Er men eńbek

Adam eńbegin baǵalaý demekshi, jaqynda «Ulttyq medısınalyq holdıng» AQ basqarmasynyń burynǵy tóraǵasy, mıkrobıolog ǵalym Kennet Álibek ótken jyldyń aıaǵynda AQSh-qa qaıta oraldy. Onyń aıtýyn­sha, Qazaqstanda jumys isteý múmkin emes, tek­seristen tekseris. Seni unatpaıtyn jo­ǵarydaǵy bir bıýrokrat aıtty dep aý­dıt áıteýir joq jerden birdeńe ta­býǵa jantalasady. Sol sebepti ǵalym eń­bek­ti baǵalaı biletin, «taǵdyry qa­r­jygerlerge, SES pen taǵy basqalarǵa táý­eldi emes» AQSh-taǵy ǵylymmen aı­na­lysatyn kompanııaǵa jeti jyldan soń qaıta oralýdy jón kóripti. Bul biz ha­bardar bir aqparat qana. Al álemniń túk­pir-túkpirinde qanshama kásibı bilik­ti­li­gi joǵary qazaqtyń jumys istep júr­ge­nin qudaı bilsin. Qazaq perzentiniń álem­ge áıgili kompanııalarda, irgeli uı­ymdarda eńbek etýi maqtanysh, árıne. Alaı­da olardyń atajurtynda jumys is­tep, óz memleketin órkendetýine ne ke­der­gi?

Taǵy da bar másele adamnyń eńbegin, qarym-qabiletin laıyqty baǵalaý degenge kelip tireledi. Elbasy ana bir jyly basqa elderde qyzmet etip júrgen bilikti mamandardy, oıshyl ǵalymdardy, jańa­shyl jastardy Qazaqstanǵa shaqyrý tý­ra­ly úkimetke tapsyrma bergen-di. Sol tapsyrma qanshalyqty dárejede oryn­dal­dy. Belgisiz. Oryndalsa, oń óz­ge­ris­ter­diń nyshany baıqalar edi ǵoı. Ázirge baı­qalmaı tur...

Shetelderde eńbek etip jatqandar tú­gili «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasyn­da bilim alyp kelgen jastardyń bi­lim-biligi qanshalyqty deńgeıde ba­ǵalanady? Másele olardyń jumysqa or­nalasýynda ǵana emes, kásibı bi­lik­ti­ligin shyńdaıtyn, elge paıda áke­letin laıyqty jumys ornynda bolyp tur ǵoı. Memlekettiń «Bolashaq» baǵ­dar­la­masyna qyrýar qarjy bó­lip, oqy­t­qa­ny belgili. Halyqtyń qar­jy­syna. Qaıtarymy qaıda? Eýropanyń, AQSh-tyń, Japonııa men Ońtústik Koreıanyń irgeli oqý oryndaryn úzdik támamdaǵan jas­tardy bolmashy jalaqyǵa jumys is­teý­ge aımaqtarǵa jiberý qanshalyqty ádi­letti bolmaqshy?

Amal joq, jastar sosyn ǵoı Batysqa ma, basqa jaqqa ma, «eki qolǵa – bir kú­rek» izdep sabylatyny. Patrıot emes­siń dep kim aıta alady?! Jazýshy Ǵabı­den Mustafınniń «Týa bilgen ha­lyq tárbıeleı de bilý kerek. Urpa­ǵyń­dy ómirge ákelgen ekensiń, ony baýlı da bil» degenin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi salasyndaǵylar oqydy ma eken? Oqymasa, qaıta eske salyp otyrǵan jaıymyz bar.

Áńgimemizdiń álqıssasy eńbek adamyn, kásibı mamandy baǵalaý edi ǵoı. Basqalaı aıtqanda, eldiń damýyna, óz salasynyń órkendeýine ólsheýsiz úlken qo­syp júrgen jandarǵa laıyqty qur­met kórsetý kez kelgen órkenıetti qo­ǵam­nyń basty qaǵıdasy. Memleket ta­ra­pynan úsh dárejeli «Eńbek dańqy» or­­­deniniń taǵaıyndalýy osyndaı izgi oı­­dan týǵany anyq. Áıtse de, atal­ǵan ordenmen marapattalǵandardyń ese­li eńbeginen bylaıǵy jurtshylyq to­lyq­taı habardar dep aıtý qıyn. En­de­she bul jaǵynan, ıaǵnı eńbek adamyn nasıhattaý kemshin soǵyp jatyr.

Eńbekti baǵalaý demekshi, ólsheýsiz eńbegine, atqarǵan qyrýar qyzmetine qaraı árkimniń qoǵamda óz orny bolaty­ny sózsiz. Tipti keıbir tulǵalardyń ta­rıhtaǵy orny sol eńbegi arqyly tú­begeıli shegendelgen. Onyń ári-beri san saqqa júgirtip, áńgime qozǵaǵanmen ta­­rıhı derektiń aldynda bultara almaı­syń. Ne úshin aıtyp otyrmyz? Áljan Jar­muhamedov – qazaqtan shyqqan tuń­ǵysh Olımpıada chempıony. Toǵyz dúr­kin KSRO chempıony (1970-1978 jj, 1980 j.), KSRO quramasynyń sapynda úsh márte Eýropa chempıony (1967, 1971, 1979 jj.). 1972 jyly Olımpıada chempıony atandy. Bultartpasyz tarıhı derek. Keıbireýler ony oıyn túrlerinen qazaqtan shyqqan tuńǵysh Olımpıada chempıony degisi keledi. Olaı jilikteıtin bolsaq, bokstan tuń­ǵysh Olımpıada chempıony, kúresten tuń­ǵysh Olımpıada chempıony, shahmattan tuńǵysh Olımpıada chempıony... dep aı­tamyz ba?!

Qazir Keńes Odaǵy kezinde, Táý­el­sizdik alǵan tusta degen anyq­taýyshtar paı­da boldy. Tarıh birtutas. Búgingi ta­rıh kesheginiń jalǵasy, ótkennen bó­lip qaraý qıyn. Búginge kesheden kel­genimiz aıan. Olaı bolsa, Toqtar Áý­bá­kirov te qazaq halqynyń tuńǵysh ǵa­ryshkeri. Keńes Odaǵy kezindegi dep bu­ra tartýdyń jóni joq. Erdiń eńbegi ta­rıhı turǵydan baǵalanýy tıis!

Jazýshy Ábish Kekilbaıulynyń «Bat­­pan-batpan baılyq tek jer kó­ki­re­gin­­de ǵana emes, el kókireginde de tunyp tur. Súıinerge jaraıtyn jaq­sy men jaı­­sań tek jer astynda jatqan joq, jer ústinde de júr». En­deshe sol jer ús­­tinde júrgen jaqsy men jaısańdy, el­­diń órkendeýine ólsheýsiz qyzmet etip júr­gen jandardy kózi tirisinde laı­yq­ty baǵalaǵanǵa ne jetsin!

Ǵabıt MÚSIREP,

«Egemen Qazaqstan»