Kóp aıtyla bermeıtin balalarǵa arnalǵan fentezı kitabynyń qysqasha mazmuny:
Malkolm 11 jasta, ol óte tártipti bala. Ol áke-sheshesine kómektesip, kórshileriniń de tapsyrǵan jumystaryn tyńǵylyqty atqarady. Qala turǵyndaryna jańalyq taratyp, monastyr ashanasyna járdemdesip júredi. Tipti traktırden ótken árbir adammen áńgimelesetin. Oksford mańyndaǵy bul jerdiń qonaqtary da qarapaıym adamdar emes, ǵalymdar men oqymystylar edi. Malkolm estigenderiniń bárin esine saqtap, erte eseıedi. «Prekrasnaıa dıkarka» atty qaıyǵymen Temza kanaldaryn aralap, serýendeıtin.
Idıllııa monastyrǵa qosylýǵa tyıym salynǵan eki belgili tulǵanyń sábıin ákelgende aıaqtalyp, súreńsiz oqıǵalar bastalady. Qalada kúmándi adamdar qaptap, traktırge arnaıy jasaqtyń qyzmetkerleri qaptap ketedi. Temza arnasynan tasyp, monastyrdyń bir bóligin shaıyp ketedi. Malkolm sábı qyzdyń qorǵaýshysy bolyp, óziniń qaıyǵymen qyzdy alyp, qaýipti saıahatqa shyǵady. Oǵan Ellıs atty keıipker járdemdesip, jumbaq mystan ańdýǵa túsedi.
Fılıpp Pýlmannyń kitabyn mazmundap berý – qaıyrymsyz is. Sebebi kez kelgen tyńdarmannyń suraǵy kóbeıip, táptishtep túsindirýdi talap etedi. Bul kitapta oqıǵalar «Temnye nachala» trılogııasyndaǵydaı jańa geografııalyq ortaǵa, jańa jelige, balama fızıka men teologııaǵa aýysady. Kitap álemi bizdiń ómirge uqsap turyp uqsamaıdy.
Demek Pýlmannyń Anglııasy – qazirgi Anglııaǵa uqsaǵanymen, basqa elder ózgeriske túsken. Eń mańyzdysy onda ǵylym men magııaǵa oryn bar. Qarapaıym adamdar da, sóıleıtin aıý, perishte men mystandar bar.
Meniń baıandaýymda Pýlmannyń fentezıi kóriksiz, arzanqol dúnıe bolyp kórinedi. Brıtan balalar ádebıetiniń eń úzdik qasıetterin boıyna sińirgen, kúrdeli, tańǵajaıyp kitaptyń sıýjetin durys aıta almaıtynymdy da bilemin. Pýlman áleminiń bizdiń ómirden aıyrmashylyǵy ár adamnyń bolmysynda ózimen birge týyp, birge óletin názik te ór rýh, deımon, kishkentaı jyrtqysh bar. Deımon adamnyń bolmysyn anyqtaıdy: qý adamda – túlki, eńbekqorda – ıt, súıkimsiz adamda – qorqaý, tyńshyda – mysyq. Balalardyń deımondary beınesin ózgertýi múmkin, sebebi ol áli tolyq qalyptasyp úlgermeıdi. Deımon men adamnyń qarym-qatynasy kúrdeli. Keıde dos, keıde qas. Basqa romandardyń ishki monologi Pýlmanda keıipker men deımonnyń dıalogi túrinde beriledi. Adam sezimin jasyra alsa, deımon ustamdy emes.
Toqsanynshy jyldary Pýlmannyń Lıra men Zemleniń ǵajaıyp oqıǵalarynan turatyn «Temnye nachala» kitaby «Garrı Pottermen» balalarǵa arnalǵan úzdik saga úshin básekelesip, jeńilip qaldy. Ǵylymǵa negizdelgen álemimen Pýlman fılosofııasy balalar úshin kúrdeli bolǵan sııaqty. «Knıga pylı» «Temnye nachalanyń» prıkveli. Malkolm qutqaratyn sábı – Lıra. Biraq bir qyzyq detal «Temnye nachalada» ýaqyt HIH ǵasyrdyń ortasynda Vıktorııa patshaıymnyń dáýirin eske salsa, prıkvelde qazirgi zaman sýretteledi.
«Temnye nachala» trılogııasyn oqymaǵan adamǵa «Knıga pylıdi» oqýǵa bola ma? Árıne, ıá! Keıipkerdiń odan keıingi ómirin bilip otyryp oqý qyzyqsyz bolar edi. Sizge bilý kerek bir-aq nárse bar – Pýlmannyń mátinderi taza, bylǵanbaǵan dúnıe.
Konstantın MILChIN,
ádebıet synshysy
Aýdarǵan
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
