Elordanyń táýelsizdikke tartýlary

Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev Astananyń sol ja­ǵa­laýynda irgesi qalanǵan jańa «Haziret Sultan» meshitine arnaıy kelip, nysannyń qurylys barysymen tanysty. Elordanyń rýhanı kelbetin aıshyqtaıtyn jańa meshittiń qu­rylysy byltyr bastalǵan. Ol – Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti, Beıbitshilik jáne kelisim, Táý­el­sizdik saraılary, «Qazaq eli» monýmenti ornatylǵan alań, son­daı-aq jańadan salynyp jatqan Arheologııa jáne etnografııa mu­ra­jaıy oryn tepken elordanyń qala qurylysy ansambliniń sol­tús­tik-shyǵys bóligine orna­las­qan. Jaqyn bolashaqta «Haziret Sultan» qalanyń ózindik arhı­tek­týralyq ansamblin ózgeshe sán-saltanatymen tolyqtyra tús­pek. Rýhanı oryn 13 ga. jerdi alyp jatqan aýmaqta ornalassa, me­shit­tiń jalpy aýmaǵy 17, 7 myń sharshy metrdi quraıdy. Meshit jobasy qazaqtyń dástúrli oıý-ór­nekteri men ulttyq naqyshtaǵy sándik elementteri qoldanyla otyryp, klassıkalyq ıslam úl­gisinde oryndalǵan. «Haziret Sultan» meshiti – Qa­zaqstan boıynsha eń úlken kúm­bezdi meshit. Onyń bıiktigi – 51, eni – 28,1 metr. Al bul kúm­bezdiń jıegindegi 8 kúmbezdiń árqaısysynyń eni 7,6 metr, al vestıbıýl kúmbeziniń eni 15,2 metr. Meshittiń aıshyqty kelbetin 4 munara tolyqtyrady. Olar­dyń árqaısysynyń bıiktigi 77 metr. Imandylyq ordasy úsh qa­bat­tan turady. Ár qabatta ǵıba­dat­hana zaldary, neke qııýǵa jáne dáret alýǵa arnalǵan bólmeler, Qu­ran oqýǵa jáne oqý aǵartý­shy­lyq toptyń sabaq oqýyna ar­nal­ǵan zaldar, ashana bar. Meshitte erlerge arnalǵan 4 000 adamdyq namaz zaly, halyqqa qyzmet kór­setý orny, áıelderge arnalǵan 1 000 oryndyq namaz zaly, ımam, naıb ımam, azanshy bólmeleri or­nalasqan. Meshittiń aldyńǵy ja­ǵynyń qabyrǵalary tabıǵı tastarmen árlendirilse, temir-be­ton­dy kúmbezderi metalmen kóm­kerile órilgen. «Haziret Sultan» meshitiniń úlken zalyna 5 myńǵa jýyq adam emin-erkin syıady. Imandylyq orny zamanaýı álemdik arhıtek­tý­ralyq tájirıbeniń barlyq ta­laptaryna jaýap berse, onyń qu­rylysyn «Sembol-Inshaat» kom­pa­nııasy óz moınyna alǵan. Bú­gingi kúnge deıin nysan qury­lysyna ár kezeńde 1 000-nan 1 300-ge deıin qurylysshy jumyl­dy­rylǵan. Qazirgi tańda musyl­man­dardyń qulshylyq etý or­nyn­daǵy qurylys jumys­ta­ry­nyń 90 paıyzy tolyqtaı eń­serilipti. Jańa meshitti aralap kórgen Elbasy: «Bul Ortalyq Azııadaǵy eń úlken meshit bolyp tabylady. Ol memleket esebinen emes, adam­dardyń qosqan qarajatynyń esebinen salynyp jatyr. Meshit­tiń qurylysy aldaǵy jyly aıaq­talady. Sebebi, syrtqy bezendirý jumystarynyń barlyǵy jyly ýaqytta jasalýy kerek. Biz bul nysandy qurylys jumystary tolyq aıaqtalǵannan keıin baryp ashamyz», – dedi. Qurylys mamandarynyń aı­týy­na qaraǵanda, bul Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ásem ǵımarat­tar­dyń qataryn tolyqtyrmaq. «Me­shittiń qurylys materıaldary­nyń túrleri 11 elden ákelin­ge­ni­men, kóbine otandyq qurylys materıaldaryn paıdalanýǵa um­tyl­dyq. Al arnaıy tehnolo­gııa­lyq qural-jabdyqtar Fransııa, Italııa, Japonııadan tasymal­dan­dy. Bolashaqta ózindik sán-saltanatqa ıe osyndaı nysandar jobasyn júzege asyra beremiz degen oıdamyz», – dedi joba jetekshisi Shefık Iskenderoǵly. Meshit – qulshylyq pen ıman­dy oılardyń qutty mekeni. Endeshe, alystan kóz tartatyn 4 mu­na­raly «Haziret Sultan» meshiti bo­lashaqta ıslamnyń káýsar bu­la­ǵy men taǵylymdy parasatyn júrekke berik uıalatatyn, jama­ǵat­ty izgilik jolyna bastaıtyn bir­den-bir rýhanı ordaǵa aına­lary haq. Elbasy ekinshi kezekte mereıtoı qarsańynda  paıdalanýǵa berilgen ta­ǵy bir jańa nysan – №1 kóp­beıindi qalalyq aýrýhanaǵa keldi. Beıbitshilik dańǵyly boıynda ornalasqan burynǵy №1 qalalyq aýrýhana osydan 85 jyl buryn salyn­ǵan eken. Osyǵan qarap-aq onyń qazir qandaı kúıde ekenin sha­ma­laýǵa bolady. Qalyptasqan qı­yn­dyqtarǵa qaramastan, 350 tó­sek­tik emdeý ortalyǵynyń dári­ger­leri bar qajyr-qaıratyn, ká­sibı  biliktiligin astanalyq­tar­dyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa arnap kelgen. Bıyldyń ózinde ǵana  18 583 adam naýqasynan aıyǵyp shyqsa, 5 000 adamǵa ota ja­salǵan. Endi, mine, Abylaı han dań­ǵyly boıynda 500 tósektik jańa medısına ǵımaraty boı túzep, Táýelsizdik merekesine arnalǵan úlken syı boldy. Ony salýǵa respýblıkalyq qazynadan 17 mıllıard teńge qarajat bólinip, «VEN» JShS 2,5 jyldyń ishinde qurylys jumystaryn aıaqtap shyǵypty. 6,2 gektar aýmaqty alyp jatqan keshendi  aýrýha­na­nyń emdeý-dıagnostıkalyq jáne emdeý korpýstary  zamanaýı me­dısınalyq qondyrǵylarmen to­lyq jabdyqtalǵan. Emdeý kor­pý­synda  qan alý qyzmetiniń orta­lyq klınıkalyq-dıagnostıkalyq zerthanasy, fızıoterapııa bólimi, shaǵyn operasııalyq blok, gıper­barıkalyq oksıgenasııalyq bó­lim, májilis zaly bar oqý-ádis­te­me­lik blok jumys isteıdi. Emdeý-dıagnostıkalyq korpýsta  hırýr­gııa­lyq reanımasııa bólimi, sáý­leli dıagnostıka men ÝZI, fýn­k­sıonaldyq dıagnostıka, kar­dıologııalyq jáne terapevtik reanımasııa, endoskopııalyq bólim, operasııalyq blok jáne ózge bó­limder ornalasqan. Memleket basshysy aýrýhana­ny aralap, onyń qazirgi tynys-tirshiligimen tanysty.  Densaý­lyq saqtaý mınıstri Salıdat  Qaı­yrbekova Prezıdentke elor­da­daǵy medısınalyq nysan­dar­dyń jaı-kúıi men elimizdiń den­saýlyq saqtaý salasyn damy­tý­dyń keleshegi týraly, jańa aýrý­hananyń bas dárigeri Alekseı Soı  kópbeıindi emhananyń ta­lap­qa saı jabdyqtalǵany jaıly baıandap berdi.  Elbasy dáriger­ler ujymymen kezdesip, halyqqa medısınalyq qyzmet kórsetýdi jaqsartý basym baǵyttardyń biri bolyp qala beretinin atap kór­setti. – Úlken de ádemi aýrýhana Qa­zaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy qarsańynda paıdalanýǵa berilip otyr. Onda eń jańa me­dısınalyq jabdyqtar qoıylǵan. Emdeý ortalyǵynda joǵary bilimdi, tájirıbeli mamandar eńbek etedi. Osy medısınalyq keshen qurylysynyń aıaqtalýymen As­ta­nany 100 paıyz medısınalyq qyzmetpen qamtamasyz ettik. Siz­derdiń aldaryńyzdaǵy endigi maq­sat – adamdardy emdep, aza­mat­tarymyzǵa sapaly qyzmet kór­setý, – dep atap ótti Prezıdent. Ýrologııa bólimshesiniń meń­ge­rýshisi Sherııazdan Ýaqapuly  Qa­zaqstan halqynyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa jan-jaqty qam­qor­lyq jasaǵany úshin Elbasyǵa degen rızashylyq sezimin bildirdi. Biz Táýelsiz elimiz úshin ýaqyt­pen sanaspaı eńbek etýge árkez ázirmiz. Qazaqstandyqtardyń sa­la­matty ómir súrýine óz úle­si­mizdi qosa beretin bolamyz, dedi ol nyq senimmen. Aýrýhana basshylyǵynyń aı­týynsha, aýrýhana  elimizdegi biregeı medısına orny sanalady. Stasıonardyń ózi atshapty­rym­daı, 12 operasııa, 25 reanımasııa palatalary 1-2 naýqasqa arnal­ǵan. Ishinde naýqas adamdar úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Qazaq­standaǵy tuńǵysh ınsýlt orta­ly­ǵy da osynda ashylyp otyr. Aldaǵy kezeńde terapevtik kómek kórsetý terezesi jumys isteıtin bolady. Naýqastarǵa jedel jár­dem kórsetý, tez arada dıagnoz qoıý sharalary múltiksiz oryn­da­latyny shúbásiz.  Eýropa elderine qaraǵanda, Qazaqstanda ınsýltpen aýyratyndardyń sany úsh esedeı kóp. Táýelsizdik merekesi qarsa­ńynda ujymdaǵy 150-ge jýyq dáriger men 460-taı orta býyn medısına qyzmetkerine eńseli  de záýlim ǵımarat óz esigin aıqara ashyp, úlken qýanyshqa bóledi. Láıla EDILQYZY, О́mir ESQALI.

-----------------------------------------

Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.