Eger XIX ǵasyrdyń sońynda jańa ǵasyr olımpıadalaryn jańǵyrtyp, olımpızm qozǵalysynyń kósh basynda turǵan ataqty fransýz Per de Kýbertenniń qısynyna salsaq, «sport – saıasattan tys» bolýy tıis edi. 1914 jyly Parıjde Olımpııa oıyndary jańǵyrýynyń 20 jyldyǵyna oraı alǵash kóterilip, bir-birine aıqastyrylǵan bes shyǵyrshyq bederlengen appaq jalaýdy tiktirgen de Kýbertenniń ózi bolatyn. Al aıqastyryla baılanǵan bes shyǵyrshyq bes qurlyq arasyndaǵy ajyramas dostyq pen beıbitshiliktiń, yntymaqtastyq pen birliktiń sımvoly bolyp tabylady.
Budan túıiletin oı, baron Per de Kýbertenniń olımpızm ıdeıasy sportty qazirgideı saıasatqa aınaldyryp, halyqtar arasyn alshaqtatýǵa emes, kerisinshe, jiktik, ulttyq, násildik jáne halyqaralyq qaıshylyqtardy eńseretin gýmanızmge negizdelgen jahandyq sport qozǵalysyn óristetýge úndeıdi. Sondaı-aq sporttyń ishki estetıkalyq jáne etıkalyq mánin qalyptastyryp, halyqtar arasyndaǵy dostyq baılanystardy damytýǵa shaqyrady.
Qazirgi jaǵdaı qalaı? Múlde keri sıpat alyp bara jatyr. Olımpızm ıdeıasy, jalpy úlken sport saıasattyń qolshoqparyna aınaldy. Keıbir yqpaldy elder sportqa óz ámirlerin júrgize bastady. Júrgizýge umtylyp jatqandary da bar búginde. Osy maqsatqa túrli ádis-tásilder qoldanylý ústinde. Máselen, Dúnıejúzilik dopıngke qarsy agenttik (DDQA) degenniń bar ekeninen buryndary kóp adam habarsyz bolsa, qazir eńbektegen bala men eńkeıgen kárige deıin biledi.
Osy agenttik 2016 jylǵy Brazılııada ótken Olımpıada qarsańynda joq jerden ilik izdep tapty. Bázbireýlerdiń aıtaqtaýymen ekeni anyq. Sonyń saldarynan 2012 jylǵy London Olımpıadasyn bylaı qoıǵanda, kóp sátteri sanadan kómeskilene bastaǵan 2008 jylǵy Beıjiń Olımpıadasynda dopıng qoldandy degen aıyppen keıbir elderdiń sportshylary tórt jyldyqtyń alaman jarysynan shettetiletin yńǵaı tanytylyp, aqyr sońynda osy úderiske múddeliler degenderine jetip tyndy.
Bul arada kináliler qataryna keıbir elderdiń sportshylary ǵana jatqyzylǵanyn atap aıtýǵa tıispiz. DDQA dopıngke qarsy kúreske shyndap kirisken eken, onda álemniń barlyq elderine qatysty teńdeı ustanym tanytýy kerek edi. Al sońǵy ótken Olımpııa oıyndary qarsańynda kúdikke ilingen sportshylar Rıo-de-Janeıro Olımpıadasyna barý lısenzııalarynan qaǵylyp qana qoımaı, joǵaryda atalǵan Olımpııa oıyndarynda jeńip alǵan medaldarynan da aıryldy.
Bizdiń de birqatar sportshymyz qosaq arasynda ketti-aý degen oı kúni búginge deıin mazalaıdy. DDQA-daǵylar myqty bolsa, sportshynyń dopıng qoldanǵanyn ne qoldanbaǵanyn jarystyń izin sýytpaı anyqtap alýy kerek emes pe edi?! Demek, bul arada úlken sportqa úlken saıasattyń aralasqany soqyrǵa taıaq ustatqandaı anyq kórinedi. Máselen, dopıng qoldandy degen aıyppen Reseıdiń birqatar negizgi qurama músheleri bıylǵy Ońtústik Koreıada ótken Qysqy Olımpıadaǵa da jiberilmedi. Bir ǵana eldiń sportshylary. Kúmándi suraq týyndaıtyny oryndy. Osy jerde «Tórt jyldyqtyń basty básekelerine ter tóge daıyndalyp, eliniń de, óziniń de mártebesin kóteremin, abyroıyn asyramyn degen sportshynyń jazyǵy ne?!» – degen zańdy suraq týyndaıdy.
Oıda júrgen osy máseleni jazýǵa Reseıdiń burynǵy barlaý basqarmasynyń polkovnıgi S.Skrıpalge Anglııada qastandyq jasalýyna baılanysty shyqqan daý-damaıdyń da áseri bolǵanyn aıta keteıik. Biz máseleniń saıası astaryna úńilip, bul jabylǵan jala nemese aqıqat aıyp dep baǵa berýden aýlaqpyz. Bul jerde gáp saıasattyń taǵy da sportqa aralasqysy kelgeninde bolyp tur. Máselen, Ulybrıtanııa tarapy burynǵy polkovnıkke jasalǵan qastandyqqa baılanysty Reseıdi aıyptap, ózimen qosa, odaqtastaryn da fýtboldan osy elde ótetin tórt jyldyqtyń alaman dodasy – álem chempıonatyna boıkot jarııalaýǵa shaqyrdy. Bul jerde fýtboldyń qandaı qatysy bar edi? Keıbir elder áýelde úndeýdi qoldaıtyn yńǵaı tanytty. Artynsha esterin jıyp, óz jankúıerlerin jahandyq fýtbol jarysyn qyzyqtaý quqynan aıyrmaıyq dep durys sheshim qabyldady.
Qysqasy, álemde qalyptasqan qazirgi ahýal baron Per de Kýbertenniń ustanymyna múldem qarama-qaıshy. Tipti oı-sanamyz ben órkenıetimiz búgingiden tómen sanalatyn kóne dáýirdiń ózinde Olımpııa oıyndary kezinde soǵys ataýly toqtatylatynynan habardarmyz. Al búgingi sporttyń saıası qysym kórsetý quralyna aınalyp, beıbitshiliktiń elshisi degen asqaq mıssııasynan aırylyp qalyp otyrǵany qynjyltady.
Samat MUSA,
«Egemen Qazaqstan»
