Azattyqtyń asyl arqaýy
Elbasy N.Á.Nazarbaev 2008 jyly Astana qalasynyń 10 jyldyq mereıtoıyna baılanysty elorda tórinde ótken saltanatty jıynda: «HH ǵasyrdyń basynda ulttyq birlikti nyǵaıtý ıdeıasyn alǵa tartqan rýhanı-zerdeli ıgi jaqsylar qazaqtyń ulttyq ıdeıasyn jasaýdy óz moınyna aldy. Olar qoǵamnyń túrli tarabynan shyqqan, ári eń aldymen dástúrli dala aqsúıekteriniń ókilderi edi. HH ǵasyrdyń basynda qazaq qoǵamynda osyndaı zııaly qaýymnyń qalyptasýynda urpaqtar estafetasy sııaqty sıpat boldy» dep, alashtyqtardyń uly muratyna tarıhı baǵa bergen bolatyn.
Bul konferensııada Elbasy aıtqandaı, táýelsizdikti murat tutqan Alash ıdeıasy jan-jaqty saraptalyp, Alash muraty – qazirgi táýelsiz qazaq eliniń memleketshildik múddesiniń úzilmeı jalǵasqan asyl arqaýy degen baǵa berildi.
Mańyzdy basqosýdy ashyp, ǵylymı-tájirıbelik konferensııanyń maqsatyn tanystyrǵan Ulttyq mýzeı dırektorynyń mindetin atqarýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Jáken Taımaǵambetov myrza joǵaryda berilgen baǵany qýattaı kele, rasynda HH ǵasyr basyndaǵy Alash qaıratkerleriniń qazaq qoǵamyn otarlyq ezgiden azat etý amaldaryn izdestirip, memlekettik táýelsizdik alýdyń joldaryn kórsetýdegi eńbegin sózben jetkizý múmkin emes, dedi.
Árıne, Alash qaıratkerleriniń joly óte qıyn da, kúrdeli kúres joly-tyn. Bular bastaryna tónip turǵan qaterdi bile otyryp, alǵan baǵyttarynan qaıtpady. Olar áý bastan, táýelsiz ulttyq avtonomııa qurýdy josparlady jáne tóńkeris negizinde qurylǵan Keńes ókimetin moıyndamady, ony zańsyz dep eseptedi.
Tanymal tarıhshy Mámbet Qoıgeldıev jazǵandaı, Alash qaıratkerleri qazaq eliniń san ǵasyrlyq damý tájirıbesin, salt-dástúrin revolıýsııalyq ádispen kúrt ózgertýdi emes, qaıta olardy evolıýsııalyq jolmen, basqa órkenıetti elderdiń ómir tájirıbesin eskere otyryp, odan ári jetildire túsýdi kózdedi. Alashtyqtar ustanǵan osy baǵyt Qazaq elin ózin-ózi bıleýge, sóıtip óziniń ishki qoǵamdyq máselelerin ózi sheshýge, óz atamekenine ózi ıe bolýǵa jeteleıtin durys jol edi. Biraq iske aspady...
Osy bir qasterli mıssııa Qazaqstannyń táýelsizdik alýynyń arqasynda oryndalyp, buǵan deıin jabyq esik, jabýly qazan kúıin keship kelgen Alash taqyryby azattyqtyń alǵashqy ańsar-muraty retinde tarıhtan óz baǵasyn endi alyp jatyr.
Osy oraıda, jıynda sóz alǵan baıandamashylardyń biri Berik Ábdiǵalıdyń, qazirgi tańda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen tutas ulttyq, eldik ustynǵa aınalǵan «Máńgilik El» ıdeıasy, sonymen qatar Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda aıtylǵan baǵyttar, 100 jyl burynǵy Alash ıdeıasynyń zaman talabyna saı jańǵyrǵan, jańasha kózqaraspen paıymdalǵan zańdy jalǵasy dep túsingen durys degen paıymyna bizdiń eshqandaı alyp, qosarymyz joq.
Jaqsylardyń kózindeı jádigerler
Mártebeli jıynnyń sánin kirgizgen kelesi bir dúnıe Ulttyq mýzeıdiń ekspozısııa bólimi men Prezıdent muraǵaty birlesip Alash taqyrybyna qatysty qundy qujattar men zattyq buıymdar kórmesin uıymdastyrýy.
Qujat kórmesi segiz taqyryptyq josparǵa qurylypty. Alǵashqysyna, Alash partııasynyń qurylý tarıhyna qatysty qujattar jıyntyǵy ornalastyrylsa, kelesi bólimderde, Alash qaıratkerlerine qatysty dúnıeler, atap aıtqanda, arystardyń otbasylyq fotolary, qoljazbalary, eńbekteri jáne olar tutynǵan buıymdar ornalasqan.
Bul aradan: 1911-1915 jyly Troısk qalasynda basynda aıyna bir ret, keıin aıyna eki ret, eki myń danamen 88 nómiri jaryq kórgen «Aıqap» jýrnalynyń muqabasy, ult kósemi Ahmet Baıtursynovtyń ómirbaıany jazylǵan paraq, Mirjaqyp Dýlatovtyń «Oıan, qazaq» kitabynyń kóshirmesi, Júsipbek Aımaýytov pen Halel Dosmuhamedovtyń «Aq jol» gazetinde jaryq kórgen maqalalary, Turar Rysqulovtyń Túrkistan ASSR OKA májilisinde «Asharshylyqpen kúres úshin qarjy bólý týraly» jasaǵan baıandamasy, Mustafa Shoqaı men Álimhan Ermekulynyń qoljazbasy qatarly qundy jádigerlerdi kórdik. Bul dúnıeler jaqsynyń kózindeı ystyq tartty.
Sonymen qatar kórmeniń zattyq buıymdar ornalasqan bóliginde, Alash móri, Alash blankisi jáne Alash atty áskeriniń «Nachalnık nestrevoı komandy 1-go Alashskogo stepnogo konnogo polka» degen mátin tańbalanǵan móri, aqyn Maǵjan Jumabaev qoldanǵan portfel, Muhtar Áýezov paıdalanǵan toǵyzqumalaq taqtasy, Sáken Seıfýllınniń shapany, kóp jyl Qaraǵandy qalasynda ómir súrgen, Alash qaıratkeri Álimhan Ermekov atamyzdyń qol saǵaty, kózáınegi, syzǵyshy, t.b. tarıhı jádigerler qoıylypty.
* * *
Konferensııaǵa jınalǵan qaýym túske deıin alashtanýshy ǵalymdar: semeılik Turdyǵul Shańbaı, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń dosenti Erlan Saılaýbaı, UǴA korrespondent-músheleri Amantaı Shárip pen Sherýbaı Qurmanbaıuly qatarly oqymystylardyń baǵaly pikirine qulaq túrse, tústen keıin seksııalyq májilisterge bólinip, basqosýdy sátti aıaqtady.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT,
«Egemen Qazaqstan».
