Qazaqstan men QHR elderi arasyndaǵy tez qarqyn alyp kele jatqan san-salaly qarym-qatynas, óz kezeginde elimizdiń eńbek naryǵynda qytaı tilin biletin mamandarǵa degen suranysty kúsheıte túskeni de belgili. Alaıda kúni búginge deıin elimizde qytaısha-qazaqsha kólemdi, ámbebap aýdarma sózdiktiń bolmaýy qytaı tilin úırenýshiler úshin ǵana emes, qazaq-qytaı nemese qytaı-qazaq tilderinen aýdarma jasaýshylarǵa da eleýli qolbaılaý bolyp keldi. Elimizdiń ǵylym-bilim salasyndaǵy, berisi qazaq-qytaı tilderi boıynsha aýdarma salasyndaǵy aqtańdaqtyń ornyn toltyrý maqsatynda, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ professory Dúken Másimhanuly men dosent Aınur Ábıdenqyzy on jyldan astam ýaqyttaryn sarp etip, Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret «Qytaısha-qazaqsha úlken sózdik» dep atalatyn kólemdi sózdik qurastyryp shyqty. Sózdiktiń taralymy 2000 dana, kólemi 120 baspa tabaq (1050 bet). Qazirgi qytaı tiliniń qoldanysyndaǵy 70 myńǵa taıaý sóz ben sóz tirkesi qamtylǵan. «Sózdik» JOO men mektepterde qytaı tili boıynsha bilim berýshiler men bilim alýshylarǵa, qazaq-qytaı tilderi boıynsha tárjima jumysymen aınalysatyn aýdarmashylarǵa, Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynasy salasynda qyzmet atqaratyn dıplomatııalyq korpýstar men olardyń qyzmetkerlerine, qytaı tili, qytaıtaný ǵylymy, jalpy til bilimi salasynda izdenip júrgen ǵylymı qyzmetkerlerge, sondaı-aq qytaı tilin óz betimen úırengisi keletin jalpy kópshilikke arnalǵan.
Sózdik kórnekti memleket qaıratkeri, álemdik deńgeıdegi dıplomat, qytaıtanýshy-ǵalym Qasym-Jomart Kemelulynyń tikeleı qoldaýymen jaryq kórgen.
«Dúkenniń «Úlken sózdiginde» qytaı sózderi men sóz tirkesteriniń qazaqsha aýdarmasymen qosa, onyń qytaı tilindegi qoldanys mysaldary kóbirek berilgen. Munan qytaı sózderiniń qazaqsha aýdarmasyn tabýmen birge, ol sózdiń qytaısha qoldanysyn da úırenip alýǵa bolady. Demek, atalmysh sózdik qosymsha oqýlyq qyzmetin de atqarady. Mundaı mysaldar «Bolshoı Kıtaısko-Rýsskıı slovarda» da kóp emes eken. Budan avtorlardyń sózdikti otandyq oqyrmandardyń qajetine qaraı kóp fýnksııaly etip jasaýǵa kóńil bólgenin kórýge bolady. Bul da quptaýǵa turatyn jańalyq dep sanaımyn», dep baǵalapty ǵalym Nábıjan Muqamethanuly.
Tusaýkeser jıynǵa ýnıversıtet rektory Erlan Syzdyqov, QHR Qazaqstandaǵy elshisi Chjan Hanhýeı, túrkolog-ǵalym Ádil Ahmetov, professor Seıit Qasqabasov syndy bir qatar ǵylym qaıratkerleri men ustazdar, qalamgerler qatysty. О́z kezeginde Erlan Syzdyqov ǵalymdardy úlken eńbekteriniń jaryq kórýimen quttyqtap, Senat tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý sózin oqydy. Bul eńbek qazaq-qytaı mádenı qarym-qatynasyna aıyryqsha qyzmet etetin kitap retinde baǵalanyp otyr.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Orynbaı Balmurat
