Búginge deıin qazaqsha tárjimalanǵan 18 oqýlyqtyń ózi qazaqstandyq stýdentterge álemniń úzdik úlgileri boıynsha bilim alýyna kómektesip, sondaı-aq fılosofııa, saıasattaný, áleýmettaný jáne basqa salalarda óz bilimin keńeıtý úshin jańa múmkindikter ashýda.
Jaqynda Astanadaǵy «Prezıdent ortalyǵynda» Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy qorynyń janyndaǵy álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń sarapshylary da osy taqyryptyń áesı tóńireginde oı qorytyp, «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasynyń aralyq nátıjesin saraptaýǵa arnalǵan eksperttik kezdesý ótkizdi.
Jańa oqýlyqtar jaıyn sóz etken sarapshylar qatarynda Memleket tarıhy ınstıtýty, Ulttyq aýdarma bıýrosy, Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynyń taldaý ortalyǵy, Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýty, «Nur Otan» partııasynyń taldaý, boljaý jáne strategııalyq bastamalar ınstıtýtynyń jetekshi mamandary men ǵalymdar sóz alyp, Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrylyp jatqan jumystar týraly aıtty.
Jalpy, «Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy kitaptardy túpnusqadan tikeleı aýdarý jumysy arqyly qazaqstandyq aýdarmashylar men redaktorlar mektebin qalyptastyrýǵa oń áser etkenin aıta ketken jón. Dóńgelek ústelge qatysýshylar da jobanyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Olardyń aıtýynsha, álemdegi eń kóp satylatyn kitaptardyń qazaq tiline aýdarylýy qazaq tilin júıeli túrde baıytýǵa jáne ony damytýǵa úles qospaq. Aıtalyq ÁESI dırektory Erjan Saltybaev keltirgen derek boıynsha, búginge deıin 18 oqýlyq aýdarylyp, Elbasynyń nazaryna usynylǵan.
– Jyldyń sońyna qaraı taǵy 30 kitapty aýdarý josparlanýda. Atalǵan oqýlyqtardy aýdarý barysynda qazaq tiline 3 myńnan astam jańa ǵylymı termın men uǵym engizildi. Taqyryp tóńireginde barlyq sarapshylardyń pikiri bir jerden shyǵady deýge bolady. Negizinen atalǵan joba álemdik joǵary oqý oryndarynyń bilim baǵdarlamalaryna enetin ámbebap oqýlyqtardy aýdarý arqyly Qazaqstandaǵy gýmanıtarlyq ǵylymnyń damý deńgeıin aıtarlyqtaı arttyryp, otandyq joǵary oqý oryndarynda bilim berý sapasyn kóterýdi maqsat tutady. Sonymen qatar «100 jańa oqýlyq» jobasy Qazaqstandaǵy ǵylymı aýdarma jumysynyń da jańa belesin aıqyndap bergenin aıta ketýimiz kerek. Basqosýda Ulttyq aýdarma bıýrosynyń joba basshysy Álibek Qısybaı osy jaıttarǵa keńinen toqtaldy. «Oqýlyqty aýdarý aıasynda Qazaqstan álemdegi aldyńǵy qatarly JOO-lardaǵy bilim berý oryndary, ǵylymı ortalyqtar men oqýlyqtar shyǵarýǵa mamandanǵan baspa uıymdarymen tyǵyz áriptestik ornatpaq. Qazirdiń ózinde biz álemniń 15-ke jýyq baspa úıimen tikeleı áriptestik ornattyq», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, keń kólemdi aýdarma jumysy qazaq tilin halyqaralyq ǵylymı leksıkamen baıyta túsýge, ǵylymı termınologııany damytýǵa, akademııalyq jazý stılin jetildirýge, qazirgi ǵylymı-zertteý jáne baıandaý ádisterin meńgerýge zor múmkindik beredi. Bul jobany iske asyrý birqatar mańyzdy jáne aıtarlyqtaı júıeli máselelerdi sheshýge jol ashady.
Bul máselege qatysty Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń sarapshysy Serik Beısenbaev ta qazaq tiline aýdarylatyn 100 oqýlyq – ulttyq aýdarmanyń metodologııalyq turǵydan negizin qalap jatqandyǵyn aıtady.
«Qazirgi Qazaqstan damýynyń negizgi alǵysharty – ıntellektýaldyq áleýetimizdi arttyrý. Osy maqsatqa jetý úshin eń aldymen gýmanıtarlyq saladaǵy álemdik bilimge qol jetkizýimiz kerek. Bul baǵytta sapaly túrde qazaq tiline aýdarylǵan oqýlyqtar úlken mańyzdy ról atqarady. О́kinishke qaraı sońǵy jyldary bul sala jetkilikti deńgeıde damymaǵan bolatyn. Ázirge 18 oqýlyq shyqty. Bul oqýlyqtar álemdegi aldyńǵy qatarly ǵalymdardyń jazǵan eńbekteri. Osy oqýlyqtardyń nátıjesinde bizdiń qazaq tildi stýdentter óziniń ǵylymı áleýetin arttyrýǵa múmkindigi bar», deıdi ol. S. Beısenbaevtyń aıtýynsha, bul baǵyttaǵy taǵy bir basty jetistik – ulttyq aýdarma baǵytynyń metodologııalyq turǵydan negizi qalanyp jatyr.
Atalǵan jıynda aýdarylǵan 18 kitaptyń ýnıversıtetter men ınstıtýttarǵa jetkizilý merzimi, aýdarylǵan kitaptardy tańdaý týraly da sóz boldy. «Búginde Qazaqstanǵa ınjenerler men dárigerler ǵana emes, bolashaqty tereń túsinetin bilikti gýmanıtarlyq salanyń mamandary da asa qajet. Sananyń jańǵyrýy gýmanıtarlyq bilimge tikeleı baılanysty. Osy oraıda tarıh pen saıasattaný, áleýmettaný men fılosofııa, psıhologııa, antropologııa, mádenıettaný, fılologııa jáne pedagogıka ǵylymdary boıynsha stýdentterge zamanǵa laıyq bilim berý úshin jaǵdaı jasaý mindeti tur», deıdi Á. Qısybaı. «Aýdarylǵan kitaptardy tańdaý úshin elimizdegi barlyq oqý oryndarynan usynystar jınalyp, bizdiń qorǵa barlyǵy 800-den astam oqýlyqtyń tizimi kelip tústi. Jınaqtalǵan tizimderdiń negizinde birneshe ret basylǵan, sońǵy basylymy keıingi úsh jylda shyqqan, mazmundyq turǵydan beıtarap bolýy qajet degen talaptarǵa súıene otyryp, 2017 jyly 18 oqýlyq tańdaldy. Sonymen qatar bul oqýlyqtar dúnıe júzindegi úzdik 100 ýnıversıtettiń, mysaly Garvard, Stenford, Oksford, Kolýmbııa ýnıversıtetteri sekildi oqý baǵdarlamasynda bolýy tıis edi», deıdi Ulttyq aýdarma bıýrosynyń joba basshysy.
Basqosýda belgili bolǵandaı, iriktelgen oqýlyqtardy aýdarý jumysyna Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly oqý oryndary men 200-ge tarta maman qatysqan. Aýdarmaǵa tek aýdarmashylar ǵana emes, osy salanyń bilikti ǵalymdary, akademıkteri men professorlary da atsalysqan. «Josparǵa saı, bul oqýlyqtar mamyr aıynyń sońyna deıin JOO-larǵa jetkiziledi. 2018-2019 oqý jylynan bastap aýdarylǵan oqýlyqtar joǵary bilim berý júıesine enedi. Bul oqýlyqtarmen Qazaqstannyń barlyq JOO-laryndaǵy stýdentter oqytyla bastaıdy», deıdi Á.Qısybaı.
Sarapshylardyń sózderin saralar bolsaq, bul aýdarylǵan oqýlyqtar jalpy aýdarmanyń sapalyq turǵyda belgili bir standarttaryn anyqtaıdy. Demek, keıingi aýdarylǵan oqýlyqtar memleket tarapynan bolsyn, memlekettik emes uıymdardan bolsyn, dál osy 100 oqýlyqtyń sapasyn eskere otyryp, tárjimalanatyn bolady. Sondyqtan bul aldaǵy áli de jasalatyn jumystyń negizin qalap berdi dep aıtýǵa bolady.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
