“ASA BEDELDI TULǴA BOLA BILDI”

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Báıken Áshimovtiń dúnıeden ótýine baılanysty marqumnyń otbasy men týǵan týystaryna kóńil aıtyp, jedelhat joldady. “Báıken Áshimov shyn máninde bilimdi, talantty, talapshyl, adamgershilik qasıetterge baı, asa bedeldi tulǵa bola bildi. Halqymyz onyń ónegeli ómiri men eńbegin umytpaıdy. Bul keıingi urpaqqa jaqsy úlgi bolýy tıis” delingen jedelhatta. BÁIKEN ÁShIMULY ÁShIMOV 2010 jylǵy 5 aqpanda toqsan úsh jasqa qaraǵan shaǵynda asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, úlken júrekti azamat, halqymyzdyń qadirmendi qarııasy Báıken Áshimuly Áshimov dúnıeden ozdy. Báıken Áshimov 1917 jyldyń 10 tamyzynda Aqmola oblysy, Rýzaev aýdanyndaǵy mal baqqan jartylaı kóshpeli qazaq aýylynda, ortasha aýqaty bar Jaqyp balasy Áshim degen kisiniń otbasynda dúnıege keldi. Alty aıǵa tolar-tolmasta kenetten ákesi qaıtys bolyp, anasy Saqyptyń tárbıesinde ósti. Ol 1928-1930 jyldardaǵy aýyl sharýashylyǵyn jappaı ujymdastyrý kezinde júrgizilgen asyra silteý zardaptaryn kórdi, 1932-33 jyldardaǵy asharshylyqty basynan ótkerdi. Osy jyldary Qyzyljar qalasyna baryp, temirjoldyń fabrıka-zaýyt ýchılıshesine oqýǵa túsip, parovoz jóndeıtin slesar mamandyǵyn alyp shyqty. Odan keıin Soltústik Qazaqstan oblysy, Lenın aýdanyna qarasty aýylsharýashylyq tehnıkýmynda oqýyn odan ári jalǵastyrdy. 1938 jyldyń bas kezinde aýdandyq komsomol komıtetine qyzmetke alynyp, sol jyldyń kúzinde mindetti áskerı qyzmetke shaqyryldy. 1941 jyldyń maýsym aıynda áskerı mindetin ótep elge oraldy. B.Á.Áshimov Otan soǵysy bastalǵanda orta mektepte muǵalimdik qyzmette edi. Sóıtip, ol 1942 jyldyń shildesinde qaıtadan áskerge shaqyryldy. Soltústik-Batys, Batys, I-Belorýs maıdanynda soǵysqa qatysyp, 1944 jyldyń qyrkúıeginde Varshava úshin shaıqasta aýyr jaraqat aldy. Sodan 10 aı boıy emdelip, 1945 jyldyń shildesinde gospıtalden shyǵyp, múgedek retinde áskerden bosap, elge qaıtaryldy. Soǵystan keıingi jyldary B.Á.Áshimov Lenıngrad aýyl sha­rýashylyǵy ınstıtýtyn, odan keıin Joǵarǵy partııa mektebin bitirdi. Soǵys ardageriniń eńbek joly Kókshetaý oblysynyń Aıyrtaý aýdanynan bastaldy. Áýeli aýdandyq atqarý komıtetinde jaýapty hatshy, odan soń atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, keıin partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy qyzmetterin atqardy. Birshama ýaqyt Kókshetaý oblystyq aýylsharýashylyq basqarmasy basshysynyń birinshi orynbasary bolyp qyzmet istedi. Respýblıka ekonomıkasynda Qaraǵandy oblysy – elimizdiń iri ındýstrııalyq, ǵylymı jáne mádenı ortalyǵy ekeni belgili. Mun­da kómir basseıni, metallýrgııa, hımııa, máshıne jasaý, jeńil jáne tamaq ónerkásibi, qýatty energetıka jáne qurylys bazasy, ǵy­lym, bilim jáne mádenıet mekemeleriniń keń júıesi shoǵyrlanǵan. B.Á.Áshimov osy oblysta 7 jyl boıy basshy qyzmetter atqardy. Onyń ishinde 5 jyl oblystyq Keńes atqarý komıtetiniń tóraǵasy jáne 2 jyl oblystyq aýylsharýashylyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp, oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna eleýli eńbek sińirdi. 1968-70 jyldary ol Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, al 1970 jyly respýblıka Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy. Bul qyzmetti ol 1984 jylǵa deıin atqardy. Báıken Áshimulynyń basshy retindegi uıymdastyrýshylyq talanty osy jyldary barynsha jarqyrap kórindi. О́nerkásipti tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý, óndiristi elektrlendirý, mehanıkalandyrý jáne avtomattandyrý, jańa tehnologııalar engizý belsendi túrde júrgizildi. Kólik, energetıka, hımııa, jeńil ónerkásip, máshıne qurastyrý salalary, jalpy alǵanda Qazaq­stannyń ekonomıkalyq áleýeti joǵary qarqynmen damydy. Bul qyzmetten keıin B.Á.Áshimov respýblıka Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń tóraǵasy – KSRO Joǵarǵy Keńesi Tóralqasy tóraǵasynyń orynbasary bolyp saılanyp, 1985 jyly 68 jasynda zeınet demalysyna shyqty. B.Á.Áshimov – Sosıalıstik Eńbek Eri, 4 ret Lenın orde­ni­men, eki ret I-dárejeli Otan soǵysy, Oktıabr Revolıýsııasy, Eńbek Qyzyl Tý, Qyzyl Juldyz, “Parasat” ordenderimen, sondaı-aq Polsha men Mońǵolııanyń joǵary nagradalarymen marapattalǵan. KOKP Ortalyq komıtetiniń múshesi, KSRO Joǵarǵy Keńesiniń jetinshi jáne toǵyzynshy shaqyrylym­darynyń depýtaty. B.Á.Áshimov ómiri ónegege toly, ishki mádenıeti asa joǵary, halqyna qadirli, eline syıly qazaqtyń shyn mánindegi zııalysy boldy. О́mirlik jary Baqyt Ásetqyzy ekeýi uzaq ta ulaǵatty ǵu­myr keshti, ul men qyz tárbıelep, nemereler súıdi. Al ómiri­niń sońǵy jyldarynda ultymyzdyń qadirli aqsaqaly retinde kórgen-bilgenin jastarǵa ósıet etip, aqyl-keńes berýden esh jalyqqan emes. Qazaq eli úshin ulan-ǵaıyr eńbek sińirgen memleket jáne qoǵam qaıratkeri B.Á.Áshimovtiń ómirden ozýyna baılanysty onyń týǵan-týystaryna qaıǵyryp kóńil aıtamyz. Báıken Áshimulynyń jarqyn beınesi barlyq qazaqstandyqtardyń júreginde halqynyń adal da asyl azamaty retinde uzaq ýaqyt saqtalatyn bolady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Qazaqstan Respýblıkasynyń  Úkimeti AŃYZǴA AINALǴAN ABYZYMYZ EDI Sýyq habardyń da sýyǵy bolady, qaıǵynyń da túnek qaıǵysy bolady degendi kópti kórgen babalarymyzdan estý­shi edik. Sol kún búgin basy­myzǵa tústi. Onyń úlken-kishige, qalyń kópshilikke qa­diri sonsha, Báıken Áshimuly dúnıe saldy dep aıtýǵa til burylmaıdy, bolmysyń kón­beı­di, janyń týlaıdy da kúr­sinedi. О́mirdiń kórki men sánine, ulaǵaty men ǵıbratyna aınalǵan, kópshiliktiń ári qýa­nyshyn bólisetin, ári juba­ny­shy syndy, kúlli halqymyzǵa ortaq tulǵa bolatyn. Bákeń keshe ǵana ómirden ót­ken zaıyby Baqyttyń sońy­nan, alpys tórt jyl boıy qosaǵy­men qosa aǵara otasqan asyl jardyń sońynan joqtaý sala asyǵyp jóneldi. Qudaı ber­gen, qut qonǵan, táńirdiń kózi túsken bir shańyraq bolsa osyndaı bolsyn. Budan eki juma buryn Baqyt jeńgeıdiń qaraly asy ústinde: “Báıken Áshimulynyń otbasy – bul hor qusy qonǵan shańyraq, eki jaqsy qosylǵan shańyraq, eki jaqsy qosylyp, birin-biri qııa al­mastaı bolǵan qasıetti shańyraq”, dep jaqsylyq tilep edim. Kúnderden kúnder ótkende jaqsynyń orny qalar. Báı­ken Áshimulynyń ómiri de, orny da beıne bir rýhanı qa­zyna-baılyqtaı, búgingilerge de, keıingi urpaqqa da ári izgilikti ıgilikke, ári ańyzǵa aınalary sózsiz. Birimizge birimiz serik edik, birimizge birimiz súıenish edik. Qosh bol, asyl Báke, qazaqtyń abyzy. Salyq ZIMANOV, akademık. PARASAT BIIGINEN BIR TÚSPEGEN Bıyl Saryarqada qys qatty bolyp tur. Ushy-qıyr­syz keńistikti tegis qar jap­qan. Kúndiz oqtyn-oqtyn aq tútek boran uıytqıdy. Kesh­qu­rym aıaz kúsheıedi. Dúnıe qulazý­daı-aq qulazyp baqqan. Ol az bolǵandaı, mine, aıaq astynan sup-sýyq habar jetti. Báıken aǵa dúnıeden ótipti. Aıtar aýyzǵa aýyr. Estir qu­laqqa ántek. Tipti sengiń kel­meıdi. Jýyrda ǵana Baqyt apa­myzdyń qazasynda qorǵa­syn­daı zil bop janshyǵan bat­pan júkti ún-túnsiz kóterip, ashań tartqan surǵylt júzin qaýmalaǵan qalyń áleýmetke sabyrmen buryp, eshteńeden syr bermeı, ortamyzda otyr­ǵa­ny áli kóz aldymyzda. “Ja­ryqtyq, nar dese, nar eken-aý! Mynandaı salmaqty tipti nar da kótere almas”, – dep oı­la­ǵanbyz ishimizden. Boıyn jyq­paı, jotasyn tiktep, qaq­shı­ǵan qalpynan bir tanbaǵan. Sol shydam... sol sabyr... onyń ómir baqı serigindeı kó­ri­netin. Toqty-torpaq orta­syn­da ósken aýyl balasynan búkil bir eldiń ortaq maqta­nyshy bolǵan arys azamatqa, ýyzdaı uıyp otyrǵan Ult Ata­syna aınalǵan abyz jasyna deıingi uly saparynda bir sát moıymaǵan da, moıytpaǵan da osy qasıetteri edi-aý! Sonyń arqasynda qarshadaıynan halyq kózine túsip, qaltqysyz qyzmet etti. Ekinshi dúnıe­jú­zilik soǵystyń ishki-syrtqy qaı qantalapaı shaıqastaryn da eńserdi. Qan maıdannan ata­mekenine, burynǵy qyzmetine, ýáde bergen qalyńdyǵyna oral­dy. Iyǵyndaǵy kónetoz shı­nel­diń etek-jeńin túrip, kún-tún tynbaıtyn migirsiz eńbekke aralasty da ketti. Moı­nyndaǵy júk birtindep aýyrlaı berdi. Aýyldan aýdan­ǵa, aýdannan oblysqa, bir ob­lystan ekinshi ob­lysqa, odan respýblıka Úki­me­tiniń tóraǵa­ly­ǵyna ósip, jaýapkershiliktiń qyl shylby­ry shıratylǵan ústine shıra­tyla tústi. Qazaq deıtin uly topy­raqtyń esh­qa­shan quna­ry ket­peı, káýsary sarqylmaı, el nesibesin eńse­len­dire túsýge talpyndy. Qa­zaq qolynyń esh­kimnen kem qar­map, qazaq mıynyń eshkim­nen osal soq­paı­tynyn ár is, ár qımyly­nan aıqyn ańǵar­typ baqty. Keńestik qoǵam kúı­rep, áleýmet ári tart ta beri tart sergeldeńge túskende ańta­rylǵan aǵaıynǵa ótkenmen birge ólmek joq ekenin ańǵar­tatyn estııar aqsaqaldary­myz­dyń biri de ardaqty Báıken aǵamyz edi. Aýmaly-tókpeli kezeńde el júgin kóterisýge táýekel etken azamattarymyz­ǵa jyly sózin, aqyl-keńesin aıtyp, rýhtandyratyn. Táýel­siz Qazaqstannyń sonaý táı-táı basqan táltirek kezeńinen búgingi býyny bekip, qabyrǵa­sy qataıyp, qataryna yqpaly ótip, sózi júre bastaǵan tusy­na deıin sol tileýles peıilmen bir tanbaı ótip edi. El birligin qurandaı ardaqtaǵan Abyz Atanyń aıtqanynyń bári áli kúnge qulaǵymyzda sańqyldap tur. Toqsan eki qystyń basyn qaıtarǵan abyroıly ǵumyry­ńyz­da parasat bıiginen bir tús­pegen, qaıran aǵa, qaldy­ńyz sol bárimiz qaster tutqan asqaraly bıigińizde. Báıken aǵasyz tirshilikke kóndige qoıý, úırenisip ketý ońaı bolyp jatqan joq. Qaıtemiz, ózi aıtqandaı, qaı­ta­lap aıtyp, bir-birimizdiń bilegimizdi ustap: “Sabyr,.. Sabyr!” – deımiz de... Ábish KEKILBAIULY. AZAMATTYǴY ÚLKEN QAIRATKER Báıken Áshimuly qazaqtyń el basqaryp, halyq qyzmetin­de bolǵan jigitteriniń ishindegi turlaýlysynyń, kisiligi mol, asa qaıyrymdy, kishipeıil aza­mattarynyń biri edi. Osy mi­nez-qulqymen ol uzaq jyldar boıy Dımash Ahmetuly Qo­naev­pen tize qosyp, Qazaq Res­pýblıkasyn basqardy. Ekeýi elimizdi keshe odaq kóle­min­degi kórnekti respýblı­ka­lardyń qataryna qosty. Búgingi Prezı­dent Nursultan Ábishuly Na­zar­baevty taýyp, tanyp, jaýap­ty jumystarǵa tartty. Báıken aǵa óz ornyna Qazaq KSR Mı­nıstrler Keńe­si­niń tóraǵasy qyzmetine Na­zarbaevty otyr­ǵy­zyp, ózi Joǵarǵy Keńes tór­alqasyn basqarýǵa aýysty. Táýelsizdik alý kezimizde de Báıken aǵa uly ózgeristerge tilektes bo­lyp, tuńǵysh Prezıdentimizdiń bul joldaǵy bastamalaryna óz úlesin qosty. Táýelsizdiktiń aqsaqal batagóıi boldy. Onyń tabystaryna ylǵı da qýanyp, Prezıdentti qoldap otyrdy. Báıken aǵanyń osy adal qyz­metin keshe ǵana ol kisi 90 jas­qa kelgende Nursul­tan Ábishuly atap kórsetip, shyn rızalyǵyn bildirgen edi. Endi ol kisi joq. Bári de ótken shaqpen aıtylady. Báıken aǵa bılikte uzaq otyrǵan kisilerdiń ishinen ha­lyq arasyna kelip, keıin ony­men keń peıilmen tabysqan, aralasqan, adamgershiligi mol, azamattyǵy úlken qaıratker boldy. Ol halyq betine týra, uıalmaı qaraı alatyn azamat retinde elimen óle-ólgenshe syılasty. Onyń qýanyshy men qaıǵysyn bólisip, bata­syn berdi. Osy bir halqymen shyn týysyp ketken jyldary Báıkenniń 64 jyl otasqan adal jary Baqyt Ásetqyzy da minezdiligimen, úlken analyq sıpattarymen kózge túsip edi. Men Báıken aǵamen ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldarynda, Qaraǵandy oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy qyzme­tin­de júrgende tanysyp edim. Ol kisi shyn tanyǵan adamyna yqylas-peıili mol kóregen azamat bolatyn. Sodan beri qatynasymyz úzilgen emes. Meni inisindeı, Álııa Sársen­qy­zyn qaryndasyndaı kórdi. Baqyt Ásetqyzy Álııa Sár­sen­qyzyn sińlisindeı jaqyn tartty. Shyn kóńilmen syı­lasqanǵa ne jetsin. Báıken aǵamen bizdiń eń jaqyn júrgen jyldarymyz sońǵy shırek ǵasyr boıy. Men onyń boıy­nan bul jyldary qaırat­ker­ligi men azamattyǵyna qosa, qazaq halqynyń aqsaqaly, abyzy beınesin tanydym. Ol jaqsyny kórgish edi. Ony baǵalaıtyn. Keıingi urpaqqa árqashan tileýin qosty. Sol tilegi jalpy el tilegimen qo­sylyp, Báıken aǵanyń uly­ly­ǵyna ulasty. Qartaıa bileýge de aqyl kerek. Báıken aǵa osyny keıingige úlgi etip ketti. Qosh, qadirli aǵa, el aǵasy. Serik QIRABAEV, akademık. BÁIKEN AǴA, BAQYL BOL Taımaǵan el múddesi tapshy joldan, Meıirban kári-jasqa jaqsy qorǵan. Sum ajal el abyzyn alyp ketti, On tórt jyl úkimetke basshy bolǵan. О́miri ańyz-dastan, kileń kúres, Birge ótti Dımekeńmen úzeńgiles. Toqsandy eńserse de toptan qalmaı, Egemen elge qosty úlken úles. Qyrandaı Alataýda samǵaıtuǵyn, Jan edi-aý ter tógiltken, almaı tynym. Áketti 93-te Báıkendi de Qara jer qansha jutsa toımaıtuǵyn. Myqty edi, tústi taǵdyr shalǵysyna, Jetti ajal Baqyt atty jan qusyna. Qyryq kún ótpeı jatyp oqys ketti, Shydamaı jan-jarynyń qaıǵysyna. Kókshetaý joǵaltqandaı sandal kerin, Baıtaq el umytar ma abzal erin. Baqyl bol, týǵan eliń baqyl saǵan, Jan aǵa, torqa bolsyn jatqan jeriń. Kákimbek SALYQOV.Astana. BÚTIN BIR DÁÝIRMEN QOShTASQANDAIMYZ Osydan tórt kún buryn ǵana Báıken Áshimulymen telefon arqyly habarlasyp, az ǵana sóılesip edim. Baqyt Ásetqyzy jeńgemiz ómirden ótken jıyrma shaqty kúnnen beri aǵanyń kóńili qaıaýly boldy. Syrttaı sabyryn saqtaǵanymen, aıaýly asylynan aırylǵannan sońǵy jerde syńar aqqýdyń asa muńdy halyn keshti. Tilektes jaqyn jandar – biz de Bákeńniń sol qımastyq kúıin, janserigine sheksiz adaldyǵyn túsinip edik. Aýyr qaza ústinde men: “Bolǵanǵa bolattaı bolaryńa senemin, qadirmendi Báke!” dep jubatý sózin aıtsam da, qaıyrylmas dáýrenge toqtaý sala almas dármensizdigimdi endi túsingendeımin. Qaıyrymsyz ajal alashtyń bir abyzy – Báıken Áshimulyn da áketip tyndy. Uly Abaı sózine júgine tolǵansaq, áz Báke, sizdi de alǵan bul ólimniń aldynda sabyrlyq qylsaq kerek-ti. “Endi Baqytym joq qoı. Oıpyrmaı, Baqytsyz kúnim qalaı bolady?” degendi jıirek aıtty osy kúnderde, qaıǵy ústinde qasynda bolǵanymyzda. Olaı-pulaı bolyp keterin boljaldap aıtsa da, ózi oǵan kóp mán bermeı, aýzynan eli-jurtym aman bolsyn, azamattar aman bolsyn, keıingi jastar, jelkildep ósken urpaq aman bolsyn degen ósıetti sózder, aq tilekti qasıetti sózder kóbirek shyqty. Iá, ómirden Báıken Áshimuly ótti. Osynaý alyp tulǵanyń ómirden ótýimen birge jetpis-seksen jyldyq tutas dáýirmen qoshtasqandaımyz. Keńestik dep atalatyn úlken dáýirdiń sońǵy uly qaıratkeri boldy ol kisi. Brejnev, Kosygın, Qonaev syndy asa kórnekti memleket qaıratkerlerimen terezesin teń ustady, teń sóılesti. Bákeńniń keremettiligi men kemeńgerligi sonda, ol aldyńǵy dáýirdiń tulǵaly, turpatty qaıratkerleriniń sońǵy tuıaǵy bolyp qana qoımaı, táýelsiz eliniń búgingi órlegen, órkendegen, órge basqan ómirin de kórip, soǵan kúnbe-kún qýanyp, tilekshisi bolyp otyrdy. Eli-jurtyn aldaǵy jarqyn bolashaǵyna, jańa ǵasyrdyń beline, Eýropanyń tórine qaraı asyryp saldy. О́tken jolǵy Prezıdent saılaýynda Elbasymyzǵa aq batasyn berip turyp aıtqan: “El aman bolsyn, el baǵyna týǵan Er aman bolsyn” degen abyzdyń aýzynan ǵana shyǵar danalyq ósıet sózderin eli umytpaıdy. Sózin umytpasa, taǵylymyn umytpasa, týǵan halqy, búkil Qazaq eli Báıken Áshimulynyń ózin de umytpaı, máńgilik esinde saqtap, ardaq tutady dep bilemin. О́zim seksennen assam da, ákemdeı kórip erkeleýshi edim asyl aǵaǵa. “Maqtaıym!” dep mańdaıymnan ıiskegende marqaıyp qalýshy edim. Qosh, janyń jánnatta bolsyn, ákemdeı bolǵan áz Bákem! Maqtaı SAǴDIEV. BIIKTERDIŃ BIIGINE ShYQTYŃ SEN Báıken aǵa, asyl aǵa, qymbattym, Sen elińe dana bolyp til qattyń. Baq suraǵan aǵaıynnan aıamaı, Júregińniń uly sózin tyńdattyń. Arýaqty jan, arystandaı asyl er, Árqashanda kóp jınaldy qasyńa el. Aqylyńa qulaq túrdi aǵaıyn, Jolyńdy ashty neler bıik, asý, ór. Týǵan eldi óz anańdaı uqtyń sen, Jurttyń jutqan taza aýasyn juttyń sen. Shapaǵatyń elge kerek kezinde, Bıikterdiń bıigine shyqtyń sen, Eńbegimen el úmitin aqtaıdy er, Tulparlardyń báıgesin de shappaı ber. Alataýy, Saryarqasy sııaqty, Árqashanda seni esinde saqtaıdy el. Umytpaıdy óz aǵasyn jas ulan, Máńgi baqı shyrqalady asyl án. Qazaǵymnyń qulaǵanmen bir taýy, Jańa bir taý boı kóterer qasynan. Tumanbaı MOLDAǴALIEV. TURǴAN BOIY О́NEGE Jaqynda akademık Manash Qozybaevtyń “Tulǵalar tuǵyry” kitabyn oqyǵan edim. Báıken aǵamyz týraly sýyq habardy estigende meniń oıyma aldymen belgili ǵalymnyń: О́zi baı, ózi ken, Etek-jeńi keń, Eldiń Bas aqsaqaly Abyzdarmen teń, – degen tereń oıly óleń joldary tústi. Bul óte durys aıtylǵan pikir. Bizdiń halqymyz Báıken Áshimulyn belgili memleket qaıratkeri retinde jaqsy biledi. Ol kisi ótken ǵasyrdyń 70-80 jyldarynda bizdiń respýblıkamyzdyń úkimetin basqaryp, eldiń ekonomıkasyn, mádenıetin, halyqtyń turmysyn damytýǵa kóp eńbek sińirdi. Halqymyzdyń ardaqty uly Dinmuhammed Ahmetuly Qonaevqa serik bolyp, qazaq tarıhyna kóp úles qosty. Men Báıken aǵanyń qaramaǵynda biraz jyl qyzmette bolyp, ol kisiden kóp tárbıe alǵan shákirtteriniń birimin. Aǵamyz óte sypaıy, tereń oıly, tájirıbesi mol adam edi. Qala men aýyldaǵy halyqtyń turmysyn tereń zert­tep, tıisti qamqorlyǵyn jasap, memlekettik qyzmet­ker­lerge jaqsy úlgi kórsetetin. Sondyqtan da ol kisi hal­qymyzdyń kemeńgerleriniń biri retinde tanyldy. Kelesi urpaqtarymyz bul tarıhı tulǵany esten shyǵarmaıdy. Aǵamyz óte sergek adam edi. Jasy 90-nan assa da túrli jınalystarǵa qatysyp, el aralap, óziniń oıyn jastarǵa jetkizýge tyrysatyn. Báıken aǵamyz Otan soǵysynyń ardageri bolatyn, jeńgemiz Baqyt Ásetqyzy ekeýi jarty ǵasyrdan artyq salaýatty ómir súrip, balalaryn ósirip, nemereler tárbıelep, ardaqty ata men áje degen ataqqa ıe bolǵan jandar edi. Sońǵy ýaqytta báıbishesi aýyr naýqasqa shaldyǵyp, bıylǵy jyldyń basynda bul dúnıeden ótken. Baıekeń óziniń jan joldasyn aıyqtyrý úshin kóp eńbek etti, biraq ta tabıǵattyń keıbir qataldyǵyna qarsy turý adamdardyń qolynan kelmeıtindigi belgili ǵoı. Báıken aǵamyzdyń otbasyna, týǵan-týystaryna, joldastaryna, shákirtterine, búkil halqymyzǵa qaza qaıyrly bolsyn deımiz. Qadirli aǵamyzdyń jatqan jeri jaıly bolsyn, marqumǵa ımandylyq tileımiz. El aǵasy Baıekeńniń eńbekteri men rýhy qazaq jeri ári qaraı kórkeıip, órkenıetti elder qataryna qosylýyna yqpalyn tıgizsin dep tileımiz. Sháńgereı JÁNIBEKOV. ULT SENIMIN ARQALADY Ultymyzdyń adam resýrstary turǵysynan qaraǵanda, bul úlken qaza. Qajyrly qaıratkerden aıy­ryldyq. Keńes dáýiriniń soń­ǵy tusynda ol Qazaqstandy ór­ken­detýge orasan kóp eńbek sińir­di. Eń uzaq Úkimet basqarǵan adam Báıken Áshimov bolsa, óte jaqsy jumys istegen, barlyq tirliktiń te­tigin bilgen Úkimet basshylary­nyń biri de osy kisi boldy. Otanymyzdyń órkendeýine, Qazaqstannyń damýyna múddeli­lik­pen qaraǵan tulǵalardyń biri de Báıken Áshimuly bolǵanyn bárimiz bilemiz. Men 1973 jyly QazTAG je­tek­shiliginiń orynbasary bolyp keldim. Ol kezde bizdiń mekeme eki jaqty baǵynyshty boldy. Qyz­met, ıdeologııa jaǵy Orta­lyq komıtettiń qaraýynda bolsa, qarjy-sharýashylyq jaǵynan Mınıstrler Keńesindegi Aqpa­rat­tyq agenttikke táýeldi bol­dyq. 1972 jyly TASS júıesin qaıta qurý, statýsyn joǵarylatý jó­ninde Ortalyq komıtettiń qaý­lysy bolǵan. Biraq, bul QazTAG-tyń júdep turǵan kezi edi. Bizdiń agenttiktiń ǵıma­ra­tyn­da toǵyz mekeme jaıǵasqan eken. Bosaǵaly turǵan ǵımaratqa basqa da kózin alartýshylar boldy. Biraq, bizdiń aqparattyq meke­me­niń ǵımaratyn­da edendik qa­bat­tan bastap TASS-pen, búkil or­ta­lyq, oblystyq ba­sylymdar­men, baılanys mınıstr­ligimen ja­saqtalǵan kommýnı­ka­sııalyq, telegraftyq júıe bar edi. Osy­dan aıyrylý bizdi taǵy birazǵa deıin turalatyp qana qoımaı, qarjylaı da orasan shyǵynǵa ba­tyratyn edi. Osy máseleniń bárin sol kezde Báıken Áshimovke baıan­dap, mán-jaıdy túsindirip aıt­tym. Osy úıdi ol kisi bizge alyp berdi. QazTAG-tyń tehnıkalyq jabdyq­talý jaǵy da nashar, je­til­dirýdi su­ranyp turǵan bolatyn. Redaksııa­larmen baılanystyra­tyn teletaıp júıesi bar edi. Báı­ken Áshimovtiń tikeleı aralasýy­men aıtarlyqtaı qarajat bólinip, TASS-pen jáne barlyq oblys­tyq redaksııalarmen baılanys júıesin jolǵa qoıyp aldyq. Taǵy birneshe jyldan keıin kompıýter paıda boldy. Bilikti basshy Báıken Áshi­mov­tiń kómegimen kompıýter­len­dirý jumysy da alǵash QazTAG-tan bastaldy. Materıaldyq-teh­nıkalyq jaǵynan kóp qarysh­tadyq. Báıken Áshimov degende osy oqıǵalar esime túsip otyr. Qaı isti qolǵa alsa da tyń­ǵy­lyqty bolýyna úlken júrekpen, jan­ashyrlyqpen, jaýapkershilik­pen keletin tulǵanyń búkil sana­ly ǵumyry da osyndaı sapaly tirliktermen óriledi. Báıken Áshimov respýblıka­myz­dy Odaq kóleminde alǵa alyp shyqqan ulttyq tulǵalarymyzdyń sanatynan edi. Úlken azamattyń qazasy ózekti órteıdi. О́zińdi de, basqalardy da sabyrǵa shaqyrǵannan basqa amal joq. Jumaǵalı YSMAǴULOV, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, kósemsózshi. ULTYMYZDYŃ AQSAQALY BOLATYN “О́mir – serýen, adam – kóshken ke­rýen” degen sózdi aıtqan qazaq qımastaryn baqıǵa shyǵaryp salarda óz-ózin jubatqan-aý. О́mirdi tek qana serýen dep emes, eli men jurtyna, halqyna, ultyna aıanbaı eńbek etý dep túsinetin, sol qaǵıdany tirliginiń Temirqazyǵy etip ǵumyr keshetin, saýsaqpen sanarlyq birtýarlarymyzdyń aramyzdan máńgilik ketýi – aýyr qasiret ekendigin búgin túısinýge májbúr bolyp otyrmyz. Rasynda da, ol kisiniń tek iri deńgeı­de­gi basshy, memleket qaıratkeri ǵana emes, ult joqshysy bolǵanyn bilemiz. Báıken aǵa Áshimulynyń respýblıka­myz­dyń aldyńǵy qatarly basshylyǵyna kel­genge deıingi ómiriniń ózi – búgingi jas býyn­ǵa ónege bol­dy: aqsúıek asharshylyq pen el basyna kún týǵyzǵan jer-jahan soǵysy zobalańyn kórip, odan jaralanyp kelgen soń Lenın­grad qalasynda bilim alýy, soǵystan keıingi aýyl sharýa­shy­lyǵyn qalpyna keltirýdegi jan alyp, jan bergen eren qyzmeti – sonyń kýási. Ol Kókshetaý oblysynda sharýashy­lyq basqarýdaǵy iskerligimen kórinse, Qa­ra­­ǵan­dy oblysy atqarý komıtetiniń tór­aǵa­sy qyz­metinde ózin iri óndiris uıym­das­­ty­rý­shysy retinde tanyta bildi. Al Tal­dyqorǵan oblystyq partııa komı­teti­niń birinshi hatshysy bolyp istegen jyldar Báıken Áshimulynyń budan da zor memlekettik qyz­mettiń tizginin ustaı alatyndyǵyn dáleldedi. Báıken aǵa Qazaqstan Respýblıkasy Mı­nıstrler Keńesiniń tóraǵasy bolyp qyz­met atqarǵan 1970-1984 jyldar – Qa­zaq­stannyń naǵyz órkendeý, ósý jyldary boldy. Bul kezeńde Bákeń óziniń iskerligi men qarymyn Odaq kóleminde tanyta bildi: aǵamyzǵa odaqtas respýblıka Úkimet bas­shylarynyń ishinde tuńǵysh Sosıalıstik Eń­bek Eri ataǵynyń berilýi – sonyń dáleli. Aramyzdan ulttyń naǵyz joqshysy, ulttyń shyn mánindegi aqsaqalynyń ótýi – úlken ókinish, aýyr qaza. Aıaýly Báıken aǵa! Sizdiń jasampaz isterińiz bizdiń sanamyzǵa máńgilik shýaǵyn tógip, jadymyzda saqtalady. Baqul bolyńyz, ardaqty Aǵa! Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi   Berdibek SAPARBAEV,  Shyǵys Qazaqstan oblysynyń máslıhaty. ZAMAN ZAŃǴARY Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Alashtyń aqsaqaly Báıken Áshimovtiń qazasy – elimiz úshin orny tolmas qaza. Ár dáýirdiń aıbynyn tasytyp, rý­hyn kóteretin – Tolaǵaı Tulǵalary bo­lady. Báıken aǵa – óz zamanynyń zań­ǵary, eliniń maıtalman marqasqasy edi. Onyń ǵumyrnamasy da urpaqqa úlgi, kim-kimge de ónege bolarlyq óreli jol. Ol qan maıdanda elin qorǵap erlik kórsetse, beıbit kúnde eli úshin eńbek etip, parasatyn tanytty, danalyǵyn dáleldedi. Alty Alash halqy, el-jurty Báıken aqsaqaldyń jasaǵany men atqarǵanyn esh ýaqytta umytpaıdy. Ol ult júreginde, urpaq jadynda ultynyń ulaǵatty uly, elin – el etý jolynda aıanbaı eńbek etken Tulǵa retinde máńgi saqtalady. Týǵan-týystary men jaqyndaryna qaıǵylaryna ortaqtasyp, kóńil aıtamyz. Marqumnyń jany jánnatta, ımany joldas bolǵaı. Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı TASMAǴAMBETOV. JÚREGI TAZA JAN EDI Báıken aǵanyń esimi meniń júregime sonshama ystyq bolyp ketip edi. Aıaly alaqany bar, tógilip turǵan meıirimi bar, qalt bir kezde jalt qaratatyn kesek minezi bar bul kisini zııaly qazaq qaýymy  qatty syılady. Men kezinde Úkimetti attaı on tórt jyl basqarǵan kisimen qyzmettes bolǵan emespin. Biraq talaı-talaı taǵdyrly adamdarmen júzdesip, jaqynyraq tanyp-bilýge jýrnalıstik qyzmetim qanshama se­bepker bolsa, solardyń arasynda Báıken Áshimov aǵamen bolǵan kezdesýlerim meniń ómirime erekshe jarqyn sátter qaldyrdy. Árbir sóziniń baǵasyn biletin, ekiniń birine ashylyp sóıleı bermeıtin bııazy da sypaıy el aǵasy meni baýyryna tart­ty, qu­shaǵyna alǵandaı boldy. О́mirden kórgeni de kóp, túıgeni odan da kóp kisiniń júregi taza, qoly da taza edi. Qasyna Baqyt apaıdy alyp, kóp suhbat berdi. “Men “Egemen Qa­zaq­stan” gazetine ǵana suhbat beremin, se­bebi ol – el gazeti”, dep eskerter edi. Artyq kem ketken jeri joq. Ol kisi taıaýda ǵana ómirden ozǵan jaryn tek “Baqyt Ásetovna” dep atap, sheksiz súıýdiń asyl qasıetin tanytqany ǵajap ónege edi. Aıaýly jaryn barynsha súıý týraly ońashada aıtqan áńgimesin men ózime qupııa ǵyp saqtap júrmin. Kóp jyldan beri Báıken aǵa ár mereke saıyn arnaıy telefon soǵyp, “Amansyńdar ma? Nemereler ósip jatyr ma?” degen bir aýyz ákelik sózin endi eske alsam, júregim aýyrady. Meırambek TО́LEPBERGEN.