Jetisý jetistikteri

Merekeniń tarıhı mańyzy men salmaǵy jóninde túrli jarııalanymdar jaryq kórip, kóptegen týyndylar dúnıege kelgeninen oqyrman habardar. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń biregeı bastamalarymen, ıdeıalarymen ǵasyrǵa tatyrlyq 26 jylda orasan ońdy ister júzege asyryldy. Bul úrdis aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabatynyna senim mol. Máselen, sońǵy aılardyń ózinde Jetisý óńirinde súıinshili jańalyqtar kóp boldy.

Qasterli mereke qarsańyn­da Almaty oblysynda júzge tarta nysan el ıgiligine jarap, paıdalanýǵa berildi. Olar­dyń qatarynda mektepter, ba­la­baqshalar, turǵyn úıler, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport nysandary bar. Birshamasyna toqtalsaq, qyr­kúıekte óńirdegi Aqsý qant zaýyty aradaǵy on jyldyq úzi­listen keıin alǵashqy qan­tyn óndirdi. Qazirgi kezde­ kásiporynnyń qyzylsha jı­­­naq­­taý alańynda Aqsý, Sar­qan, Alakól aýdandarynan jetkizilgen 80 myń tonna tátti túbir bar. Búginde zaýyt 2 myń tonna shıkizat óńdep, alǵashqy qantyn aldy. Endi negizgi jáne qosalqy óndirister kezeń-ke­ze­ńimen jańǵyrtylyp, qýat­tylyǵy 5 megavattyq ja­ńa jylý-elektr ortalyǵy paı­dalanýǵa beriledi, zamanaýı jylý qazandyqtary men týrbogeneratorlar ornatylady. Sol sııaqty tehnologııalyq úde­risterdi avtomattandyrý ju­­mysy odan ári jalǵasyp, zaýyt­tyń óndiristik qýattyly­ǵy óse tús­pek. 

Jetisýdyń taǵy bir jetisti­gi – Eń­bek­­shi­qazaq aýdanynyń turǵyndary kóp­ten kútken kógil­dir otynǵa qol jetkizdi. Jo­bany júzege asyrý aýdan ortalyǵy Esik qalasynan bas­taldy. Qýattylyǵy saǵa­tyna 50 myń tekshe metr bolatyn AGTS 109 kóp qabat­ty úıdi, 5979 jeke úıdi, 3880 áleý­met­tik-turmystyq sektordy, 4 ónerkásip ornyn gazben qamtýǵa qaýqarly. Osy to­py­raqtaǵy eń iri eldi meken – Shelek aýylynda da dál osyndaı avtomatty gaz taratý stan­sasy iske qosylyp, 40 kóp páterli, 6 600 jeke úı men 120 óndiristi gazben qamtýda. 

Kógildir otynǵa kóshýdiń ar­tyq­­shylyǵy óte kóp ekeni ras. Ol, birin­shiden, jylýǵa ke­te­tin shyǵyndy azaıt­­sa, ekin­­shi­den, turǵyndardyń ómir sú­rý qolaılylyǵyn arttyrady. Eń bastysy, basqa otyn túrlerine qaraǵanda eko­logııalyq jaǵy­nan taza. Bıyl «Almaty-Tal­dy­qorǵan» magıs­traldy gaz quby­rynyń qu­ry­lysy aıaqtalyp, óńir jurtshylyǵynyń kóbi kó­gildir otynǵa qol jetkizdi. Sóı­tip aımaqty gazdandyrý 23 pa­ıyzdy qurady. 2020 jylǵa qaraı bes aýdan men Qapshaǵaı qalasy tolyǵymen gazdandyrylyp, álgi san 45 paıyzǵa óz­germek. Sondaı-aq oblysta or­talyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtý 86 paıyzǵa jetkenin maqtanyshpen aıtamyz. О́ıtke­ni bul – respýblıkadaǵy eń jo­ǵary kórsetkish. 

Egemendiktiń arqasynda el kór­gen ıgilik munymen shek­­tel­meıdi. Jaqynda Tal­dy­qorǵanda 260 adamǵa laıyq­tal­ǵan kórme kesheni ashyldy. Shahar­dyń ońtústik-batys bóli­ginde ornalasqan 4,5 myń sharshy metr aýmaqta kásip­oryndar óz ónimderin jurt na­zaryna usyna alady. Al ekinshi qabatynda bilikti ma­mandar kásipkerlerge ártúr­li qyzmetter kórsetedi. Qa­­lada irge qalaǵan Neke sa­raıynyń da jóni bólek. Ja­ńa nysannyń sáýleti erekshe kórik berip qana qoımaı, aza­mattyq hal aktilerin tirkep, 8 túrli qyz­met kórsetedi. 160 adam­ǵa la­ıyqtalǵan mekemeniń qury­lysyna 1,5 mlrd teńgege jýyq qarjy jumsalǵan. 

Kúni keshe Tuńǵysh Prezı­dent kúni­­ne oraı Elbasynyń kindik qa­ny­ tam­ǵan Shamalǵan aýylynda «Ata­meken» tarıhı-mədenı ortalyǵy ashyl­­ǵanyn súıin­shiledik. «Týǵan jer» baǵ­­­dar­lamasy aıasynda esigin aı­qara ashqan keshenniń ós­keleń urpaqqa ónege berer ma­ńyzdy oryn bolary anyq.
Jetisý jetistikterin jal­ǵas­tyra berýge ábden bolady. Ke­lesi jyly jal­py aýdany 711 937 gektarǵa sozylatyn Ra­ıym­bek aýdany qurylatyn bol­­sa, óńirdegi ındýstrııalyq aı­maq­­tar­da jumys istep tur­ǵan 17 ká­sip­orynnyń sany 400-ge jetpek. Munyń bári ege­mendiktiń elge bergen syıy, táýelsizdiktiń halyqqa tartýy de­sek, qatelespegenimiz. Uza­ǵynan súıin­dirsin!

Meıram JANÁDILOV

Taldyqorǵan