Kóterilip otyrǵan osy áleýmettik máselelerdiń beseýi de qazir óte ózekti. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarymen salystyrǵanda elimizdiń ekonomıkasy qaryshtap damydy, Qazaqstandy álem tanydy.
Ekonomıkany damytý, álemdegi moıny ozyq otyz eldiń qatarynan kóriný úshin aýqymdy, tıimdi memlekettik baǵdarlamalar júzege asyryldy, ol qazir jalǵasyn taýyp ta otyr. Memlekettiń damýy tek ekonomıkalyq kórsetkishtermen ǵana shektelmeýi tıis ekeni belgili. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý da damý ózeginiń biri. Elbasy Úndeýdegi bastamalaryn «Árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berýden» bastady. «О́z úıim – óleń tósegim» degen emes pe halqymyz? Jańa otbasyn qurǵan jastardyń kóbine baspanasyz júretinine kádimgi ómirdiń zańy sııaqty etimiz ólip bara jatqandaı edi. Baspanasyz olar kóptegen qıyndyqtarǵa tap bolady, sodan jas shańyraq shaıqalyp ta jatady. Nursultan Ábishuly osy Úndeýinde baspana alý úshin nesıe tóleminiń merzimi 25 jylǵa, ústemesi 7 paıyzǵa deıin tómendetiletinin aıtty. Mundaı kómek pen jeńildikti bizdiń otandastarymyz áli sezingen emes, bul – jastarǵa úlken ákelik qamqorlyq.
О́zim bilim salasynda ári jastarmen jumys isteıtindikten Elbasy Úndeýi kóktemniń altynkúrek jelindeı jastardyń júregin erekshe qýanyshqa bóleıtinin sezingendeımin. Qazir bilim, mamandyq alýǵa qushtar, biraq grantqa iline almaı, aqyly bólimderde oqýǵa qarjysy bolmaı ýaqytyn joǵaltatyn jastar az emes. Olardyń kóbi bilim alý úshin kórshi Reseıge, ózge de shetelderge ketip qalatynyn da kórip júrmiz. О́ıtkeni osyǵan deıin Reseıde halyqtyń sanyna shaqqanda granttyń sany joǵary bolatyn. Endi Qazaqstanda da halyq sanyna shaqqanda granttyń sany Reseımen teńesip qaldy deýge negiz bar. Elbasy qoldaýynyń arqasynda jastarymyzǵa ózimizdiń elde aqysyz bilim alýǵa zor múmkindik týdy.
Jataqhana máselesi de jastar úshin óte ózekti edi. Jasyratyny joq, elimizdiń barlyq shalǵaıynda da stýdentterge jataqhanalarda oryn jetpeıtini ashy shyndyq bolatyn. Ata-ana balasynyń oqýyna, onyń jaldaıtyn páterine, tamaǵy men kıimine shyǵyndanatyn, sol úshin joǵary paıyzben amalsyz nesıe alatyn, ony tóleýi taǵy bar. Elbasy Úndeýinde aıtylǵan stýdentterdiń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý máselesi óte oryndy ári der kezinde kóterilip otyr. О́zimizde áleýmettik jaǵdaıy jaqsarsa, jastarǵa syrt elderge ketip oqýǵa qajettilik te bolmaıdy. Al bilim sapasyn tereńdetý úshin qazir joǵary oqý oryndarynyń álemdegi dástúri ozyq, irgeli bilim ordalarymen baılanysy jetkilikti, olardan professorlar, mamandar shaqyrtý búginde qıyndyq týǵyzatyn másele emes. Prezıdent «2022 jyldyń sońyna deıin stýdentterge arnap keminde 75 myń oryndyq jańa jataqhana salýdy tapsyramyn», dedi. Munyń, árıne, bilim ordalarynyń jaǵdaıyn jaqsartatýǵa, stýdentterdiń kúnkórisine alańdamaı sabaqqa alańsyz qaraýyna yqpaly zor bolary sózsiz.
Elbasy Nursultan Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda da eldi sıfrlandyrý úderisine baılanysty tehnıkalyq mamandar daıyndaý kerektigin aıtqan bolatyn. Osy jolǵy Úndeýinde bólgen 20 myń bilim grantynyń 11 myńy tehnıkalyq mamandar daıyndaýǵa jumsalatynyn eske saldy. Bul da óte durys sheshim. Eldiń ekonomıkasyn damytý úshin óndiris qashan da tý ustaýshy bolyp qala bermek. Qazir bul salany jańa tehnologııalarmen damytý úshin sıfrlandyrý jumystary bastaldy. Oǵan ınjenerlermen, tehnologtarmen qatar IT-mamandar óte qajet. Bul iske bizdiń Rýdnyı ındýstrııalyq ınstıtýty úles qosyp keledi. Granttyń bólinýi zamanaýı mamandyqty aqysyz oqıtyn jastar qataryn kóbeıtedi.
Úndeýde jarııa etilgen «Jalaqysy tómen jumysshylardyń eńbekaqysyn kóbeıtý úshin olardyń salyq júktemesin azaıtý», «Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý», «Eldi gazben qamtamasyz etýdi jalǵastyrý» sekildi máselelerdiń kóterilýi eldiń áleýmettik jaǵdaıyn, ár adamnyń turmysyn kóterýde mańyzdy. Áleýmettik jaǵdaıdyń jaqsarýy táýelsiz Qazaqstan damýynyń deńgeıin de bıiktetedi. Qýatty elge aınalýdyń qareketi ekeni anyq.
Abdrahman NAIZABEKOV,
Rýdnyı ındýstrııalyq ınstıtýtynyń rektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor
Qostanaı oblysy,
Rýdnyı qalasy
