalta telefon, qoldan qolǵa ótip, túımesi áreń basylyp, úni áreń óship, ıesine qaıtyp oraldy-aý degende, álgi saz qaıta bastaldy... Barsha qaýymdy yńǵaısyz kúıge ushyratqan osy qubylysty eleń qylmaı qoshtasý duǵasyn sabyrmen aıaqtaǵan ımam jurtqa qarap, «Ýa, jamaǵat! Alla taǵalam saýaptan jazsyn, álginde barshańyzǵa qalta telefondaryńyzdy óshirip qoıyńyzdar deýdi eskertpeppin. Keshirińizder...» dedi. Imam aıtpasa da istelinetin qaraketter ǵoı. Dese de jap-jas ımanjúzdi ımamnyń bul ulaǵatyna jurt óte-móte tánti bolyp qalysty.
Maǵan buǵan deıin tilshi retinde janaza jaıly qalam terbeımin-aý degen oı kelmepti. Búgin jazýǵa týra kelip tur. Oǵan bir ǵana Talǵardaǵy janaza ústindegi «Toı jyry» sebepshi emes, árıne... Janaza ústinde ózimiz únemi kýá bolyp júrgen keıbir jaısyz jaıttar der edim. Qandaı da áýlet bolmasyn erte me, kesh pe qaraly jaıtty basynan kesheri anyq. Abaısha aıtqanda «О́lý úshin týǵansyń oıla, shyraq» degendeı, ózekti janǵa ólim bar. Bireý dúnıege keledi, bireý baqılyq bop jatady. Ol – ómir zańdylyǵy. Mine, Almatynyń qaq tórinde keshe ǵana aramyzda jarqyldap júrgen arystaı azamattan aıyrylyp, basymyz ıilip turmyz. Bıik tas qamalmen qorshalǵan onsyz da tar aýlaǵa adam lyq toldy. Jurt aldyna tosyn shyqqan ımam daýystap «Jamaǵat, janazaǵa daıyndalyńyzdar» dedi de, ile «Aralaryńyzda dáret almaǵandar bolsa, bylaı shyǵyńyzdar» dep oń qol jaǵyndaǵy oımaqtaı oryndy buıyra nusqady. Beıne synyptaǵy «Úı tapsyrmasyn oryndamaǵandar bylaı buryshqa shyǵyp turyńdar!» deıtin qatal ustaz dersiz. Janazaǵa kim dáretsiz keletin edi, aıtyńyzshy?! Imamnyń muny bilmegeni me? Talǵardaǵy qazanamada «Toı jyry» beıýaqytta bilmestikten úsh ret aıtylsa, myna ımam kúlli jurttyń aldynda álgi buıryqty tórt ret qaıtalady.
Qapas qorshaýda onsyz da oryn tappaı typyrshyǵan jurttyń mazasyn qashyrǵan ımam er-azamattyń bireýi ortaǵa shyǵyp, «men búgin dáret alǵan joq edim» dep, erler men áıelder arasynda ol usynǵan «qara beldeýge» baryp turady dep oılady ma eken? Abyroı bolǵanda ishten máıit kótergender shyǵyp, ımam tynshydy, «dáretsizderdi» umytty. Árkimniń dinı biliktiligi árqıly bolǵandyqtan eshkim álgi ımamdy etıkasyz qylyǵy úshin jazǵyrmady, sókpedi. Múmkin ol sharıǵat talaptaryna baǵynǵan shyǵar?! Áıtse de meniń bala kezimnen esimde saqtalǵany – beıit basyna balalar men áıelder barmaıtyn. Ony árkim-aq biletin. Másele taǵy da sol balalardan bastaldy.
Zırat basyndaǵy kúrek ustap qara jamylǵan nópirdiń ún-túnsiz is-áreketi 5-6 jasar úsh balanyń ishin pystyrdy, tómpeshikten (beıitten) syrǵanaı jarysyp, «Iа pervyı... ıa pervyı...» dep biraz shýlasty. «Táıt» degen pende joq. Imam da únsiz. Men sııaqty talaı jannyń aıtary ishinde qaldy. Barshamyz qulaq qoıǵan ýaǵyzynyń arasynda qatal-ımam «ata-babalarymyz qabir basyna balalar men áıelderdi alyp barýǵa bolmaıtynyn erte bastan aıtqan emes pe?! Mine, zırat basyndaǵy bala tirligin ózderińiz de kórip tursyzdar» deýi kerek edi. Tar aýlanyń ishinde barsha er-azamattyń «apshysyn qýyrǵan» ımamnyń óresi sony aıtýǵa jetpedi, ǵapý ótinemin... «Nege?!» degen ókinishti oı qushaǵynda qaldyq.
Uzynaǵashta jańadan boı kótergen 3000 oryndyq záýlim meshitte Álı esimdi ımam inimiz, Alla razy bolsyn, bizge pyshaqtyń qyryndaı bir kitap usyndy. Kitaptyń aty – «Janaza jáne jerleý rásimderi». Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan qajy Malǵajyulynyń bastamasymen jazylǵan. Kitaptyń maqsaty – dinı rásimderdiń atqarylýynda kezdesetin qarama-qaıshylyqtardy joıyp, oryndalýyn birizdilikke túsirý, jamıǵatqa birdeı biryńǵaı úkimderdi jetkizý eken. «О́ıtkeni musylmandyq dinı rásimderdiń túp negizi – sharıǵat úkimderi» deıdi kitap ári kópshilikti tolǵandyrǵan kez kelgen suraqqa jaýap beredi. Ol naqty sharıǵı dáleldermen, dáıektemelermen naqtylanǵan. О́mirlik talaı túıtkil sheshimin ádemi tapqan. Endigi jerde bul kitap qolyna tıgen eshbir ımam jurt aldynda «ózim bilemdikke» salynbaıdy. Bilgenge – ústeme, bilmegenge – úlgi. О́ıtkeni jer-jerde ımamnyń is-áreketi – ulaǵat. Qaraly jıyn basynda ımam sózi haq bolar! Bul kitaptyń qolymyzǵa tıgendegi qýanǵan jaıymyz sol edi...
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
