Gaýhar Aldambergenova: Áleýmettiń áleýetin arttyrady

Elbasy: «Qazirgi tańda jeke adam ǵana emes, tutas halyqtyń ózi básekelik qabi­letin arttyrsa ǵana tabysqa jetý­ge múmkindik alady», dep atap ótip, ózger­meli dúnıeniń aldyńǵy sapynda júrý úshin básekege qabilettiliktiń bi­rin­shi kezektegi másele bolatynyn qa­dap aıtty. Al básekege qabilettilikti qa­lyp­tastyryp, ony udaıy arttyryp otyrý úshin bilimniń atqaratyn róli aıryqsha zor ekeni belgili. Sondyqtan da Prezıdent elimizde bilimniń saltanat qurýy jaıyna aıryqsha mán berip otyr. 

Dana qazaqta «Bilimdiniń júzi jaryq» degen qanatty sóz bar. Egemendiktiń eleń-alań kezinen bastap Elbasy bilim berý salasyna udaıy nazar aýdaryp keledi. Bıylǵy Joldaýynda da bilim berýdiń sapasyn jańa deńgeıge kóterý talabyn alǵa qoıdy. Búgingi zamanda bilimniń adamı kapıtaldy arttyrýdyń alǵysharty ekenine basymdyq bergen Memleket bas­shysy bilim berý júıesin jańa ındýs­trııalandyrý talaptaryna beıimdeý qa­jettigine nazar aýdardy. Osyǵan oraı­ bar­lyq jastaǵy azamattardy qam­tıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıe­mizdi qu­rýdy jedeldetý talap etildi. «Bi­lim be­rý baǵdarlamalarynyń negizgi basym­dyǵy ózgeristerge únemi beıim bolý jáne jańa bilimdi meńgerý qabiletin damytý bolýǵa tıis», dedi osy oraıda­ Nursultan Ábish­uly. Bul úshin 2019 jy­l­­dyń 1 qyr­kúıegine qaraı mektepke deıingi bilim be­rý isinde balalardyń erte damýy men qa­lyptasýy úshin óz betinshe oqý mashyǵy men áleýmettik daǵdysyn damytatyn baǵ­darlamalardyń biryńǵaı standarttaryn engizý qajettigi aıtyldy. Sonymen qatar elimizde qazir orta bilim berý sa­lasynda jańartylǵan mazmunǵa kóshý bastaldy. Shyn máninde bul múlde jańa baǵ­darlamalar, oqýlyqtar, standart­tar jáne mamandar degen sóz. Ony júzege asyrý úshin pedagogtardy oqytý jáne olar­­dyń biliktiligin arttyrý joldaryn qaıta qaraý kerek bolady. Sol sebepti de Memleket basshysynyń ýnıver­sı­tetterdegi pedagogıkalyq kafedralar men fakýltetterdi damytý jónindegi talaby der kezinde qabyldanǵan sheshim ekenin baǵamdaımyz.

Elbasy Joldaýymen sabaq­tas «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa Úndeýi ulttyń rýhanı jańǵyrý jolynda alǵa qoıylǵan mindetter men maqsattardy júzege asy­rýǵa baǵyttalǵan taǵy bir qundy qujat boldy. «Bes áleýmettik bastama»­ – bizdiń ulttyq jáne áleýmettik bir­ligimizdi bir maq­satqa uıystyrǵan dińgegi myqty platforma. Úndeýdegi bes bastamanyń biri joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý máselesine arnaldy. Búginde elimizdiń joǵary oqý oryndarynda 530 myńnan astam jas oqyp jatsa, olardyń 30 prosentke jýyǵy memlekettik bilim berý grantynyń ıegeri. Memleket basshysy endi joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý úshin jyl saıyn bólinetin 54 myń grantqa qosymsha 2018-2019 oqý jylynda taǵy 20 myń grant bólý kerektigin alǵa tartty. Biz muny óskeleń urpaqtyń bolashaǵy úshin jasalyp otyrǵan qamqorlyq dep qa­byldadyq. Úndeýde «Biz álemdik stan­darttarǵa saı bilim berý júıesin qalyp­tastyra otyryp, stýdentterdiń bilim alýy­na jáne turatyn jerine jaǵdaı ja­saý­ǵa tıisti nazar aýdarýymyz qajet», dep atap kórsetti. Osyǵan oraı jo­ǵary oqý oryndary men kolledjder stý­dentterin jataqhanamen qamtamasyz etý­di tapsyrdy. Bul turǵydan kelgende Qyzdar ýnıversıteti jataqhanaǵa muq­taj stýdentterdi jatyn orynmen qam­tamasyz etip otyrǵan elimizdegi birden-bir joǵary oqý orny.

Dese de, bul oraıda týyndap otyrǵan birneshe másele bar. Atap aıtar bolsaq, ýnıversıtet qalashyǵyndaǵy jataqhanalarda uzaq ýaqyttan beri kúrdeli jóndeý ju­mystary júrgizilmegen. Káriz júıeleri tozyǵy jetip, basym bóligi isten shyǵý qarsańynda tur. Olqylyqty jaıttar oryn almas úshin káriz júıelerin der kezinde jańalap, qalpyna keltirý sharalary jasalǵany abzal bolar edi. Al bul másele qarjyǵa kelip tireletini belgili. Dese de, ýnıversıtet bıýdjetinde mundaı kó­lemdegi qarjynyń joqtyǵy qolbaılaý bo­lyp otyr. 
Taǵylymdy tárbıe men óristi bilimniń irgeli ordasy atanǵan, kópshilik qaýym «izettilik pen úlgi-ónege otaýy» dep at qoıyp, aıdar taqqan Qyzdar ýnıversıteti 75 jylǵa jýyq ýaqyt belesinde Qazaq­standa pedagogıkalyq kadrlardyń qalyń sho­ǵyryn daıyndaýǵa súbeli úles qosyp kele jatqan ulaǵat uıasy. Búginde Qazaq mem­lekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnı­versıtetiniń ujymy da Memleket basshysy belgilegen mindetterdi naqty is júzinde oryndaý maqsatynda jumys at­qaryp jatyr. Máselen, ordaly oqý ornyndaǵy bilim júıesin jetildire tú­sý maqsatynda Bilim jáne ǵylym mı­nıstrliginiń qoldaýymen ýnıversıtet bazasynda «Qazaqstan jas pedagog-ǵa­lymdar assosıasııasy» quryldy.

Atal­ǵan joba Memleket basshysynyń bıylǵy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıý­sııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múm­kindikteri» atty halyqqa Joldaýy negi­zinde iske asyryldy. Assosıasııanyń ne­gi­zgi maqsaty – elimizdiń jas peda­gog-ǵalymdarynyń dıalog alańyn uıym­dastyrý, ǵylym men bilimdi usht­astyra otyryp, jastardyń ǵylymı ıdeıa­la­rynyń óndiriske enýine yqpal jasaý. Bu­ǵan qosa, assosıasııa «Oı-talqy» atty trenıngter, qysqy, jazǵy mektepter uıymdastyryp, uıym músheleriniń kási­bı damýyn qalyptastyrýǵa kúsh salady. Sheteldik joǵary oqý oryndarymen, kolledj, mektepterdiń jas pedagog-ǵalymdarynyń halyqaralyq uıymdarymen baılanys ornatý da kózdelip otyr. Assosıasııa bıylǵy 26 sáýirde ýnıversıtet qabyrǵasynda ótetin Qazaqstan jas ǵalym-pedagogtarynyń I slıoti qarsańynda óz jumysyn bastaıdy. Atalǵan forýmǵa 25 pedagogıkalyq jo­ǵary oqý oryndarynyń ókilderi qatysady dep kútilýde. Qyzdar ýnıversıtetinde mek­tepke deıingi uıymdarda bilim sapasyn arttyrý máselesine de aıryqsha mán berilip otyr.

Osy maqsatta jyl­dyń basynda oqý orny «Mektepke deıingi balalyq shaq» respýblıkalyq or­talyǵymen birlesip «Mektepke deıingi ba­lalardy ózdiginen oqýǵa úı­retý jáne áleýmettik daǵdylaryn da­mytýdyń teorııalyq, ádistemelik má­seleleri» at­ty al­qaly basqosý ótkizdi. Otan­dyq joǵary oqý oryndary oı-óri­si damyǵan, talantty, zerdeli jáne ult­jandy ustaz daıyndaý­dy odan ármen jańa deńgeıge kótere túsý qajet. Osy taqilettes jıyndardyń mańyzy aıryqsha ekenin atap ótken jón. Qolǵa alynǵan bastamalardyń qatarynda «Polıglot» ortalyǵynyń ashylýyn da atap ótýge bolady. Bul ýnıversıtettiń professor-oqytýshylary men stýdentteriniń tildik biliktiligin arttyrý maqsatynda qyzmet atqarmaq. Ortalyqta aǵylshyn, qazaq, orys, túrik, qytaı, fransýz jáne nemis til­derin tereńdete oqytý qolǵa alynady. Son­daı-aq aýdarma qyzmeti kórsetiletin bolady. Yntymaqtastyq yrysqa bas­taıtyny belgili. Qazirgi tańda Qyzdar ýnıversıteti álem elderiniń 30-dan as­tam joǵary oqý ornymen áriptestik baılanys ornatqan. Olardyń qatarynda AQSh, Úndistan, Fransııa, Qytaı, Ger­manııa syndy memleketterdiń bedeldi ýnıversıtetteri bar. 

Qazirgi kúnde qarashańyraqta stýdent­terdiń sapaly bilim alyp, ǵylymmen, óner­men, sportpen aınalysýy úshin, olardyń boıynda halqymyzdyń ulttyq qundylyqtaryn darytý oraıynda bir­qatar jumystar jasalyp, ýnıversıtet otan­dyq joǵary oqý oryndary arasynda úlken bedelge ıe bolyp otyrǵany kóńilge qýanysh uıalatady. Sonymen qatar oqý ordasy ǵylym men bilimdi ózara úılestirip, ǵylymı-zertteý jumystaryn ǵylym men tehnologııanyń jańa nysandaryna baǵyttap júrgizýdi basty maqsat etip kele jatqanyn atap ótkim keledi. 70 jyldan astam ýaqyt belesinde Qyzdar ýnıversıtetinde uıymdastyrý mádenıeti qalyptasyp, tıimdi kadrlyq menedjment pen korporatıvti basqarý isi de júıelendi. Naǵyz ustaz shákirt janyna úńilip, durys jolǵa sala bilýi de qajet. Damýdyń dańǵyl jolyna baǵyt alǵan bolashaǵy baıandy eldiń órisi qashanda bilikti de sa­naly urpaǵymen keńeıetindigi, olardy memlekettiń tutqasy etip tárbıeleý qa­jettigi Elbasynyń halyqqa arnaǵan Jol­daýynda únemi aıtylyp keledi. Al, ony iske asyrý muǵalimge júktelgen már­tebeli mindet.

Memleket basshysynyń Ún­deýinde atap kórsetilgen bastamalar elimizde azamattardyń bolashaǵyna degen qamqorlyqtyń naqty is júzinde oryn­dalatyndyǵynyń naqty nyshany. Árbir otandasymyz osyny sanaly túrde uǵynsa ǵa­na belgili bir nátıjege jetýge bolady. Jetistik pen tabys – kelisti keńese bil­gen, birlik pen tirlik úılesim tapqan jerde. Aýyzbirlik qashqan, alaýyzdyq tasqan jerde eshqashanda ıgilikti ister jú­zege asqan emes. 

Gaýhar ALDAMBERGENOVA,
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor