Osyǵan baılanysty elimizde esirtkige qarsy ulttyq deńgeıde sharalar qabyldanýda. Alaıda julyn qurtqa aınalǵan zańsyz esirtki kózin joıý úlken problema bolyp tur.
Biraq solaı eken dep qol qýsyryp otyrýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni esirtki zattaryn taratatyn krımınaldyq ortanyń ókilderinde tynym joq. Uıymdasqan toptar aram aqsha jolynda túrli qylmysqa barady. Olar esirtki zattaryn jasyryn taratady. Ustalǵany ustalady, biraq sonda da qoımaıdy. Sondyqtan mundaı keleńsiz jaǵdaılardyń aldyn alý úshin jyl saıyn Shý alqabynda «Kóknár» jedel aldyn alý sharalary ótkiziledi. Ol azdyq etse, keń kólemdi arnaıy jedel sharalar da júrgiziledi. Bul jedel sharaǵa arnaıy maqsattaǵy bólimshelerdiń qyzmetkerleri qatysyp, sonymen qatar yńǵaıly jańa kólikter, tikushaqtar t.b. zamanaýı tehnıka túrleri paıdalanylady. Osylaısha Úkimet tarapynan kórsetiletin qoldaýlar men birlesken áreketter nátıjesinde búginde Shý alqabyndaǵy jaǵdaıdy qadaǵalaýǵa múmkindik týyp otyr. Alaıda munymen bar másele sheshildi deýge kelmeıdi. О́ıtkeni joǵaryda atalǵan krımınaldyq ortanyń ókilderi qylmystyq kásipterin jalǵastyrý úshin endi basqa jol izdeýde. Ondaı joldy taýyp ta jatyr. Bul qalaı deısiz ǵoı?
Buǵan tańǵalýdyń esh qajeti joq ekenin quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń ózderi de aıtady. Qylmystyq toptar zańsyz esirtki kásibin jolǵa qoıý úshin barlyq aıla-amaldardy qoldanýda. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Shý alqabynda baqylaýdy kúsheıtkende olar ony qoıa turyp, elimizdiń ózge de óńirlerinde, máselen, Qyzylorda oblysynda «Úndi qarasorasyn» ósirýdi qolǵa alǵan. Endi osyndaı keleńsizdikter saldarynan eldegi nashaqorlar sanynyń da azaıa qoıýy ekitalaı. Qanshama adam jazylmas keselge urynýda. О́zgelerdiń taǵdyryn tálkek etý arqyly baıý ne beredi? Sońǵy eki jyl ishinde ǵana atalǵan óńirden 216 qarasora alqaby anyqtalǵan. Onyń jalpy aýmaǵy 32 gektarǵa deıin sozylǵan. Al sodan jınalatyn zııandy ónimniń, ıaǵnı qarasoranyń jalpy salmaǵy 124 tonnany quraǵan kórinedi. Al qylmystyq top daıyndap qoıǵan marıhýananyń salmaǵy 24 tonna bolǵan. Sonda muny bir márte qoldanar bolsa, ol shamamen 4 mıllıon 800 myń dana bir rettik doza bolady eken. Al endi ony esirtki naryǵyndaǵy baǵamen esepter bolsaq, 8,5 mıllıard teńge nemese 27 mıllıon AQSh dollaryna jetip jyǵylady.
Demek qaıtken kúnde de bul indetpen kúresti toqtatpaý qajet. Bul baǵytta quqyq qorǵaý organdaryna oılanarlyq jáne qylmystyq toptar is-áreketteriniń aldyn alýda mán berer jaǵdaıattar bar. Sonyń biri – esirtkini ósirýdi qylmyskerlerdiń kásibı deńgeıde júzege asyra bastaǵany. Tipti álgi ósimdikterdi kútip-baptaýǵa tamshylatyp sýarý sekildi jańa tehnologııalardy da qoldanatyn kórinedi. Al bul neni bildiredi? Bul qylmystyq toptardyń is-áreketine aýyl sharýashylyǵyn jetik biletin mamandardyń nemese osy salany jetik meńgergen jer óńdeýshilerdiń qatysy barlyǵyn bildirmeı me? Muny sarapshylar da jasyrmaıdy. Qylmystyq toptardyń osyndaı keleńsiz, ıaǵnı marıhýanany jasyryn ósirý is-áreketteri Aqtóbe, Jambyl, Qaraǵandy jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda baıqalǵan.
Árıne búkil álem bolyp esirtki taýqymetin jeńe almaı jatqanda bir eldiń dármeni kelmes deıtinder de tabylar. Biraq bul máselege memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar barynsha kúsh salsa, keseldi birjolata joıyp jibermesek te, kóptegen qaýiptiń aldyn alýǵa bolatyny sózsiz. Sondyqtan da endi Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Zańnyń sheksiz ústemdigin belgileýge jáne zandy oryndaıtyn azamattardy qylmystan qorǵaýǵa tıispiz. Buǵan kerisinshe, bılik pen zańnyń bar kúshin zańsyz jolmen, shalqyp ómir súretinderge qarsy qoldaný kerek» degen sózi únemi este bolsa eken deımiz.
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
