Búıiri tolyq bıýdjet
2018-2020 jyldardaǵy elimizdiń basty qarjylyq qujatyn depýtattar aldynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev qorǵap shyqty.
– Qujatta negizgi makrokórsetkishter men bıýdjet parametrleriniń boljamy naqtylanyp otyr. 2017 jyly jalpy nomınaldy ishki ónim 4 paıyzǵa ósti. Al bıylǵy jyldyń qańtar men naýryz aıynyń aralyǵynda ekonomıkanyń ósimi 4,1 paıyzǵa jetti. 2018 jyly munaıdyń boljamdy baǵasy 1 barreline 45 AQSh dollarynan 55 dollarǵa deıin ulǵaıdy. Al AQSh dollaryna shaqqandaǵy teńgeniń eseptik baǵamy 140 teńge deńgeıinde saqtaldy. 2017 jyly naqtylanǵan bazany esepke ala otyryp 2018 jylǵa ishki jalpy ónim 57,2 trln teńge kóleminde boljanady, – dedi ózgeristerdiń sebebin túsindirgen T.Súleımenov.
Onyń aıtýynsha, zań jobasyndaǵy ózgeris ishki jalpy ónimniń, óńdeý ónerkásibiniń ósýimen de baılanystyrylǵan. Munaıdyń álemdik baǵasynyń ósýinen ımport pen eksport ta arta túsedi. Al ınflıasııa kólemi 5-7 paıyz dálizinde saqtalady.
Al Qarjy mınıstri B.Sultanov qujattaǵy negizgi basymdyqtar Memleket basshysy joldaýlaryndaǵy tapsyrmalardy qarjylandyrý men «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyn» iske asyrýǵa arnalǵandyǵyn atap ótti.
– Úsh jyldyq bıýdjet jobasyn qalyptastyrý kezinde biz kiristerdiń jınalý boljamyn ishki jalpy ónimge 0,3 paıyzǵa oza josparlaǵan bolatynbyz. Sondyqtan bul naqtylaýda naqty ósim boljamy eskerildi, – dedi B.Sultanov.
Qarjy mınıstriniń baıandaýynsha, bıýdjet shyǵystary úsh negizgi baǵyt boıynsha jaratylmaq. Birinshisi, Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» jáne «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty joldaýlaryndaǵy tapsyrmalardy júzege asyrýǵa 293 mlrd teńge kózdelgen. Sondaı-aq Prezıdenttiń bes bastamasyn oryndaýǵa 25 mlrd teńge josparlanǵan. Al burynǵy mindettemelerdi iske asyrýǵa 99 mlrd teńge baǵyttaý josparlanǵan.
Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev óz baıandamasynda baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge, ınflıasııany josparly dálizde ustap turýǵa basymdyq beretindikterin atap ótti. Máselen, naýryz aıynda ınflıasııa kólemi 6,6 paıyz kóleminde tirkelgen. Bul – aldyn ala belgilengen boljamnyń shamasy. Al birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa ótken jylǵydan tómen bolǵan.
D.Aqyshev 2018 jyldyń qańtar-naýryz aılarynda bankterdiń halyqqa bergen nesıesiniń kólemi 2017 jyldyń osyndaı merzimimen salystyrǵanda 23 paıyzǵa ósip, 2,7 trln teńgege jetkendigin atap ótti. Al naýryz aıynyń sońynda ekonomıkany nesıeleý kólemi 12,6 trln teńge bolǵan.
El azamattary sońǵy jyldary jınaǵyn saqtaý kezinde ulttyq valıýtaǵa basymdyq beretin bolǵan.
Sýbsıdııalar súzgiden ótedi
Senatorlar úsh jyldyq bıýdjet jobasynyń avtorlaryna eldegi qalyptasqan áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal boıynsha saýaldaryn qoıdy. Máselen, Senat depýtaty Murat Baqtııaruly 2018 jyly aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýǵa qomaqty qarjy bólinetindigin aıta kele, ony bólý tártibindegi ózgerister týraly surady.
Bul saýalǵa jaýap bergen Úkimet basshysynyń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev «Bizde aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý júıesi óte kúrdelenip ketkenin ózderińiz bilesizder. Qazir sýbsıdııanyń 54 túri bar. Mınıstrliktiń negizgi ustanǵan baǵyty – bul sýbsıdııalardy jeńildetý. Bıyldyń ózinde 42 sýbsıdııany qaldyrmaqpyz, onyń ishinde tıimsizderin qysqartyp, tıimdileri qaldyrylady. Eń bastysy, nesıe paıyzyn tómendetý máselesine kóbirek kóńil bólemiz. Odan keıin ınvestısııalyq sýbsıdııalardy kóbeıtemiz», dep jaýap qaıtardy.
Ol, sondaı-aq buryn gektar, tonna mólsherine beriletin sýbsıdııalar barynsha azaıtylatyndyǵyn da atap ótti. Al mal sharýashylyǵynda et pen sút óndirýshilerge erekshe qoldaý kórsetilgeli otyr. О́.Shókeev sonymen qatar sýarmaly jerlerdi ıgerýge basymdyq beriletindigin jetkizdi.
Jalpy, sýbsıdııa turǵysyndaǵy málimetter Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ınternettegi resmı paraqshasynda ornalastyrylǵan.
Al senator Nurlan Qylyshbaev atalǵan zań jobasynda Prezıdenttiń bes bastamasy boıynsha óz-ózin eńbekpen qamtý jáne jumyssyz turǵyndar arasynda jappaı kásipkerlikti damytýǵa bólinetin 20 mlrd teńgeniń taǵdyryna baılanysty alańdaýshylyǵyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy aqparatyna sáıkes, 2017 jyly «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy boıynsha jalpy quny 1 mlrd 200 mln teńgege 15 myń adam oqytylǵan. Barlyǵy 314 adam nesıege ıe bolǵan. 2018 jyly 2 mlrd 400 mln teńgege 30 myń adam oqytylyp, 14 myń adamdy nesıeleý josparlanǵan. Osy oraıda depýtat oqytylǵandar men nesıelengen adamdar arasyndaǵy alshaqtyqqa nazar aýdaryp, oqytýdyń tıimdiligi týraly surady.
Bul saýalǵa da Úkimet basshysynyń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev jaýap berip, atalǵan baǵdarlamanyń mańyzdy ekendigin atap ótti. Onyń aıtýynsha, «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy arqyly oqyǵandardy mindetti túrde nesıelendirý qaǵıdasy joq. Degenmen, birinshi kezekte nesıe alýshynyń jaǵdaıy, kepilge qoıylatyn dúnıesi de esepke alynady.
13 myń úı kepilge qoıylǵan
– Bıyl aýyl sharýashylyǵyn qoldaý uıymdary arqyly turǵyndardy nesıeleýge 44 mlrd teńge bólinip otyr. Bizdiń josparymyz boıynsha 11 myńdaı nesıe beriledi. Biraq jappaı nesıeleýdiń ózindik qaýpi de bar. Byltyr jeke sharýashylyqtar kooperatıvterge kirer kezde úılerin kepildikke qoıdy. Qazir osyndaı 13 myń úı kepilde tur. Al eger erteńgi kúni ol sharýashylyqtar qarjyny qaıtara almasa, úılerin satýǵa týra keledi. Onyń qandaı áleýmettik jaǵdaıǵa alyp keletindigin boljaýdyń ózi qıyn, – dedi О́.Shókeev.
Zań jobasyn talqylaý barysynda senator Dınar Nóketaevanyń áleýmettik salaǵa bólinetin shyǵystar azaıyp ketkendigine baılanysty saýalyna oraı Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Mádına Ábilqasymova eldegi demografııalyq ahýaldyń jaıyn aıtyp berdi.
Naqtyraq baıandasaq, bala týýyna arnalǵan birjyldyq járdemaqy jáne bala bir jasqa tolǵanǵa deıin kútimine aı saıynǵy járdemaqy kólemi kemimegen. Alaıda, 2017 jyly týý 19 myń balaǵa azaıǵan. Onyń ústine ótken jyldary elimizde úshinshi, tórtinshi balalaryn dúnıege ákeletin otbasylar sany da azaıyp ketken.
Jalpy, senatorlar áskerı oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq jáne oqý-ádistemelik bazasyn jańartýǵa qarjynyń az bólinetindigi, ekinshi deńgeıdegi bankterdi saýyqtyrýǵa baılanysty da másele kóterdi.
Talqylaýlar qorytyndysy boıynsha zań jobasy biraýyzdan qabyldandy. Jalpy otyrysta sondaı-aq Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek tanystyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Amerıka Qurama Shtattarynyń Úkimeti arasyndaǵy memlekettik áýe kemelerine aeronavıgasııalyq qyzmet kórsetý úshin tólemaqy alýǵa qatysty kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly tanystyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine arhıv isi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary qabyldandy.
Alǵashqy atalǵan qujat boıynsha qos memlekettiń bortynda úkimet delegasııasy bar memlekettik áýe kemelerin aeronavıgasııalyq alymdardan bosatý kózdelgen.
Al osydan 20 jyl buryn qabyldanǵan arhıv isin júrgizý jáne damytýǵa baǵyttalǵan zańnyń jańa nusqasynda salany jańǵyrtý men jetildirýdiń zaman talabyna saı tetikteri qamtylǵan.
Jıyn barysynda depýtattar tarapynan ortalyq atqarýshy organdarǵa depýtattyq saýaldar da joldandy.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
