Jıyn barysynda spıker «Jer qatynastaryn retteý máseleleri boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy osy kúnderi Parlament Májilisinde qaralyp jatqanyn málimdedi.
Bul zań jobasyn 2016 jyly Jer reformasy jónindegi komıssııa ázirlegen bolatyn. Sonymen birge, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2016 jylǵy 6 mamyrdaǵy «Jer zańnamasynyń keıbir normalaryn qoldanýǵa moratorıı engizý týraly» Jarlyǵymen jáne Jer kodeksiniń keıbir normalaryn toqtata turý týraly zańǵa sáıkes kodekstiń keıbir normalaryna shekteý kúshine endi.
Moratorıı engizilgen 2021 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin jaramdy bolyp sanalady. Ol jarǵylyq kapıtalynda sheteldikterdiń úlesi 50%-dan asatyn zańdy tulǵalarǵa, shetel azamattaryna jáne aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn uzaq merzimdi jalǵa berý týraly jer zańnamasynyń erejelerin toqtatady. Sondyqtan da, bul jańa zań jobasy qazaqstandyqtardyń aýylsharýashylyq jerlerin jalǵa berý men saqtaý ınstıtýtyn jetildirýge baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, qoǵamdyq keńester men uıymdardyń ókilderin qosyp, komıssııa músheleriniń jalpy sanynyń keminde 50%-yn quraıtyn biryńǵaı jer komıssııasyn qurý josparlanýda. Jer komıssııasynyń otyrystary dybys jáne beıne tasymaldaýshylarda mindetti túrde tirkelýi tıis jáne komıssııanyń sheshimderine qarsy sotqa shaǵymdaný múmkindigi qarastyrylady.
Zań jobasynyń erejeleri aýylsharýashylyq jerlerin paıdalanýdyń turaqty monıtorıngin engizýdi kózdeıdi. Aıtalyq 5 jyl ishinde jyl saıyn, al keıingi kezeńdegi árbir 3 jylda sýarmaly jerlerde jáne 5 jyl saıyn tálimdi jaıylymdarǵa turaqty túrde monıtorıng júrgiziledi. Bul sharalar aýylsharýashylyq jerlerin tıimdi jáne utymdy paıdalanýdy, paıdalanylmaǵan jerlerdi aıqyndaýǵa jáne aýyl sharýashylyǵy aınalymyna engizýge múmkindik beredi. Sondaı-aq jerdi paıdalanýdaǵy qoǵamdyq baqylaý rólin jáne jerdi utymdy paıdalaný úshin jer paıdalanýshylardyń jaýapkershiliginiń de deńgeıin arttyrady.
Sonymen qatar kezinde aýylsharýashylyq alqaptarynyń mólsherine shekteýlerdiń joqtyǵy latıfýndısterdiń paıda bolýyna sebep boldy. Al mundaı shekteýdiń bolmaýy jerdi fermerlerdiń jańa býynyna berý múmkindigin tejeýge ákeldi. Osyǵan baılanysty, joǵaryda atalǵan zań jobasy lızıngke berilgen aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchaskeleriniń barynsha (eń joǵary) ólshemderin anyqtaý ádistemesin ázirleýdi jáne bekitýdi usynady. Budan basqa, tabıǵı-agroónerkásiptik aımaqtarǵa jáne oblystyń mamandanýyna baılanysty usynylǵan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ońtaıly mólsherin belgileý kerek. Sondaı-aq jańa zań jobasynyń erejeleri «bir qoldan» aýyl sharýashylyǵy alqaptarynyń iri ýchaskelerin lızıngke alyp qoıýǵa baǵyttalǵan.
Sheteldik azamattarmen nekede turatyn Qazaqstan azamattaryna, sondaı-aq shetel kapıtaly bar zańdy tulǵalarǵa shekaralyq beldeýde jáne shekara aımaǵynda ornalasqan jerlerdi berýge tyıym salý usynylady. Bul sharalar ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaqtyq tutastyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Zań jobasynda halyqtyń jeke sharýashylyǵyndaǵy malyna qajetti jaıylymdyq jerlerdiń aýqymy anyqtalady. О́ıtkeni eldi mekender aýmaǵynda qoldanystaǵy jaıylymdar halyqtyń qajettilikterin qanaǵattandyrmaıdy jáne degradasııaǵa ushyraıdy. Eldi mekender tóńireginde bos jaıylymdar men shabyndyqtar joq, olar negizinen menshikke nemese jalǵa beriledi. Ákimdikter júrgizgen aldyn ala esepteýlerge sáıkes aýyldyq eldi mekenderdiń jaıylymdarǵa degen qajettiligi 27,7 mln gektardy quraıdy. Sondyqtan zań jobasy halyqtyń jaıylymdyq jerlerge degen qajettiligin memleket muqtajdyqtary qataryna engizedi.
Jeke turǵyn úı qurylysy úshin (JTQ) jer ýchaskelerine halyqtyń qajettilikterin memlekettik qajettilikter tizimine engizý josparlanýda. Bul taldaýǵa sáıkes Call Center ortalyǵyna keletin «jerturaly.kz» saıtyna qońyraýlar men suraqtardyń 75%-dan astamy JTQ-men baılanysty bolǵanymen túsindiriledi.
Búgingi tańda búkil el boıynsha JTQ úshin jerdi tegin alý kezeginde turǵan adamdar sany 1,2 mıllıonnan asady. Al jer ýchaskelerin JTQ úshin tıisti ınfraqurylymmen qamtamasyz etýde eldi mekender aýmaǵynda bos jerler joq bolǵandyqtan problema týyndaıdy.
«Jer qatynastaryn retteý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» atalǵan zań jobasynyń normalary men erejeleri búgingi kúni otandyq fermerler úshin asa ótkir máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
