Elbasy: «Qazirgi tańda jeke adam ǵana emes, tutas halyqtyń ózi básekelik qabiletin arttyrsa ǵana tabysqa jetýge múmkindik alady», – dep atap ótip, ózgermeli dúnıeniń aldyńǵy sapynda júrý úshin básekege qabilettiliktiń birinshi kezektegi másele bolatynyn qadap aıtty. Al básekege qabilettilikti qalyptastyryp, ony udaıy arttyryp otyrý úshin bilimniń atqaratyn róli aıryqsha zor ekeni belgili. Sondyqtan da Prezıdent elimizde bilimniń saltanat qurýy jaıyna da aıryqsha mán berip otyr.
Dana qazaqta: «Bilimdiniń júzi jaryq» degen qanatty sóz bar. Egemendiktiń eleń-alań kezinen bastap Elbasy bilim berý salasyna udaıy nazar aýdaryp keledi. Memleket basshysy bıylǵy jylǵy Joldaýynda da bilim berýdiń sapasyn jańa deńgeıge kóterý talabyn alǵa qoıdy. Búgingi zamanda bilimniń adamı kapıtaldyń arttyrýdyń alǵysharty ekenine basymdyq bergen Memleket basshysy bilim berý júıesin jańa ındýstrııalandyrý talaptaryna beıimdeý qajettigine nazar aýdardy. Osyǵan oraı barlyq jastaǵy azamattardy qamtıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıemizdi qurýdy jedeldetý talap etildi. «Bilim berý baǵdarlamalarynyń negizgi basymdyǵy ózgeristerge únemi beıim bolý jáne jańa bilimdi meńgerý qabiletin damytý bolýǵa tıis», – dedi osy oraıda Nursultan Ábishuly. Bul úshin 2019 jyldyń 1 qyrkúıegine qaraı mektepke deıingi bilim berý isinde balalardyń erte damýy men qalyptasýy úshin óz betinshe oqý mashyǵy men áleýmettik daǵdysyn damytatyn baǵdarlamalardyń biryńǵaı standarttaryn engizý qajettigi aıtyldy. Sonymen qatar, elimizde qazir orta bilim berý salasynda jańartylǵan mazmunǵa kóshý bastaldy. Shyn máninde bul – múlde jańa baǵdarlamalar, oqýlyqtar, standarttar jáne mamandar degen sóz. Olardy júzege asyrý úshin, Prezıdent atap kórsetkendeı, pedagogtardy oqytý jáne olardyń biliktiligin arttyrý joldaryn qaıta qaraý kerek bolady. Sol sebepti de Memleket basshysynyń ýnıversıtetterdegi pedagogıkalyq kafedralar men fakýltetterdi damytý jónindegi talaby der kezinde qabyldanǵan sheshim ekenin baǵamdaımyz. Elbasy Joldaýymen sabaqtas «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa úndeýi ulttyń rýhanı jańǵyrý jolynda alǵa qoıylǵan mindetter men maqsattardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan taǵy bir qundy qujat boldy. «Bes áleýmettik bastama» – bizdiń ulttyq jáne áleýmettik birligimizdiń bir maqsatqa uıystyrǵan dińgegi myqty platformamyz. Úndeýdegi bes bastamanyń biri joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý máselesine arnaldy. Búginde elimizdiń joǵary oqý oryndarynda 530 myńnan astam jas oqyp jatsa, olardyń 30 prosentke jýyǵy memlekettik bilim berý grantynyń ıegeri. Memleket basshysy endi joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý úshin jyl saıyn bólinetin 54 myń grantqa qosymsha 2018-2019 oqý jylynda taǵy 20 myń grant bólý kerektigin alǵa tartty. Biz muny óskeleń urpaqtyń bolashaǵy úshin jasalyp otyrǵan qamqorlyq dep qabyldadyq. Memleket basshysy Úndeýde: «Biz álemdik standarttarǵa saı bilim berý júıesin qalyptastyra otyryp, stýdentterdiń bilim alýyna jáne turatyn jerine jaǵdaı jasaýǵa tıisti nazar aýdarýymyz qajet», – dep atap kórsetti. Osyǵan oraı joǵary oqý oryndary men kolledjder stýdentterin jataqhanamen qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Bul turǵydan kelgende Qyzdar Ýnıversıteti jataqhanaǵa muqtaj stýdentterdi jatyn orynmen qamtamasyz etip otyrǵan elimizdegi birden-bir joǵary oqý orny. Dese de bul oraıda týyndap otyrǵan birneshe másele bar. Atap aıtar bolsaq, ýnıversıtet qalashyǵyndaǵy jataqhanalarda uzaq ýaqyttan beri kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilmegen. Káriz júıeleri tozyǵy jetip, basym bóligi isten shyǵý qarsańynda tur. Olqylyqty jaıttar oryn almas úshin káriz júıelerin der kezinde jańalap, qalpyna keltirý sharalary jasalǵany abzal bolar edi. Al, bul másele qarjyǵa kelip tireletini belgili. Dese de ýnıversıtet bıýdjetinde mundaı kólemdegi qarjynyń joqtyǵy qol baılaý bolyp otyr.
Taǵylymdy tárbıe men óristi bilimniń irgeli ordasy atanǵan, kópshilik qaýym «izettilik pen úlgi-ónege otaýy» dep at qoıyp, aıdar taqqan Qyzdar Ýnıversıteti 75 jylǵa jýyq ýaqyt belesinde Qazaqstanda pedagogıkalyq kadrlardyń qalyń shoǵyryn daıyndaýǵa súbeli úles qosyp kele jatqan ulaǵat uıasy. Búginde Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń ujymy da Memleket basshysynyń mindettemelerin naqty is júzinde oryndaý maqsatynda jumys atqaryp jatyr. Máselen, ordaly oqý oryndaǵy bilim júıesin jetildire túsý maqsatynda jýyrda qolǵa alynǵan istiń biri – Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qoldaýymen ýnıversıtet bazasynda «Qazaqstan jas pedagog-ǵalymdar assosıasııasyn» qurylǵany. Joǵary oqý orny atalǵan jobany Memleket basshysynyń bıylǵy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty halyqqa Joldaýy negizinde iske asyryldy. Assosıasııanyń negizgi maqsaty – elimizdiń jas pedagog-ǵalymdarynyń dıalog alańyn uıymdastyrý, ǵylym men bilimdi ushtastyra otyryp, jastardyń ǵylymı ıdeıalarynyń óndiriske enýine yqpal jasaý. Buǵan qosa, assosıasııa «Oı-talqy» atty trenıngter, qysqy, jazǵy mektepter uıymdastyryp, uıym músheleriniń kásibı damýyn qalyptastyrýǵa kúsh salady. Bir bul ǵana emes. Onda sheteldik joǵary oqý oryndarymen, kolledj, mektepterdiń jas pedagog-ǵalymdarynyń halyqaralyq uıymdarymen baılanys ornatý da kózdelip otyr. Assosıasııa bıylǵy jyldyń 26 sáýirde ýnıversıtet qabyrǵasynda ótetin Qazaqstan jas ǵalym-pedagogtarynyń I slıoti qarsańynda óz jumysyn bastaıdy. Aıta keteıik, atalǵan forýmǵa 25 pedagogıkalyq joǵarǵy oqý oryndarynyń ókilderi qatysady dep kútilýde. Qyzdar Ýnıversıtetinde mektepke deıingi uıymdarda bilim sapasyn arttyrý máselesine de aıryqsha mán berilip otyr. Osy maqsatta bıylǵy jyldyń basynda oqý orny «Mektepke deıingi balalyq shaq» respýblıkalyq ortalyǵymen birlesip «Mektepke deıingi balalardy ózdigimen oqýǵa úıretý jáne áleýmettik daǵdylaryn damytýdyń teorııalyq, ádistemelik máseleleri» atty alqaly basqosý ótkizdi. Otandyq joǵary oqý oryndary oı-órisi damyǵan, talantty, zerdeli jáne ultjandy ustaz daıyndaýdy odan ármen jańa deńgeıge kótere túsý qajet. Osy oraıda osy taqilettes jıyndardyń mańyzy aıryqsha ekenin atap ótken jón. Qolǵa alynǵan bastamalardyń qatarynda «Polıglot» ortalyǵynyń ashylýyn da atap ótýge bolady. Ol ýnıversıtettiń professor-oqytýshylary men stýdentteriniń tildik biliktiligin arttyrý maqsatynda qyzmet atqarmaq. Ortalyqta aǵylshyn, qazaq, orys, túrik, qytaı, fransýz jáne nemis tilderin tereńdete oqytý qolǵa alynady. Sondaı-aq, aýdarma qyzmeti (konsaltıng) kórsetiletin bolady. Yntymaqtastyq yrysqa bastaıtyny belgili. Qazirgi tańda Qyzdar Ýnıversıteti álem elderiniń 30-dan astam joǵary oqý ornymen áriptestik baılanys ornatqan. Olardyń qatarynda AQSh, Úndistan, Fransııa, Qytaı, Germanııa syndy memleketterdiń bedeldi ýnıversıtetteri bar. Jýyrda Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetine Túrkııanyń Nııde Omer Halısdemır Ýnıversıtetiniń rektory Mýhsın Karmen bastaǵan delegasııa kelip, ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Qujat joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim, ǵylym men mádenıet, ǵylymı-zertteý salasy aıasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýdy qarastyrady. Sonymen qatar, «Mevlana» baǵdarlamasy boıynsha kelisimshartqa qol qoıyldy. Bul baǵdarlama boıynsha 2018-2019 oqý jylynda bilim alýǵa nıet bildirgen 30-ǵa jýyq professor-oqytýshy men bilim alýshynyń qujattary rásimdelip, Túrkııanyń konkýrstyq komıssııasyna jiberildi. Eki joǵary oqý oryndary arasynda júzege asyrylatyn qos dıplomdyq bilim berý baǵdarlamasy aıasyndaǵy magıstranttardy oqytý aldaǵy oqý jylynan bastalmaq. Bıyl «Dara» qaıyrymdylyq qorynyń uıymdastyrýymen joǵary oqý ornynyń bazasynan alǵash ret Pedagogıkalyq-psıhologııalyq túzetý kabınetin ashýdy josparlap otyrmyz. Bul kabınet múmkindigi shekteýli balalardyń adamgershilik, eńbeksúıgishtik qasıetterin qalyptastyryp, olardyń ómirge degen qushtarlyq sezimderin oıatý, oı-óristeri men oılaý qabiletterin jetildirip, tolyqqandy azamat dárejesine jetkizý maqsatynda jumys jasaıdy. Al, «Aq jol» atty bala baqshany ashý arqyly Co-working praktıkalyq-baǵyttaǵy oqytý alańyn jasaýdy qamtamasyz etetin bolamyz. Ol Almaty qalasyndaǵy mektepke deıingi tárbıe berý men oqytý júıesine qoldaý kórsetedi. Qolǵa alynǵan jobalar qatarynda tek aǵylshyn tilinde bilim beretin Qyzdar kolledji de bar. Kolledj ýnıversıtette bilim alýdy jalǵastyratyn bakalavrıat kontıngentin daıyndaýdy júzege asyrady.
Qazirgi kúnde qarashańyraqta stýdentterdiń sapaly bilim alyp, ǵylymmen, ónermen, sportpen aınalysýy úshin, olardyń boıynda halqymyzdyń ulttyq qundylyqtaryn darytý oraıynda birqatar jumystar jasalyp, ýnıversıtet otandyq joǵary oqý oryndary arasynda úlken bedelge ıe bolyp otyrǵany kóńilge qýanysh uıalatady. Sonymen qatar, oqý ordasy ǵylym men bilimdi ózara úılestirip, ǵylymı zertteý jumystaryn ǵylym men tehnologııanyń jańa nysandaryna baǵyttap júrgizýdi basty maqsat etip kele jatqanyn atap ótkim keledi. 70-jyldan astam ýaqyt belesinde Qyzdar Ýnıversıtetinde uıymdastyrý mádenıeti qalyptasyp, tıimdi kadrlyq menedjment pen korporatıvti basqarý isi de júıelendi. «Muǵalim – adam janynyń ınjeneri». Naǵyz ustaz shákirt janyna úńilip, durys jolǵa sala bilýi de qajet. Damýdyń dańǵyl jolyna baǵyt alǵan bolashaǵy baıandy eldiń órisi qashanda bilikti de sanaly urpaǵymen keńeıetindigi, olardy memlekettiń tutqasy etip tárbıeleý qajettigi Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýyna únemi aıtylyp keledi. Al, ony iske asyrý muǵalimge júktelgen mártebeli mindet. Sóz sońynda Memleket basshysynyń úndeýinde atap kórsetilgen bastamalar elimizde azamattardyń bolashaǵyna degen qamqorlyqtyń naqty is júzinde oryndalatyndyǵynyń naqty nyshany. Árbir otandasymyz osyny sanaly túrde uǵynsa ǵana belgili bir nátıjege jetýge bolady. Jetistik pen tabys – kelisti keńese bilgen, birlik pen tirlik úılesim tapqan jerde. Aýyzbirlik qashqan, alaýyzdyq tasqan jerde eshqashanda ıgilikti ister júzege asqan emes.
Gaýhar ALDAMBERGENOVA,
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor
