Meshit pen shirkeýdi moıyndamaǵan kommýnıst-ıdeologtardyń bulaısha saqtanýyna keıde shyn tańdanady da ekensiń. Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy Almatyda sol kezdegi qazaqtardyń shyn úlesi bolsa, ol san mindetti túrde ıisi qazaqqa jat emes «13» ataýynda qalar edi. Endeshe, qalanyń ońtústik-batys aýmaǵynda nebári 10 jyldyń ishinde asyǵys salynǵan (1960-1970 j.j.) bul shaǵyn aýdandar, qazaqtyń bas qalasyndaǵy bul úıler kimder úshin salynǵan, onda kimder jaılasqan?
Almatynyń keshegi, tipti búgingi jazylǵan tarıhynda da ásem qalanyń shyraıyn ashqan ǵımarattar men alańdar, qonaq úıler men konsert zaldary, meıramhanalary týraly derek jetip artylady. Biraq zymyrannyń jyldamdyǵymen salynǵan joǵarydaǵy shaǵyn aýdandar umyt qalǵan. Máskeý basqarǵan sol zamandaǵy mıgrasııalyq qıturqy saıasattyń astaryna úńilgen saıyn kóptegen jaıttarǵa qanyǵa túsesiń, óziń kýá bolǵan oqıǵalar kóz aldyńda jipke tiziledi.
1986 jylǵy Almatydaǵy Jeltoqsan oqıǵasynan keıin partııanyń saıası shabarmandary kúndiz kúlki, túnde uıqy kórmeı úgit-nasıhat jumystaryn júrgizdi. Almatynyń shyrqyn buzǵan nashaqor, maskúnem aýyl jastaryn (!) qalaı da qalaǵa jolatpaýdyń joldaryn qarastyryp álekke tústi. (Búginderi áleýmettik jelilerdegi Almatynyń, Astananyń shyrqyn buzyp jatqan aýyl jastary degende tiksinerimiz sodan – avt.) «Qazaq jastary dáris alatyn Almatydaǵy joǵary oqý oryndarynyń birqataryn tez arada óńirlerge aýystyrýǵa tıispiz. Oqý-bilimge úmitkerlerdi Reseıdiń ishki aýdandarynan, ózge respýblıkalardan tartý kerek. О́ıtkeni búgingi Almatyda qazaq jastarynyń úles sany «belgili mólsherden» (!) asyp ketti.» Oblystyq partııa komıtetiniń sol kezdegi birinshi hatshysy Meńdibaev 1987 jyldyń jaz aıynda Almatyda ótken úlken jıynda týra osylaı dedi. Al bólim meńgerýshisi Dolgırev degen «kósem» qyzmet-laýazymynyń tómendigine qaramastan birinshi hatshydan da asyp tústi: «Almatyda qazaq jastarynyń sany tym kóp. Árıne sodan soń jas býynnyń boıynda ultshyldyq psıhologııasy ornyǵady. Sol sebepten de partııanyń Ortalyq Komıteti (Máskeý) qazir bizge mynadaı bolashaq jobasyn usyndy. Almaty men Qapshaǵaıdyń arasynan Odaqta teńdesi joq jańa kólik jasaý zaýytyn salamyz. Oǵan tek qana Reseı aımaǵynan oqyǵan, jańa kásipke beıimdelgen jastar qabyldanady. Biz qazir keletin bul kontıngent úshin baspana salatyn aýmaq jaıyn oılastyrý ústindemiz...». Almatyda onsyz da nemen shuǵyldanyp jatqanyn jan balasy bilmeıtin – stanok jasaýshy, mashına jasaýshy (aýyr mashına emes), Krıýchkov atyndaǵy degen «qupııa» zaýyttar bar edi. Joǵaryda eske alǵan aty joq shaǵyn aýdandardyń turǵyndary – sol sekildi ózge de zaýyt-fabrıka jumysshylary men ınjener-tehnık qyzmetkerleri bolatyn. Halyq muny bildi. Biraq olar sansyz kásiporyndar men shaǵyn aýdandar tek qana partııalyq mıgrasııalyq saıasat úshin jasalynyp jatqanyn bilgen joq...
Almatynyń turǵyny, tiginshi-zeınetker Taısııa Shevchenkonyń sózi osy máselede alǵash ret meniń jýrnalıst retinde kózimdi ashqany bar. «Bizdiń Permde oqý jyly aıaqtalar tusta qala boıynsha barlyq aıaldamalar men telegraf baǵandarynda Ortalyq Azııaǵa jumysqa shaqyrǵan habarlandyrýlar ilinetin.
Mátini umytpasam bylaı bolyp keledi: «Tashkent, Almalyq, Frýnze, Jańatas... qalalary, 9 aı jaz. Birneshe zaýyt, birneshe fabrıka jumysshylarǵa zárý. Eki aı oqytamyz. Jataqhana daıyn. Úılengenderge otbasylyq jataqhana, bala týsa jaıly páter beriledi. Sonyń ishinde men «Tashkent sekildi jemis-jıdekke baı, taý baýraıyndaǵy ásem Almatyny unattym. Sol jyly munda 60 jas keldik. Qazaqtarmen qalaı til tabysamyz degen edik, kelsek, jarty Reseı osynda júr... Qazaq halqy meıirban eken. Biraq shynyn aıtsam, biz olarmen qoıan-qoltyq aralasa da almadyq. Dzerjınskıı atyndaǵy toqyma fabrıkasynda jip ıirdim. Nómiri 5-shi shaǵyn aýdannan jaıly páter berdi. Jaqsy ómir súrdik. Táýelsizdik jyldary jurttyń kóbi basy aýǵan jaǵyna kóshti. Shalym dúnıeden qaıtty. Qyzym Germanııada, ulym Reseıde. Habarlasyp turady».
Astarly saıası qyzmeti zor bolǵan Almatydaǵy shaǵyn aýdandardyń búgingi tiri kýási jalǵyz Taısııa apaı emes, barshylyq, talaıymen tildestim. Búgin olar quldyqty arman etken mıgrasııalyq saıasattyń kúıregenine, Almaty men Qapshaǵaıdyń arasyna avtomobıl jasaý zaýyty emes, avtobannyń salynǵanyna shyn qýanyp júr...
Talǵat Súıinbaı,
«Egemen Qazaqstan»
