Izgilik izi

Kisilik kelbeti qalyptasqan adamǵa qoıylatyn basty talap –  parasattylyq pen adamgershilik qasıetterdi boıyna sińirgen, ula­ǵatty azamat bolyp qalyptasý emes pe? О́ıtkeni, adam óziniń meıirimdiligimen, qaıyrymdylyǵymen, adaldyǵymen jáne ádilettigimen ardaqty. Sondyqtan da, adamgershilik – adamnyń rýhanı arqaýy. Ol – árbir jandy birge týǵandaı baýyr etip, jaqyndastyratyn, aralaryn kirshiksiz taza etip, baılanystyratyn izgilikti qarym-qatynas. Demek, syılastyq sezimi árqaısymyzdyń boıymyzda jara­tyl­ǵannan bar. Qandaı bolmasyn adamnyń óz syryn aıta alatyn, sezimmen sóıleı alatyn, aǵynan jarylatyn, esh nársesin búkpe­lemeıtin dosy bolady. Ol – naǵyz dos adam. Mine, osyndaı jannyń biri – Sansyzbaı Esilov. Ol – Aqmola óńiriniń týmasy. О́mirge kelgen jeri osy óńirdegi 92 razezd. Bir sózben aıtqanda bolat joldyń boıynda ósken. Kishkentaı bala kezinde «qara aıǵyr» dep atalatyn parovozdy da kórdi. Júk vagondaryn yshqyna tartyp, tútini býdaqtap, býy burqyraǵan lokomotıv sol kezdegi qaınaǵan eńbekke qanat bitirgendeı bolýshy edi. Ákesi Seıitjan kánigi temirjolshy-tyn. Balalarynyń úl­keni bolǵandyqtan ba Sansyzbaı oǵan kómek­teskisi kelip turatyn. Sondyqtan da orta mek­tepti bitirgen soń jetkinshek oılanbastan temirjolshy bolý­dy armandap, Selınograd temir jol teh­nıkýmyna oqýǵa tústi. Ony 1973 jyly oı­daǵydaı támámdap, Jal­tyr stansasynda tehnık – jol qaraýshy, keıin aǵa ınjener bolyp eńbek jolyn bas­tady. Jumys isteı júrip, syrttaı Selınograd ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn bitirdi. Osylaısha ómir baspaldaqtaryn basa otyryp, Sákeń adal eńbegimen, kisiligimen jáne shynaıy eńbekke berilgen tazalyǵymen óz ortasynda laıyqty bedelge ıe boldy. Alǵash­qy memlekettik qyzmetti Aqmola oblysyndaǵy Astrahan aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy bolyp bastaǵan ol óziniń iskerlik qabiletimen oblys basshylarynyń kózine birden túsip, Teńiz aýdandyq partııa komıtetiniń uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, keıin osy aýdandyq partııa komıtetiniń hatshysy boldy. Munda taban aýdarmastan alty jyl qyzmet istegennen keıin Almatydaǵy Joǵarǵy partııa mektebin bitirip, oblystyq deńgeıde kóptegen jaýapty qyz­metterdi atqardy. Sákeń Teńiz aýdanynyń Bar­shyn selosynda bolǵan jyldaryn bylaısha eske alady: «Sol kezde Teńiz aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Qaırıden Kári­baevtyń meniń azamat bolyp qalyp­tasýyma kóp áser etkendigin erekshe atap ótkim keledi. Ol kisi jalǵyz maǵan emes, sol kezdegi jastardyń bárine qamqor bola bildi. Aǵamyz­dyń eli qadir tutatyn ómirlik usta­nymy men zeıin, zerdesi, parasat-paıymy bárimizge úlgi edi ǵoı». Iá, Sansyzbaı jaqsylyqtyń qa­dir-qasıetin biletin bolǵandyq­tan da tirshilikte tirek bolǵan adamdardy osylaısha saǵynyshpen eske alady. Qanshama basshylyq qyzmette bolsa da Sansyzbaı Esilov qara­paıymdylyǵynan arylǵan emes. Ol senimge selkeý túsirmeıtin, jaqsy men jamandy tarazylap, bar men joqty túgendep, ulttyq rýhty bıikke kóteretin azamat. Keıipkerimiz óziniń osy minezin Astana qalasy ákiminiń birinshi orynba­sary bolǵanda aıqyn baıqatty. Ár zamannyń óz tulǵasy bolady emes pe? Tulǵaly adamdardyń báriniń dańqy dúrildegen bolýy maqsat emes shyǵar. Alaıda elimizdiń bas qalasy Astananyń irgetasyn qalap, onyń gúldenýine jan aıamaı eńbek etkenniń biri osy Sákeń. Elorda ákiminiń birinshi orynbasary bolyp qyzmet isteýdiń talaby óte joǵary ekendigin bárimiz jaqsy bilemiz. Erekshe atap aıtarymyz, Sansyz­baı Esilov bul memlekettik qyz­metti óte iskerlikpen atqardy. As­ta­nany kóshirý jónindegi Memlekettik komıssııanyń múshesi bol­ǵandyqtan da onyń ıyǵyna túsken jaýapkershilik júgi aýyr edi. Bárimizge málim, elordamyz Al­maty­dan Aqmolaǵa qonys aýdar­ǵanda as ishetin qo­ǵamdyq ashana­lar­dy bylaı qoıǵan­da, jo­ǵarǵy eshelondaǵy mem­lekettik sheneýnikter turatyn ja­tyn orynnyń bol­maýy da qıyndyq tý­ǵyzdy emes pe? Qa­lada aýyz sý máse­le­si de tapshy. Elek­tr jaryǵy jıi só­nedi. Ol kezde qala bıýdjetinde aqsha «kúr­meýge» de jetpeıdi. Degenmen, sol kezdegi Aqmolanyń kúndelikti tirshiligin ózi qatań baqylaýǵa alyp otyrǵan Elbasynyń eńbegi orasan ekendigin bárimiz jaqsy bilemiz. Astana qury­lysyn salýdyń alǵash­qy keze­ńin tereń tolǵanyspen aıta­tyn Sákeń sol jyldardy bylaısha eske alady. – Ol kezde qala basshyla­ry­nyń kabınette otyrýy óte sırek. Únemi áleýmettik mańyzy úlken mekemeler men qurylys basynda júremiz. Birde Vıacheslav sý qoıma­synyń qalaǵa keletin eski qubyry jarylyp, shahar jarty kún sýsyz qaldy. Jantalasyp eski qubyrdy jamap jasqap jatyrmyz. Apatty jaǵ­daıdy jóndeıtin barlyq brı­gadany basqaryp men júrmin. Sálden soń, qala basshysy Ádilbek Jaqsybekov maǵan telefon shalyp: «Sansyzbaı, qubyrdyń basynda­syńdar ma? Qazir Elbasy sol jerdiń jaǵdaıyn óz kózimen kórýge kele jatyr. Qarsy alyp, proble­malardy túsinikti etip jetki­zińder», dedi. Jıyrma mınót ótpeı Nursultan Ábishuly da keldi. Sonda Elbasy máseleniń jaı-japsa­ryn mamandardan suraı otyryp: «Árıne qazir memlekette aqsha tapshy, biraq keler jyly aýyz sý máselesin túbegeıli sheshetin bola­myz. Al qazir mynadaı qıyn­dyqqa moıymańdar», dedi. Prezıdent sózinde turdy. Bir jyl ótken soń Japonııa úkimetinen ınves­tısııa­lyq nesıe kelip, bas qala­myzdaǵy aýyz sý problemasy túbegeıli sheshilgen edi. Jalpy ishki oıyn jasyrmaı jetkizetin Sákeń qashanda aqyldy jandardyń qasynda júrip, ómir mektebinen súrinbeı ótip kele jat­qanyna qýanady. Ásirese, Astana­ny alǵash salyp, qalyptastyrý kezinde Elbasynyń janynan tabyl­ǵan Ádilbek Jaqsybekovtiń iskerlik qarymyn joǵary baǵalaıdy. Onymen qyzmettes bolǵanyn ba­qyt­ty kúnderiniń birine sanaıdy. Rasynda da qıyn-qystaý jyldary alty jyl birge jumys isteý ońaı emes. Men, – deıdi Sákeń bir só­zinde, – Elbasy óziniń «Qazaqstan joly» kitabynda «...Astananyń alǵash­qy ákimi Ádilbek Jaqsybe­kovtiń da eńbegin joǵary baǵalaı­myn», dep erekshe aıtyp ótkeni bel­gili. О́z basym bul pikirge tolyqtaı qosylamyn. Shyn má­ninde Ádekeń­men bolǵan alty jyl ishinde men onyń eldi jańasha basqarý stıline, ásirese qaısar­lyǵyna, tabandyly­ǵyna, bilgirligine, qaramaǵynda­ǵy­larǵa degen senimi men adal­dyǵyna erekshe rızamyn. Astananyń alǵashqy qalyptasý kezeńin osylaısha eske alǵan Sákeń búgingi gúldengen, álemniń eń kórikti qalasyna aınalǵan alyp shahardy kórip, kókiregin rızashy­lyq sezim bıleıdi. Shyndyǵynda da Astanany aýystyrý memlekettik ıdeologııany jasaýdaǵy betburys kezeń boldy. Elorda memleketimiz­diń qalyptasý nysanyna aınaldy. О́ıtkeni jańa Astanaǵa keleshegin izdegen myńdaǵyn jas qyz-jigitter keldi. Bas qala qazir solarmen kórkeıip ósýde. Sákeń Astanada tórt ákimniń Ádilbek Jaqsybekov­tiń, Temirhan Dosmuhanbetovtiń, О́mirzaq Shókeevtiń, Asqar Mamın­niń birinshi orynbasary bolyp qyzmet istedi. Bárine de adal bol­dy. Iskerligimen kózge túse bildi. Meniń oıyma 2006 jyly bolǵan bir oqıǵa túsip otyr. Elorda ákimi О́mirzaq Shókeev Ońtústik Qazaqstan oblysyna ákim bolyp taǵaıyndal­ǵan­dyqtan, onyń or­nyna Asqar Mamın kelip jumys istep jatqan. Ol kezde men «Astana aqshamy» gazetiniń bas redaktory­myn. Qala aktıviniń bári zalda Elbasyn kútip otyr. Prezıdent kele sala Asta­nanyń áleýmettik ın­frastrýk­týra­syn jaqsartý jóninde qala bas­shylaryna qatań talaptar qoıdy. Aktıv jınalysy aıaqtalǵan­nan keıin sońynan Asqar Mamın Elba­syna óziniń orynbasarlaryn tanys­tyrdy. Kezek Sákeńe kelgende Nursultan Ábishuly rızashylyq ázilmen: «Sansyzbaı, sen neshinshi ákimmen jumys istep otyrsyń?» dedi. «Tórtinshi», dedi Sákeń. «Oı, sen naǵyz myzǵymaıtyn Mıkoıan eken­siń», dep jurtty dý kúldirgeni bar. Sóz joq, Elbasynyń bul ázili­niń astarynda adam eńbegin baǵalaý qurmeti jatqandyǵyn baıqaý qıyn emes. Memleketimiz Sansyzbaı Esi­lovtiń adaldyqpen atqarǵan ju­mysyn elep, ony «Qurmet», II dá­rejeli «Dostyq» ordenderimen ma­rapattady. Ekonomıka ǵylymda­rynyń kandıdaty bolǵandyqtan Sansyzbaı Esilov elordanyń qar­jylyq jaǵyn saýatty basqardy. Ol óziniń qaramaǵyndaǵylarǵa qa­tań talap qoıa bilýdiń arqasynda jumysy nátıjeli boldy. Qalanyń saıası ómirine de belsene aralasty. «Nur Otan» partııasy Astana qa­lalyq fılıalynyń alǵashqy tór­aǵasy retinde de bılik partııa­synyń bede­liniń ósýine ólsheýsiz eńbek sińirdi. 2007 jyly Sansyzbaı Esilov Qazaqstan Respýblıkasy Parlamen­tiniń tórtinshi shaqyrylymy bo­ıyn­sha partııalyq tizimmen Májilis depýtaty bolyp saılandy. Halyq qalaýlysy ataný adamǵa úlken ulttyq mindet júktemeı me? Sákeń osy jolda da Parlament minberinen óziniń ozyq oıly usynystaryn aıta aldy. Áleýmettik turaqtylyq eldiń tynyshtyǵyna keń jol asha­dy. Sondyqtan ol keshegi Máji­listegi Qarjy jáne bıýdjet komı­tetiniń hatshysy bolǵandyqtan da memleket aqshasynyń áleýmettik salany kóterýge kóbirek bólinýine únemi nazar aýdaryp otyrdy. Adamgershilik – adamnyń rýhanı arqaýy desek, bul qasıet ardaqty azamat Sákeńniń boıynda jetip artylady. Oǵan «jaqsy adam» degen halyqtyń ádeptilik baǵasyn qosyńyz. Ol kirshiksiz taza bolý degen sóz ǵoı. Asyl ýaqytty baǵalap, jaqsylardy jaǵalaǵan Sansyzbaı Esilov boıynan osy aıtylǵandardyń bári de tabylady. Maǵjan SADYHANULY, jýrnalıst.