«Qaryz quldyǵynan» saqtaný kerek

Al jeke tulǵalardy nesıelendirý 12,4 paıyzǵa artqan. Qarajatqa shaqqanda kompanııalarǵa beril­gen zaım aýqymy 500 mıl­lıard­qa tómendegen, al halyqqa beri­letin zaım kerisinshe, osyndaı somaǵa ósken. Bul bankter na­za­ry­nyń qarapaıym halyq­­qa bu­­ry­la bastaǵanyn kórsete­di. Sebe­bi olardan qaryzdy óndirip alý ońaı. Saıyp kelgende bul ekonomıkanyń damýyna úlken qaýip tóndiredi. О́ıtkeni óndiris jáne usynys salasyn nesıelendirýdiń ornyn tutyný salasyn nesıelendirý basady. Bul baǵa ósimine jáne óndiristiń damý múmkindiginiń tómendeýine ákelip soqtyrady. Tutynýshylyq nesıelerdiń ne­gizgi bóligi otandyq taýarlar­dy satyp alý úshin emes, ım­porttyq elektronıkany, jıhaz­dar men kıimderdi tutyný úshin alynatyny dáleldengen.

Ekinshiden, jeke tulǵa­lar­dy nesıelendirýdiń qar­qy­ny tym joǵary. Jalpy álem­dik tájirıbe nesıel­en­dirý­­­diń durys ósimi halyqtyń qar­­j­y­laı tabysy­nyń jáne ja­l­py ekonomıka­nyń ósimine sáı­kes bolý kerekti­gin kór­se­tip otyr. Qazaqstanda halyq­ty nesıelendirýdiń 12 pa­ıy­z­ǵa ulǵaıýy Ishki jalpy ónim­niń nebary 4 paıyzǵa artýy men aza­ma­ttardyń shynaıy taby­sy­nyń 2,5 paıyzǵa tómen­deýi jaǵ­daıynda oryn alyp otyr. Bul ómir súrý deńgeıin qalypty jaǵ­daıda ustap turý úshin halyq tutynýshylyq nesıege júginýge májbúr degendi bildiredi, ıaǵnı olar nesıe arqyly ózderiniń tó­men tabystaryn toltyrady.

Elimizde banktik nesıelen­dirýden basqa onlaın-nesıelen­dirý de qarqyndy júrip jatyr. Onlaın-nesıelendirý 350 pa­ıyzǵa ósken. Ony eshkim ret­te­meı­di. Bul zaımdar boıynsha syı­aqy óte joǵary, jyldyq ús­tem­aqy shamamen 700 paıyzdy quraıdy.

Qazirgi tańda biz mynadaı óte qaýipti jaǵdaıdy baqylap otyrmyz: bankter, mıkroqarjylyq uıymdar, lombardtar men jar­tylaı zańsyz zaımdar boıyn­sha onlaın-keńseler qazaq­stan­dyqtardyń tabys deńgeıi­niń jáne qarjylyq saýatty­lyq­tarynyń tómendigin paıdalanyp, nesıelik ónimderdi satý­dyń agressııalyq saıasatyn júr­gizýde. Sóıtip jańa nesıeler eski nesıeni jabý úshin alynady da, qazaqstandyqtar qaryz qul­dyǵyna túsedi. Qarjylyq «fastfýd» naryǵynyń qarqyndy ósýi halyqtyń qarjylyq jaǵdaıyna keri áserin tıgizip otyr.

Májilistegi «Halyq kommý­nıs­teri» fraksııasy Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaevtyń atyna depýtattyq saýal joldap, eski nesıeni jabý úshin jańa ne­sıe alý arqyly halyqtyń úne­mi qaryzǵa batýyna qarsy ek­e­nimizdi jetkizdik. Sonymen qa­tar nesıelendirý bulaı jalǵasa bermeýi kerektigin eskerttik. Bo­rysh­ty qaıtarý buqaralyq máse­lege ákelip soqtyryp, áleý­mettik shıelenisti ýshyqtyrady jáne shynaıy ekonomıkalyq sektorǵa zııanyn tıgizedi. Osy­ǵan oraı ýa­qyt ozdyrmaı Úki­met ne­sıe­lendirý naryǵynda azamat­tary­myzdyń quqyǵyn qorǵaý bo­ıynsha keshendi shara qabyldaýy qajet.

Aıqyn QOŃYROV,

Májilis depýtaty