RBK agenttiginiń habarlaýynsha, jańa shekteýler Reseıge memlekettik qaryz boıynsha qıyndyqtar týǵyzyp, SWIFT júıesinen ajyratýǵa deıin jetýi múmkin. Onyń birinshisi Reseıdiń memlekettik qaryzynyń úshten birin ıelenip otyrǵan sheteldik ınvestorlarǵa soqqy bolsa, ekinshisi – bankterdi halyqaralyq tólem baılanysynan aıyrý. Biraq Nıkkı Heılı sýyrtpaqtap jetkizgen jańa sanksııalar ázirge engizilgen joq.
Jańa zamandaǵy saıası jáne ekonomıkalyq sanksııalar – tarıhtaǵy bir eldiń ekinshisine qysym kórsetýde qoldanylatyn eski ádisi. Halyqaralyq qarym-qatynastardaǵy qaıshylyq, múddeler qaqtyǵysy kezinde memleketter sanksııaǵa júginetin boldy.
Sanksııany engizýshiler shyǵyndy asyryp, qursaýda qalǵandar kemitip aıtady. Tipti ózderine paıdaly tustaryn iriktep alady. Alaıda kez-kelgen shekteýlerdiń jahandyq ekonomıkaǵa kirikken qaı tarapqa bolmasyn esepsiz shyǵyndar ákeletini belgili. Biz jýyrdaǵy bir jaǵdaıatty ǵana mysalǵa alyp, bergi zardaptaryn ǵana sholyp óteıik.
Budan buryn «qaraly dúısenbiden» kem bolmaǵan 9 sáýirde Reseıdiń alpaýyt kásipkerleri bir sátte 14,3 mlrd dollarǵa kedeılenip, seń soqqan balyqtaı boldy. Al rýbl kúrt quldyrap, 2017-2018 jyldardaǵy tómendeýdiń shegine jetti. Lenta.ru agenttiginiń habarlaýynsha sarapshylar jaǵdaıdyń bulaı ýshyǵýyn aldyn ala eskertti de, biraq 2014 jyldan bergi qyspaqtyń qamytyna eti úırene bastaǵan kásipkerler ońdy pikirlerdiń ózin eleýsizdeý qaldyryp otyrdy. Bul – 6 sáýir kúni AQSh Qarjy mınıstrliginiń Reseıge baǵyttaǵan jańa sanksııalarynyń ekpini bolatyn.
Sol kúngi qara tizimge engen bıznesmender Oleg Derıpaska, Igor Rotenberg, Vıktor Vekselberg pen Reseı Federasııasy keńesiniń múshesi Sýleıman Kerımovterdiń qaı-qaısysy da osal emes edi. Sonymen qatar Reseıdiń shıkizatyn ıgerip otyrǵan «Gazprom», «Sýrgýtneftegaz», «Gazprombank» basqa da alpaýyt kompanııalardyń basshylary sanksııaǵa ilikti.
Bir ǵana mysal. Orys alıýmınıiniń qojasy Oleg Derıpaskanyń ıeligindegi «Rýsal» kompanııasynyń aksııasy kúndiz 27-30 paıyzǵa arzandaı kele, saýda bastalar aldynda 46,9 paıyzǵa deıin quldyraı jónelgen. Alpaýyttyń ózge kompanııalary da tóbeden jaı túskendeı jaıtty bastan keshkendikten, London bırjasy olardyń birqatarynyń saýdasyn toqtata turýǵa májbúr boldy.
Qatań retteýler kúshtik qurylymdarǵa tıesili kompanııalardy da qamtydy. Osy sharalar aıasynda tizimdegi qojalyqtarǵa vızalyq shekteýler belgilendi, olarmen qandaı da bir baılanys ornatýǵa, qarjylandyrýǵa tyıym salynyp, Amerıka aýmaǵyndaǵy aktıvterin buǵattaýǵa tap boldy. «Vedomostı» basylymynda jarııalanǵan Reseı joǵarǵy ekonomıkalyq mektebi Damý ortalyǵynyń dırektorynyń orynbasary Valerıı Mıronovtyń pikirinshe, AQSh-tyń kelesi qadamy jeke kapıtaldyń Reseıden burynǵy boljamnan da artyq kólemde syrtqa shyǵýyna yqpal etip, 49 mlrd dollarǵa jetýi múmkin.
Bıylǵy qańtar aıynyń sońynda AQSh qarjy mınıstrligi kongresske Reseıdiń joǵary shendileri men alpaýyttarynyń 210 adamnan turatyn tizimi – «Kreml esebin» bergen bolatyn. Ol sanaqtaǵylardyń kóbi úkimet músheleri men ózge de memlekettik qurylymdardyń basshylary edi.
Bul saıası-ekonomıkalyq qyspaqtyń basy da, sońy da emestigi belgili. Endigi shekteýlerdi Reseı prezıdentiniń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov reseılik kompanııalardy halyqaralyq naryqtan yǵystyryp tastaý dep baǵalady. Sondaı-aq ol RBK telearnasyna bergen suhbatynda bul áreket Dúnıejúzilik saýda uıymynyń halyqaralyq quqyqtary men talaptaryna saı kelmeıtindigin atap ótti.
Al Reseı tarapy otandyq ekonomıkany turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy jalǵastyra bermek. Árıne sońǵy 4 jylda qyspaqqa alynǵan Reseı basshylyǵy da qarap qalǵan joq. Amerıkaǵa jáne onyń sanksııalaryn qoldaǵandarǵa baǵyttaı otyryp qarymta qujattar ázirlep jatyr.
«Rossııa segodnıa» agenttiginiń habarlaýynsha, reseılik zań shyǵarýshylar AQSh tarapynyń áreketterine baılanysty eki eldiń avıasııa, aeroǵarysh jáne atom salasyndaǵy baılanystaryna shekteýler engizetin zań jobasyn daıyndap qoıǵan. Onyń memlekettik Dýmada talqyǵa salynatyn ýaqyty ázirge belgisiz bolsa da, prezıdent ákimshiligi qoldanylatyn sharalardy taldap jatqanǵa uqsaıdy.
Atap aıtqanda, zańgerler amerıkalyq ushaq jasaýshy kompanııalarǵa tıtan jetkizýdi toqtatýdy usynǵan. Sıtıbank sarapshylarynyń pikirinshe, «Boıng» kompanııasy óz óndirisine qajetti tıtannyń 35 paıyzyn Reseıden aldyrady eken. Al Amerıkanyń áskerıleri ǵaryshqa barlaý jáne kommersııalyq jer serikterin ushyryp otyrǵan «Atlas V» zymyran tasyǵyshynyń qozǵaltqyshtary reseılik «Energomash» kompanııasynyń ónimi. Bul táýeldilik te qarsy tarapqa ońaıǵa soqpasy anyq. Sonymen qatar reseılikter alkogol jáne temeki, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý men farmasevtıkalyq ónimderge qosymsha shekteý engizýi múmkin.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
