EKIJAQTY YNTYMAQTASTYQQA MÚDDELILIK TANYTYLDY

Amerıka Qu­rama Shtatta­ryna sapary sheńberinde EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrt­qy ister mınıstri Qanat Saý­dabaev AQSh-tyń Memle­ket­­tik hatshysy Hılları Klın­tonmen kezdesti. Amerıka Qu­rama Shtatta­ryna sapary sheńberinde EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrt­qy ister mınıstri Qanat Saý­dabaev AQSh-tyń Memle­ket­­tik hatshysy Hılları Klın­tonmen kezdesti. Qanat Saýdabaevtyń muhıttyń ar jaǵyna saparyndaǵy eń mańyz­dy kezdesýi de osy bolatyn. Kelis­sóz ba­ry­synda negizinen eki másele qaras­tyryldy. Olar: Qazaqstan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi ba­rysyndaǵy is-qımyldar jáne Qa­zaq­stan Prezıdenti Nursultan Na­zarbaevtyń AQSh basshysy Barak Obamanyń shaqyrýy boıynsha ústi­mizdegi jyldyń sáýir aıynda osyn­da ótedi dep josparlanǵan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi ǵalamdyq qaýipsizdikti saqtaý týraly sam­mıt­ke kelý saparynyń baǵ­darlamasy. Hılları Klınton Qazaqstan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýin AQSh-tyń qoldaıtynyn jáne Qa­zaqstanmen eki aradaǵy yntymaq­tastyqtyń tereńdeı túsýine múddeli ekendikterin aıta kelip, Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zar­baevtyń Aq úı basshysynyń sh­a­qy­rýyn qabyl alǵanyna rızashy­lyǵyn bildirdi. Qazaqstan ıadrolyq qarýdan bas tartý jóninde álemge jaqsy úlgi kórsetti, dedi ol. Odan ári AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Qazaq­stannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy Uıym úshin syndarly ári mańyzdy kezeńderde ótip otyrǵanyn málim­dedi. Sondyqtan da Qurama Shtat­tar ózi tarapynan Qazaqstan tó­raǵalyǵy ke­zeńinde onyń basta­ma­laryn qoldaýǵa ázir. Saıyp kel­gen­de, jańa tóraǵamen tyǵyz ynty­maqtastyq ornatý AQSh-tyń mem­lekettik múddesine saı keledi. Odan ári taraptar EQYU-da múd­­deler tepe-teńdigi saqtalýy ke­rektigin, sonyń ishinde onyń sebet­teriniń teńdigi de buzylmaýy qa­jettigin atap ótti. Qanat Saýdabaev ózi tarapynan EQYU-nyń Qazaq­stan tóraǵalyq etken jylyndaǵy basty is-sharalarynyń arasynda Syrtqy ister mınıstrleriniń beı­resmı sammıtin Almaty qalasynda shaqyrý nıeti baryn jáne soǵan Hılları Klın­tondy resmı túrde shaqyratynyn jetkizdi. Qarsy jaq shaqyrýdy qur­met­pen qabyl aldy. Qazaqstan Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bas­tamasymen Asta­na qalasynda sha­qy­rylmaqshy EQYU-ǵa múshe elder Memleket bas­shylarynyń sammıti tý­raly ıdeıa­ny taraptar múddeles­tikpen tal­qylap, bul másele jóninde bel­sendi jumystar júrgize berýge ke­listi. Syrtqy ister mınıstrleriniń beıresmı sammıtinde ony uıym­das­tyrý máseleleri túbegeıli anyq­talýy qajettigi atap kórsetildi. Aıta ketetin jáıt, kelissóz to­lyq túsinistik jaǵdaıynda, eki­jaq­ty qurmet bildirý ráýishinde ótti. AQSh-tyń Memlekettik depar­ta­mentindegi kezdesýden soń EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Memleket­tik hatshysy – Syrtqy ister mı­nıstri Qanat Saýdabaev osy eldiń energetıka mınıstrliginde bolyp, Nobel syılyǵynyń laýreaty, mı­nıstr Stıven Chýmen kezdesti. Kez­desý barysynda eki el arasyndaǵy dástúrli, atom jáne qaıtalama en­er­getıka boıynsha yntymaqtastyq máseleleri talqylandy. Taraptar osy sala boıynsha Qazaqstan men AQSh arasynda qurylǵan komıs­sııanyń jumysyna qanaǵat bildirdi. Komıssııa jasaǵan jańa baǵdarlama boıynsha yntymaqtastyqty tereń­dete túsý qajettigi aıtyldy. Kezdesý kezinde Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy atom energe­tı­kasy salasyndaǵy yntymaqtastyq­qa da úlken kóńil bólindi. Bul qa­tarda Qazaqstannyń ýran óndi­rýden byltyr álemde birinshi orynǵa shyq­qandyǵy, al AQSh ákimshiligi bir­neshe AES salý týraly baǵdar­lama qabyldap, ony iske asyrýǵa bıýdjetten byltyr 18,5 mlrd. dol­lar bólse, al bıylǵy bıýd­jet­te bul shyǵynnyń eki ese art­ty­ryla­tyn­dy­ǵy sóz bolyp, osy sa­lada ynty­maq­tastyqtyń pers­pek­tıvaly tus­t­a­ry kóp ekendigi atalyp ótti. Osydan keıin Qanat Saýdabaev Vashıngtonnan Nıý-Iork qala­sy­na júrip ketti. Ol munda BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen kezdesedi jáne osy halyqaralyq bedeldi uıymnyń Qaýipsizdik Keńesinde bolyp, sóz sóıleıdi dep kútilýde. Jaqsybaı SAMRAT  – Vashıngtonnan. TО́RAǴALYQTYŃ  BASYMDYQTARY BAIаNDALDY Is basyndaǵy tóraǵa, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Mem­le­ket­tik hatshysy Syrtqy ister mınıstri Qanat Saý­dabaevtyń AQSh-qa sapary odan ári jalǵasýda. Vashıngtonda bolýy barysynda ol “Atlantic Council” (Atlantıkalyq keńes nemese konsýltasııa) atty táýelsiz sarapshylar uıymy qyzmetkerleriniń aldynda sóz sóıledi. Bul ke­ńes AQSh-tyń syrtqy saıasatyna taldaý jasap, baǵdar berip oty­ratyn úkimettik emes uıym. Aty aıtyp turǵandaı, onyń zertteý aýqymy jalpyatlantıkalyq aralyqty qamtıdy. Sonyń ishinde uıymnyń sa­rapshylary Ortalyq Azııa elderiniń jaı-kúıin de saraptap otyrady. Bizdiń mınıstrmen bolatyn kezdesýge AQSh saıasatynyń aı­týly ókilderi, senatorlar men kon­gres­smender, ýnıversıtet oqy­týshy­la­ry men zertteýshiler, dıplomattar, sarapshylar, jýr­na­lıster jáne osynda oqıtyn, qyzmet etetin keı­bir qazaqstandyq azamattar qa­tysty. ­Kezdesýdi “Atlantic Council” prezıdenti Frederık Kempe ashyp, alǵashqy sózdi senator Chak Ha­gel­ge berdi. Ol Amerıka qoǵamynyń Qazaqstanǵa úlken nazar aýdarýy zańdy ekenin, óıt­keni, Ortalyq Azııa AQSh múd­desiniń toqaıla­sa­tyn bir tusy ekenin aıta kelip, kar­taǵa qarap Qazaqstannyń qaı jerde orna­lasqanyn kórseńizder biz úshin onyń qanshalyqty ma­ńyz­dy­ly­ǵyn túsinesizder, dedi. Odan ári Qanat Saýdabaevpen óziniń ja­qyn tanystyǵyn sóz etti. Onyń adamı qasıetterin aıta kelip, sóz kezegin oǵan berdi. Qanat Saýdabaev óziniń sózin aýdıtorııada otyrǵandardyń bári de bilikti saıasatshy mamandar, jetik sarapshylar ekenin aýyzǵa ala oty­ryp, sizderdiń aldary­ńyz­da sóıleý de ońaı emes dep bastap, óziniń keńes qyzmetimen de, onyń belgili qyzmet­ker­leri­men de jete tanys ekenin atap ótti. Sonyń ishinde Dj.Djoýns­tyń qazir AQSh Pre­zı­dentiniń keńesshisi, Sıýzan Raıstyń AQSh tyń BUU-daǵy ókili, Rıchard Hol­brýktyń Aýǵanstan men  Páks­tan­daǵy arnaýly ókili ekenin aıta kelip, dıplomattyq eptilikpen ke­ńes­tiń bedeline tántiligin bildirip ótti. Odan ári sheshen Qazaq­stan­da­ǵy demokratııalyq úderister tý­ra­ly baıandap, Prezıdent N.Nazarbaev óziniń sońǵy Joldaýynda da eldi odan ári júıeli túrde jańalandyrý,  zańdylyqtarǵa adamı sıpat berý, quqyq qorǵaý júıesin reformalaý mańyzdy basymdyqtardyń biri ekenine ekpin túsirdi. Qazaqstannyń beıbit ómir súrý maqsatyn kózdep, ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan qadamyn Prezıdent Barak Obamanyń joǵary baǵalaǵanyn aıta kelip, Prezıdent N.Nazarbaevtyń sáýir aıynda AQSh-ta ótetin Ja­han­­dyq sammıtke shaqyrtý alyp otyr­­ǵany osy iske berilgen úlken baǵanyń kórinisi ekenin tilge tıek etti. Biz byltyr ýran óndirýden álemde birinshi orynǵa shyǵyp, ón­diris kó­lemin 13500 tonnaǵa jet­kiz­dik. AQSh jańa AES-ter salatyn­dyǵy týraly ja­rııalady, demek, bul bizdiń elde­ri­mizdiń arasynda ekonomıkalyq yn­ty­maqtastyqtyń jańa perspektıvasy ashylady degen sóz, deı kelip ol Pre­zıdent N.Na­zarbaevtyń Qazaqstan aýmaǵynda ıadrolyq otynnyń halyq­aralyq bankin ashý týraly ıdeıasyn da AQSh ákimshiligi joǵary baǵalap otyrǵa­nyn jetkizdi. Odan ári ótken jyl­dyń sáýir aıynda Qazaqstanǵa kel­gen saparynda Iran prezıdenti M.Ahmadınejad ta bul ıdeıany qol­daı­tynyn bildirgenin kóldeneń tart­ty. Osy ıdeıanyń shyǵý tórkini Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy tóńiregindegi daýdy retteýge baǵyt­talǵan ǵoı. Sondyqtan ol, kóptegen sarapshy­lar­dyń pikirinshe, Ame­rıka – Iran qatynastaryn jaqsartýǵa septigin tıgizer edi degen kózqarasyn da bildirdi. Odan ári Prezıdent B.Obamanyń energetıkalyq qaýipsizdik týraly ıdeıasy da N.Nazarbaevtyń osy saladaǵy kózqarasymen dál keletinin atap ótti. Álemde astyq óndirýden besinshi oryn alatyn el retinde Qazaqstan BUU-nyń Bas hatshysy Pan Gı Mýn men AQSh-tyń Mem­lekettik hatshysy Hılları Klın­tonnyń kóter­gen álemde azyq-túlik qaýipsizdigin jasaý týraly bastama­syna laıyqty úlesin qosa alady. Sonymen birge, AQSh-tyń Aýǵan­standaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa jáne ıadrolyq qaterdi azaıtýǵa baǵyt­talǵan bastamalaryn da tolyq qoldaıdy, dedi Q.Saýdabaev. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóra­ǵa­sy retinde Qanat Saýdabaev Hılları Klın­tonnyń “Biz EQYU tóraǵasy qyzmetine kirisken soń Qazaqstannyń halyqaralyq kósh­basshylyǵynyń odan ári arta túskenin qalaımyz”, degen sózin keltire otyryp, jańa tóraǵa­lyq­tyń josparlaryn da sanamalap berdi. Qazaqstan Prezıdentiniń basta­ma­­sy­men qolǵa alynǵan sammıt ju­my­syna EQYU-nyń Turaqty keńesi qoldaý kórsetkeni jáne Fransııa, Italııa, Vatıkan, Túrkııa, Reseı jáne TMD-nyń basqa da elderiniń lıderleri onyń kún tártibin belgileý jumystaryna kirisip ketkeni de nazardan tys qalǵan joq. Sondaı-aq tóraǵa retinde Qazaqstan Gre­kııa­nyń bastaǵan dástúrin jalǵastyryp, syrtqy ister mınıstrleriniń beı­res­mı kezdesýin bıylǵy jazda Almaty qalasynda ótkizýdi maqsat etip otyrǵanyn kóldeneń tartty. Qazaqstan mınıstriniń sózi úlken yjdahattylyqpen tyńdalyp, sarap­shylar tarapynan zor mánge ıe bol­dy. Oǵan sóz aıaqtalǵan soń qap­tap ketken suraqtar da dálel bola alady. Is basyndaǵy tóraǵa suraqtardyń bá­rine sheber dıplomattarǵa tán ep­tilikpen sarań jaýap berip otyrdy.