Boz jýsanyna boztorǵaı uıa salǵan

Qart Qarataýdyń teriskeıinde jatqan, kishigirim birneshe memleket syıyp keterdeı da­lasy bar Sozaqtyń basynan ót­kermegeni joq. Osy aýdanda Keńes ókimetiniń alǵashqy jyl­da­rynda ataqty «Sozaq kóte­rilisi» burq etti. Mine, osy aı­týly oqıǵalardan soń da Keńes ókimetiniń Sozaq ataýyna da, aýdanyna da búıregi bura qoı­mady. Basshylardy únemi syrt­tan ákelip, bekitti. Aýdanda tek mal sharýashylyǵy ǵana ór­kendep, jastardy qozydaı kó­gendep, «ekinshi tyńǵa» ákelip toǵytty. Qoınaýy qazynaǵa toly Qarataýdyń teriskeı tóńi­reginde mal qorasy salynsa salynǵan shyǵar-aý, birde-bir óndiris oshaǵy boı kótermedi. Kúnderdiń kúninde Teriskeı­diń tańy atty. Qazirgi tańda teriskeılik túlekter álemniń túk­pir-túkpirinde taǵylym-bilim­derin tereńdetip jatyr. «Bo­lashaq» baǵdarlamasy, ýran ón­dirisi alpaýyttarynyń qol­daýy­­men shetelderge baryp bilim nárimen sýsyndap jatqan jastardyń qarasy jyl saıyn jıyrmaǵa jetip jyǵylady. Bú­gingi teriskeı – túlegen, tabysy tasqyndaǵan, túr-turpaty bólek tóńirek. Kúni keshe tórt túlik­ten basqa tirshilik bar dep ba­ǵamdaı bermeıtin adamdardyń urpaqtary endi qazbaly baılyq óndirý isimen jańa tehnolo­gııalardy irkilmeı ıgerý tásilin meńgere otyryp aınalysady. Birer mysal keltirsek. Bıyl­ǵy 8 aıda ónerkásip salasynda 59 mlrd. 49 mln. teńgeniń ónimi óndirilgen. Bul ótken jyldyń esepti kezeńimen salystyrǵanda 18 paıyzǵa nemese 8 mlrd. 831 mln. teńgege artyq. Aýdannyń ónerkásip sala­syn damytý baǵytynda naqty is-sharalar atqarylýda. Búginde munda ýran óndirisine qajetti kúkirt qyshqylyn óndiretin zaýyt salý qolǵa alyndy. Bul úshin «Omega Shemıkals» JShS-ne 40 gektar jer telimi berildi. Sondaı-aq taıaýda altyn-kúmis óndirýmen aınalysatyn «Teriskeı» JShS jumysyn qaıta bastady. Joǵarydaǵy mekemeler bıznes jobalary boıynsha aýdan ekonomıkasyna qomaqty ınvestısııa jumsaıtyn boldy. Kórdińiz be, «qıdan basqa qunarly eshtemesi joq» delinetin Sozaqta zymyrandy kókke kóteretin ýran da, jer júziniń barsha adamdarynyń kózqurty­na aınalǵan altyn-kúmis te bar eken. Aýdan ortalyǵy – Sholaq­qorǵan qazir shaǵyn shahar ispettes: kósheler gúlzarlarǵa, ádemi alańshalarǵa, symbatty sýburqaqtarǵa, eńseli eskert­kish­­ter men monýment, stella­lar­ǵa tolyp tur. Turǵyn úıler jańasha turpatqa ıe bolǵan, joldar asfalttalǵan. Ár úıde taza aýyz sý kúndiz-túni kelip tur. Jýyrda ǵana aýdan orta­lyǵynda jańa perzenthana ashyl­­dy. Sońǵy jyldary Prezıdent N.Nazarbaevtyń «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy aıasynda 5 jańa mektep paıdalanýǵa berildi. «Balapan» memlekettik baǵ­dar­lama­syna oraı Qaraqur, Jy­nys aýyl­darynan 80 oryndyq bala-baqshasynyń qurylystary bas­taldy. Bıyl Syzǵan aýyly­nan aýdandyq bıýdjet esebinen 63 mln. 944 myń teńgege 50 oryn­dyq jańa balabaqshasy sa­lynyp, búldirshinderdi qýantty. Aýdan sportshylarynyń jeńis­terin sanamalasaq, saýsaq jetpeıdi. Búginde aýdan ákimdigi sport salasyna 59 mln. 305 myń teńge qarjy bóldi. Bul 2010 jylmen salystyrǵanda 4 mln. 914 myń teńgege artyq. Bıyldyń ózinde 19 sport alańshasy saly­nyp, paıdalanýǵa berildi. Ult­tyq at sporty – báıge men kók­pardy damytýǵa kóńil bólingen. Sonymen qatar, qazaqsha kúres, erkin kúres, voleıbol, fýtboldan seksııalar jumys jasaıdy. Bıýdjettiń qarjysy tolmaı, eshqandaı salanyń búıiri shyq­paıdy. О́tken merzimde bıýdjet kirisi 58 mlrd. 298 mln.teńgeni qurap, byltyrǵy tıisti merzimmen salystyrǵanda 18 mlrd. 12 mln.teńgege nemese 145 paıyzǵa artqan. Jyl basynan beri bıýdjet kirisi 267 mln.-nan 552 mln. teńgege ulǵaıypty. Osy jerde bir aıta keterligi, sozaqtyqtar ob­lys boıynsha eń joǵary jala­qy alatyndar bolyp tabylady. О́tken ýaqytta negizgi kapı­talǵa 19 mlrd. 696 mln. teńge ınvestısııa tartylǵan. Onyń 57 paıyzy kásiporyndar men uıym­dardyń jáne halyqtyń óz qar­jysy esebinen, 34 paıyzyn shetel ınvestısııasy, 2 paıyzyn respýblıkalyq bıýdjet quraıdy. Atakásip sanalatyn mal sha­rýashylyǵy da qarqyndy da­myp keledi. 8 aıda agrarlyq salada 3 mlrd. 456 mln. teńgeniń ónimi óndirilip, 2010 jyldyń osy ke­zeńimen salystyrǵanda 850 mln. teńgege nemese 133 paıyzǵa artqan. Tórt túlik sany turaqty ósip keledi. Búginde aýdanda 13 agro­qu­rylym asyl tuqymdy mal ósirý­men aınalysyp otyr. Qazir qo­symsha 5 sharýashylyq asyl tu­qymdy mal ósirý úshin qu­jat­taryn ázirleýde. 112 usaq sharýa­shylyq irilendirilgen. Sozaq se­losynda sút óńdeý sehy, Taýkent poselkesinde et ónimderin óńdeý sehy salynyp jatyr. «Katko» birlesken kásiporny ıtalııalyq tehnologııa boıynsha jún, teri óńdeý sehyn ashýdy kózdeýde. Egin sharýashylyǵy boıynsha bıylǵa mejelegen 10500 gektar egistiń 9502 gektaryna egin egildi. Munyń ishinde 5247 gektar sýarmaly jer ıgerildi. Halyqty azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda úıirgelik 1195 gektar jerge kókónis, baq­sha, kartop ónim­deri egildi. Tamshy­latyp sýarý teh­no­logııasy boıynsha 127 gektar jer ıgerildi. Kásipkerlik sa­lasynda bıyl 125 jańa sýbekti ashy­lyp, 151 adam tu­raqty jumyspen qamtylǵan. Aldaǵy kezde Kúmistiden ba­lyq ósirý úshin Shý boıynan qamystan lamınat jasaý, plastık esik-tereze ja­saıtyn, kirpish quıatyn sehtar salý josparlanýda. Aýdanda bıyl­dan bastap ár aýylǵa kúl-qoqys jınaıtyn arnaıy avtokólikter bekitilipti. Munyń ózi eldi me­kenderdiń tazalyǵyna yqpal etse, ekinshiden, kásipkerler qo­symsha qarjy tabý joldaryn ıgermek. Qurylys salasyndaǵy qar­qyn da qýantady. Qazir aýdanda Babata, Ybyraı, Qumkent eldi mekenderine aýyz sý qubyrlary júrgizilýde. Qarataý jáne Babata aýyldarynan 200 oryndyq mektep qurylysy salynýda. Sozaq aýylynan 25 oryndyq aýrýhana, Qarataý, Qaraǵur aýyldarynan dárigerlik ambýlatorııalar, Qaı­nar, Qyzylkól eldi mekenderinen FAP qurylystary salynyp, aıaqtaldy. «Taza sý» baǵdarlamasy boıynsha Sholaqqorǵan, Syzǵan, Qaraqur, Qarataý, Sozaq aýyl­darynda qubyrlar júrgizildi. «Jasyl aımaq» baǵdarlamasyna saı 254 gektar jerge 106 myńnan astam túrli aǵash kóshetteri egildi. 75 gektar jerge 31299 dana jemis aǵashtarynyń kóshetteri otyrǵyzyldy. Boz jýsanyna deıin uıa salǵan Sozaq Táýelsizdik pen Elbasy­myz N.Nazarbaevtyń sara saıasa­tynyń arqasynda jyl saıyn túlep, túrlenip keledi. Teris­keıdiń jarqyn bolashaǵy áli de alda. Sabyrbek OLJABAI. Ońtústik Qazaqstan oblysy.