Zań ústemdigin qamtamasyz etýge negiz qalandy

Desek te, quqyq qorǵaý qyzmetin oıdaǵydaı jetildirýde kóptegen kemshilikter aıaqqa oralǵy bolyp jatatyn. Búginde atalǵan salany jańa qy­ry­nan jańǵyrtý arqasynda sol bir­qatar kemshilikterden arylýǵa qol jetti.

Oǵan ne sebep boldy? Oǵan «100 naqty qadam» Ult josparyn júzege asyrý barysynda ótken jyly qabyldanǵan «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine quqyq qorǵaý qyzmetiniń pro­sestik negizderin jańǵyrtý máse­le­leri boıynsha ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly» zań sebep boldy. Ol ústimizdegi jyldyń qańtar aıyn­da kúshine endi. Birden aıtý kerek, osy zańdy qabyldaý arqyly qoldanystaǵy qylmystyq-prosestik zańnamaǵa aıtarlyqtaı ózgerister engizildi. Eń bastysy, kóp jyldardan beri qalyptasqan qylmystyq prosestegi tájirıbe tártibi ózgerdi. Bul óz kezeginde quqyq qorǵaý qyz­metin jetildire túsýge jol ashyp, zań negizi quqyq qorǵaý qyzmetin qada­ǵa­laýdy jáne oǵan vedomstvolyq baqy­laý­dy kúsheıtýdi talap etedi.

Mundaı irgeli ózgeristerdi úlken jetistik dep ábden aıtýǵa bolady. Se­bebi osy iri reformalyq qadam qu­qyq qorǵaý qyzmetin jetildirýge jol ashyp qana qoımaıdy, eń bas­tysy, qylmystyq prosesti reforma­laý arqyly zańnyń ústemdigin qam­tamasyz etýge batyl betburys ja­saýǵa negiz qalaıdy. О́ıtkeni osy kez­ge deıin únemi aıtylyp kele jat­qandaı, qylmystyq prosesti jań­ǵyrtý isi zaman talabyna jáne ha­lyqaralyq standarttarǵa saı bolý­ǵa tıis. Sarapshylar pikirine sáı­kes, bul zańnyń da negizgi maqsaty qyl­mys­tyq prosestegi adam quqyǵyn qor­­­ǵaýdy kúsheıtý, taraptardyń j­a­rys­palylyǵyn arttyrý, sondaı-aq tergeý organdary, prokýratýra men sottyń arasynda quzyretti naqty bólip, onyń qaıtalanýyn boldyrmaýǵa, qylmystyq qýdalaý organdarynyń qyzmetin odan ári jetildirýge ba­ǵyt­talǵan. Demek, qylmystyq pro­ses­te azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn talapqa saı qor­ǵaý­men qatar, kúdiktiniń ustaýda bo­lý merziminiń qatań saqtalýy tıis qa­ǵıdasy da qalyptasa túsedi.

Alaıda zań qabyldanýyn qabyl­dan­dy. Biraq endi eń bastysy, onyń oryn­dalǵany kerek. Mine, osy jaıtqa baı­lanysty ótken jyly atalǵan zań kúshine engeninen bastap, onyń talaptaryn buljytpaı oryndaý jáne azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qor­ǵaý maqsatynda, qylmystyq qý­dalaý organdary men oblystyq pro­ký­rorlarǵa tıisti nusqaý joldandy. Onyń ústine zańnyń normalaryn ár­kim ózinshe joramaldap qoldanbasy úshin ádistemelik usynymdar da daı­yndaldy. Olar zańnyń oryndalý­yn qadaǵalaıtyn tıisti quzyrly organdarǵa jiberildi.

Qylmystyq prosesti jańǵyrtý má­selesi degende, eń aldymen aza­mat­­tar quqyn qorǵaý kezinde zań ta­­laptary tolyǵymen saqtalýy qa­jet. Alaıda ol talaptardy saqtaýda burmalaýshylyqqa, qa­ǵaz­bastylyqqa salynbas úshin qan­daı ilkimdi amaldar qoldanylyp otyr? Mine, Konstıtýsııamyzda aıtyl­ǵandaı, memleketimizdiń túpki maqsaty adamnyń quqyn qorǵaý bolsa, sol mindetterdi buljytpaı oryndaý úshin qylmystyq prosesti jańǵyrtý jumysyna jańa tehnologııalar legi engizildi. Osylaısha, bul baǵytty jańǵyrtý salasynda zamanaýı tehnologııalardyń múmkindigi jan-jaqty qamtyldy. Sıfrly tehnologııa óz kezeginde quqyq qorǵaý qyzmetinde aıaqqa oralǵy bolyp kelgen kóptegen kemshilikterdi joıady. Sonyń arqasynda quqyq qorǵaý organdarynyń jumysy, sonyń ishinde qylmystyq qýdalaý qyzmetin jiti nazarda, qatań baqylaýda ustaý tıimdi júzege asady dep kútilýde. Tergeý áreket­terin júrgizgende adamdardyń qu­qyq­tary men bostandyqtaryn saq­taý, olardy zańsyz qylmys prosesine tartpaý qatań saqtalmaq. Mine, osy­laısha quqyq qorǵaý qyzmetin je­tildirýde, aldymen zań ústemdiginiń sal­tanat qurýy basty na­zarǵa alyndy. Al onyń saqtalýy úshin kún saıyn búkil respýblıkadaǵy jaǵdaıǵa monıtorıng júrgizilip otyrady. Demek, zań ústemdigi qanat jaıyp, zańdardyń buljytpaı oryndalatynyna senim zor.

Aleksandr TASBOLAT,

«Egemen Qazaqstan»