Ulaǵatty ómir

Tarıhy 1920 jylǵy 8 qa­rashadan bastaý alatyn eli­miz­diń memlekettik statıstıka júıesi úkimet úshin de, qoǵam úshin de mańyzdy. Statıstıka qajetti málimettermen qam­ta­masyz etip, belgili bir kór­set­kishterdiń aınasy bolyp qana qoımaı, sheshim shyǵarý úshin de mańyzdy ról atqarady. 2017 jyldyń qarasha aıynda Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik statıstıkanyń damýy men jetilýine eleýli úles qo­syp kele jatqan «Ulttyq eko­nomıka mınıstrligi Sta­tıstıka komıtetiniń Aqpa­ratyq-esepteý ortalyǵy» sharýashylyq júr­gizý qu­qyǵyndaǵy respýb­lı­kalyq memlekettik kásipor­ny­nyń qurylǵanyna 20 jyl tol­dy. Amanqos Tóleýuly eń­bek jolynyń sońǵy 15-16 jylyn osy salaǵa, onyń ishinde «Aqparatyq-esepteý ortalyǵy» kásipornyna ar­naǵan adam. Amanqos aǵamyz Atyraý oblysy, Mahambet aýdanynyń Mahambet selosynda 1947 jy­ly 29 jeltoqsanda dúnıege kelgen. 1967 jyly Oral aýyl­sharýashylyq tehnıkýmyn býhgalter mamandyǵy boıyn­sha támamdaǵan Ábekeń Mahambet, Novobogat aýdan­darynda turmystyq qam­tý jáne kom­mý­naldyq sha­rýashylyq sala­laryndaǵy kásiporyndarda bastapqyda mamandyǵy boıynsha esep­shi, sońynan dırektor bolyp eńbek etti. О́n­di­risten qol úzbeı júrip, 1982 jyly Ba­tys Qazaqstan aýyl­­­sha­­rýa­shylyq ınstıtý­tyn­­­da bili­min jetildirip, eko­no­mıst-uıymdastyrýshy ma­man­dyǵyn alyp shyqty. 1990 jyly Atyraý qalasyna qonys aýdaryp, jóndeý-qurylys salasyndaǵy ká­sip­oryndarda bas­shylyq qyz­metterin jal­ǵastyrdy. Mamandyǵy jáne basshylyq qyzmeti boıynsha mol tá­jirıbesi bar maman 2000 jylǵy qyrkúıek aıyn­da statıstıka organdaryna jumysqa shaqyryldy. Úki­met qaýlysymen 1999 jyl­dyń sońynda qurylǵan «Aqpa­ratyq-esepteý or­ta­lyǵy» sharýa­shylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásiporny Aty­raý oblystyq en­shiles mem­lekettik kásip­or­ny­nyń dı­rek­tory bolyp ta­ǵaıyn­dal­­­dy. Oblystyq statıstıka basqarmasy quramynan bólinip, qurylǵan enshiles ká­sip­orynnyń jaǵdaıy alǵash­qy jyldary onsha máz emes edi. Bastapqy kezde kásiporyn qyzmetkerleriniń sany – 7, olardyń ortasha aılyq jala­qylary 10-11 myń teńge bolatyn. Bıýdjetke ýaqtyly tólen­begen salyqtar, kásip­orynǵa atqarylǵan qyzmetter úshin túrli mekemelerdiń qaı­tarylmaǵan qaryzdary sııaq­ty qarjylaı qıyndyq kóp bolatyn. Amanqos Tóleýuly osy qıyndyqtardy bilikti basshy, bilgir maman retin­de tabandylyǵymen, eńbek­qorlyǵymen jeńe bildi. 2002 jyldardan bastap kásiporyn jumysynda alǵa jyljý bas­taldy. 2005-2012 jyldary qyz­metkerler sany 40-45 adamǵa jetti, olardyń ortasha aılyq jalaqylary 100 myń teńgeden asty. Qyz­metkerlerge júıeli túr­de toqsan saıyn, merekeler saıyn syıaqy berý jolǵa qoıyldy. Mekemeniń jyldyq tabysy ulǵaıyp, 35-40 mıllıon teńge jetti. Ǵımaratyna kúrdeli jón­deý jasaldy, osy zamanǵy kompıýterlik tehnıkalar satyp alyndy, qyzmet­ker­lerdiń jumys oryndary, jaǵdaılary jaqsardy. Nátıjesinde qyzmet kórsetý sapasy artty.

2003-2011 jyldary «Aq­parattyq-esepteý orta­ly­ǵy» RMK-nyń Qyzylorda oblys­tyq enshiles memlekettik kásip­ornynyń dırektory qyzmetin atqar­ǵan, búgingi kúnge deıin aǵa­men joldastyq baılanysyn úzbegen qyzyl­ordalyq áriptes inisi Ondash Mashenbaev Ábe­keńdi aqylshy aǵa retinde, óz sala­synda tá­jirıbe jınaqtaǵan bilikti maman retinde, dostyqqa be­rik azamat retinde moıyndaımyz. Sol úshin de júregine ıman uıalaǵan aǵamyzdy aı­ryqsha qurmet tutamyz, jú­ris-tury­synan taǵylym ala­myz, deıdi.

Ár adamnyń qadiri óz ujy­mynda ańǵarylady ǵoı. Uzaq jyl osy kásiporynda bas­shylyqta bolǵan Ábekeń oblys­tyń statıstıka salasy qyz­metkerleri, sondaı-aq respýb­lıkalyq memlekettik kásiporyn basshylyǵy, res­pýblıkanyń 16 aımaqtary enshiles kásiporyn dırektorlary arasynda eń syı­ly adam, úlken bedel ıesi boldy.

Jalpy, aldyńǵy tol­qynda kele jatqan aǵala­ry­myzdy eki topqa bólýge bolady. Birinshisi – búgingi zamannyń bolmysyn, onyń jaqsysy men jamanyn aıy­ra alatyn dárejege jetip, osy zamannyń kózi ashyq adamyna aınalyp úlgergender. Mundaı jandarmen kezdes­ken nemese habarlasqan saıyn ma­ǵynaly áńgime estip, janyń tazaryp, marqaıyp qalasyń. Ekinshisi – baıaǵy keńestik sanadan, qala berdi rýlyq, jeke múddelik sanadan aryla almaı, oı-pikir­leri únemi sol tó­ńirekten shy­ǵatyndar. Bul toptaǵy aǵala­rymyzdy kórgen, kezdesken saıyn, olardyń máni joq áńgimelerinen mezi bolyp, qutylǵansha asyǵasyń. Ábe­keńdi, árıne birinshi topqa jatqyzamyz.

Sabyrly minez tanytatyn, keıingilerge aıtar sózi, atqarǵan isi bar ar­dager aǵa zeınetkerlikke shyq­qannan keıin de burynǵy áriptesterimen tyǵyz baılanysta. Ol oblys ómirindegi aǵa býyn ókilderi úshin uıym­dastyrylyp tu­ra­tyn túrli maǵynaly is-sharalardan da tys qalmaıdy.

Basqa túsken qıyndyq, qaı­ǵymen kúrese bilý de, ony jeńe bilý de adamnyń bir qasıeti. Osydan 5-6 jyl buryn Amanqos Tóleýulynyń densaýlyǵy syr berdi, Astana qalasynda júregine ota jasatty. Bir jyldan soń ómirlik jary Ǵalııa jeń­gemiz dúnıeden ozdy. Aǵa­myz qınaldy, qaıǵyrdy, bi­raq qaıǵynyń sońynda ketý aza­matqa laıyq emes, eńsesin túsir­medi. Búginde ul-qy­zynyń, ne­mere-jıenderiniń qyzyǵyn kórip, sol eńseli qalpy, aǵaıyn, týys-jol­das­tarynyń ortasynda júr­. Irilik, minez beriktigi dege­nimiz osy bolsa kerek.

Marǵulan NUǴMANOV

ORAL