Bes tilde sóıleıtin boıjetken

Bı­yl Qostanaıda birinshi ret «Ta­tar qyzy» arýlar baı­qaý­yna qa­tysqan ol kó­rer­men­der­di qa­zaq, tatar, bash­qu­rt til­derinde erkin sóı­leý­imen, sol tilderde án shyr­qap, ózin óleńdete tanys­ty­rýy­men tańǵaldyrdy. Kó­rer­men­niń bashqurt qyzy­na tańǵalatyndaı-aq jóni bar edi. Sebebi baıqaýǵa qa­tys­qan boıjetkenderdiń tatar-bash­qurt halqynyń negizinen chak-chak, ýchbýchmaq jáne bal qosyp jasaıtyn táttilerden tu­ratyn dastarqan mázirin daıyndaýda, ulttyq kıim úl­gilerin kórsetýde de min bolǵan joq, birinen biri asyp tústi. Biraq tilge kelgen­de sahnadaǵy arýlardyń kibir­tik­teı bergeni anyq edi. Baı­qaýdyń negizgi ári basty shar­ty da tildi bilý bolatyn.

– Men qazaq, tatar, bash­qurt tilderinde er­kin sóı­leımin. Týys­qan úsh til­di bil­genim ózime qat­­ty unaı­dy, olar birin-biri to­lyq­­t­yratyndaı sezi­ne­min. Osy úsh tilde de án shyr­qaı­myn, áde­bıetin de oqı­myn, dás­túr-salt­taryn da jaq­sy bilemin, – deıdi «Ta­tar qyzy» baıqaýynyń bas júl­­desine ıe bolǵan Dına Abdrahmanova.

Jıyrmaǵa endi tolǵan, ózi shalǵaıdaǵy Aman­geldi aý­da­nyndaǵy Amanto­ǵaı aýyl­ynda týyp-ósken, qa­zaq mek­­tebin bitirgen qyzdyń ta­­tar, bash­qurt tilderinde osyn­sha erkin sóı­leýi baıqaý qy­zy­ǵyn ta­ma­sha­laýǵa kelgen tatar hal­qy­nyń aǵa ur­paq ókilderin de súısintti.

– Dınanyń tatar-bash­qurt tilderinde erkin sóıleýi j­a­nyma shýaq tókkendeı boldy. Ándi de ádemi aıta­dy eken. Onyń tilinen qazaq ma­­qamynyń esip turýy da ja­rasady, sebebi ol – qazaq­stan­dyq bashqurt qyzy ǵoı, – deıdi Sárııa Seııt.

Qansha túrkitildes degen­men ózge tilde sóılep ketý de eń­bek­ti, yqylasty, múm­kin ýaqyt­ty da qa­jet ete­ri sóz­siz. Al Dınanyń pi­ki­rin­­she, tilge degen yqylas ta, pat­rıottyq sezim de, jaýapker­­shi­­lik te eń aldymen otbasynda qa­ly­ptasady. Bul ol úshin – aksıo­ma.

– Biz taza qazaq aýylynda turamyz. Ata-anam qa­zaq tili­ne sýdaı. Men qa­zaq mektebin bitirdim. Me­niń ata-anam bash­qurt, úı­de bashqurt tilinde sóı­lesedi. Sondyqtan meniń qu­la­ǵym bashqurt tiline qa­nyp ósti. Bala kezimde demalystarda Reseıdiń Perm oblysyndaǵy, Bash­qurt­standaǵy týystaryma, na­ǵa­shylaryma jıi baratynmyn. Ol jaqtaǵy tatar aýy­lyn­­da tatar tili ústemdik ete­di. Men tatar tilin de tez úırenip kettim, – deıdi Dına. Tatardyń ánderine degen qyzyǵýshylyq ta Dınany tatar tilin úırenýge «máj­búr­leı» túsipti. Baı­qaý­da onyń tatar tilinde shyr­­qaǵan án­deri kimniń de bol­sa qulaq quryshyn qan­dyr­dy.

Qazir ýnıversıtette sa­baq orys, qazaq, aǵylshyn til­­derinde ótedi. Bolashaq ma­man­dyǵy týrızmge qatys­ty bolǵandyqtan, orys, aǵyl­shyn tilderin erkin meń­gerýge kúsh salady.

– Orys tilinde sabaqty erkin aıtamyn, aǵylshyn ti­lin de dál solaı erkin meń­geretinime senemin. Biraq men úshin janyma eń ja­qy­ny – qazaq tili. О́ıtkeni osy tilde oılanamyn, er­kin sóıleımin, bilimniń ne­gizin aldym. Otanymnyń mem­le­kettik tili. Qalǵan tildiń bar­lyǵy da men úshin ómirlik ol­jam, – deıdi Dına.

Jas qyzdyń qoǵamdyq bel­sendiligi de ony erekshelep turady. Ol – «Qyzyl Aı» qoǵa­my­­nyń volonteri, Tó­­tenshe jaǵ­daı­lar depar­t­­amentinde shtattan tys «Al­­ǵashqy kómek kórsetý» nus­qaýshysy. Mektepterge ba­ryp adam qıyn jaǵdaıǵa ushyraǵanda oǵan alǵashqy kómek berý jóninde áńgi­me­ler, trenıngter ótki­zýge de ýa­qyt tabady. О́zi jartasqa órmeleý sportymen aınalysady.

– Maǵan ne nársege de jaý­apkershilikpen qara­ǵan unaı­dy. Tilge de jaýap­ker­shilik bolýy tıis. Bizde úl­ken kisiler balasynyń al­dyn­da oryssha sóılep oty­ra­dy, sosyn jastar da sol súr­leýmen kele jatyr. Bul ana tildiń aldyndaǵy jaý­ap­kershiliktiń osaldyǵy dep túsinemin. Men tatar, bashqurt tilderin bilemin, orys, aǵylshyn tilderin áli-aq taza meńgerip alatyny­ma kózim jetedi. Biraq qa­zaq tilinde sóıleımin, óıt­keni ol meniń – ana ti­lim, – deıdi Dı­na. Jas qyzdyń boı­yn­daǵy ójettik pen para­sat­ty­lyqtyń qatar órilýi úl­ken­niń de, kishiniń de janyn jylytqandaı.

Názıra JÁRIMBET,

«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI