Juldyzdy jıyrma kún. On tórtinshi kún (9 jeltoqsan): AÝYL

SERPINDI JOBALAR – SENIMDI BOLAShAQ

Elbasy Qazaqstan halqyna arnaǵan jyl saıynǵy Joldaýynda agro­óner­kásip keshenin damytýdyń otandyq ekonomıkany ártaraptandyrýda mańyzdy ról atqaratynyn aıryqsha atap kórsetken. Agrarlyq keshenniń serpindi damýy aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, aýylsharýashylyq ónimderiniń eksporttyq áleýetin damytý arqyly júzege asyrylýy tıis. Sondyqtan eńbek ónimdiligin 2014 jylǵa deıin eki ese ulǵaıtý agrarlyq sala­nyń aldyna qoıylǵan basty mindetterdiń biri bolyp tabylady. Búgingi kúni otan­dyq aýylsharýashylyq salasyndaǵy eńbek ónimdiligi kóptegen sheteldermen sa­lys­tyrǵanda birshama artta qalyp otyr. Jaǵdaıdy túzeý úshin dúnıe júzindegi azyq-túlik taýarlaryna degen suranysty basshylyqqa ala otyryp, agrarlyq ón­di­ris­tiń tıimdiligin arttyratyn jańa tehnologııalardy tájirıbege engizý qajet.

JAŃAShYLDYQ – DAMÝDYŃ BASTAÝY

О́nerkásibi damyǵan memleketterde ishki jalpy ónimniń ósimi 80 paıyzǵa deıin óndiristik tájirıbege engizilgen jańa tehnologııalarǵa táýeldi. Iаǵnı ón­diriske ǵylymı-tehnıkalyq jańa­lyq­tar­dy engizý ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkizýge múmkindik beredi. «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi tarapynan bólinetin ın­ves­tı­sııa­lar­dyń negizgi aǵymy, eń aldymen, ag­rar­lyq salanyń sapaly damýy úshin kásip­oryndardy tehnıkalyq jáne tehno­lo­gııa­lyq qaıta jaraqtandyrýǵa baǵyttalǵan. Holdıngtiń nesıelendirý qyz­meti­niń negizgi maqsaty – aýylsharýashylyq ónimderiniń ımportynan arylý jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, otandyq aýylsharýashylyq taýar­laryn eksporttaýǵa yqpal etý, soǵan baǵyttalǵan ınvestısııalyq joba­lar­dy qarjylandyrý. Búgingi kúnge deıin holdıng 180-nen astam jobany iske asyrý­da, onyń 117-si paıdalanýǵa berildi. «QazAgro» ınvestısııalyq baǵdar­la­masynyń aıasynda júzege asyrylǵan jobalar bolashaqta birqatar oń óz­ge­ristiń bastaýy bolady. Máselen, maý­symaralyq kezeńdegi jabyq topyraqta óndirilgen kókónis tapshylyǵy 30-40 paıyzǵa, kókónis qoımalarynyń jetispeýshiligi 30 paıyzǵa azaıyp, sút ónim­deriniń ımportyna táýeldilik 15 paıyz, al qus etiniń syrttan ákelingen kólemi 42 paıyz tómendeıdi. Ońtústiktegi oń ózgeris Serpindi jobalardyń qatarynda tamshylatyp sýarý tehnologııasyn qol­da­natyn sharýashylyqtar bar. 2008 jyldan beri holdıng Alma­ty jáne Oń­tústik Qazaqstan ob­lys­tarynda bul teh­nologııany endirýdi qarjy­landy­ryp, jemis-kókónis óndirisine arnalǵan eki birdeı iri jobany iske asyrýda. Atap ótsek, Jetisýdaǵy Sheń­gel­di ken­tinde aldaǵy ýaqytta 1440 gektar jer ıgerilip, jemis-kókónis túrlerin ósirý­men qa­tar olardy óń­deý, saqtaý, satýǵa shy­ǵarý jol­ǵa qoıy­la­dy. 10 gektar jerde baý-baqsha boı kóterip, 150 gektar al­qap­ta pııaz, 100 gek­tar­ǵa kartop egilýde. Sha­rýa­shylyq ızraıldik tamshylatyp sýarý tehno­lo­gııa­syn qoldanady. Bul ádis tek sýdy únem­dep qana qoımaıdy, aryqpen sý­arýdyń dástúrli tásilimen salys­tyr­ǵanda ónim­dilikti 50-70 paıyzǵa arttyrady. Jobanyń jalǵasy retinde syıym­dy­­lyǵy 13 000 tonnany qu­raıt­yn kók­ónis saqtaý qoı­ma­syn salý qolǵa alyn­ǵan. Ná­tı­jesinde, ósirilgen ónim maý­sym­aralyq kezeńge deıin saqta­lyp, ry­noktaǵy baǵa tıimdi bol­ǵan kezde saty­lymǵa shy­ǵa­rylady. Bul – ósimdik sha­rýa­shyly­ǵyn­daǵy ınnovasııalyq tehno­lo­gııalardy jan-jaqty qamtyǵan keshendi joba.

OTANDYQ QUS ETI KО́BEIEDI

Qazaqstan – aýyl sharýashy­lyǵy­nyń qaı salasynda da joǵary jetistikterge qol jetkizýge tolyq múmkindigi bar el. Desek te, ishki rynok áli de qus etiniń ımportyna táýeldi bolyp keledi. Jyl saıyn elimizge AQSh, Túrkııa, Germanııa, Vengrııa já­ne basqa da shetelderden 130 myń ton­naǵa jýyq qus eti tasymaldanady. Bul olqylyqty joıý úshin holdıng qus etin óndirýdi qolǵa alǵan kásiporyn­dar­dy qarjylandyryp keledi. Mundaı jo­ba­lardyń biri – res­pýblıkanyń ońtús­ti­gin­degi «Ordabasy qus» JShS. Búgingi kúnge deıin elimizde kúrke­taýyq­tyń eti ónerkásiptik deńgeıde shy­ǵarylmaıtyn. Al Ulybrıtanııada bir adam jylyna 7 kg., AQSh-ta – 9 kg., Izraılde 15 kg. kúrketaýyq etin tutynady. Bul ettiń dámdilik jáne dıetalyq artyqshylyǵy mol, odan san túrli ónim daıarlaýǵa bolady. «QazAgronyń» qar­jy­laı qoldaýynyń arqasynda Ońtús­tik Qazaqstan oblysynyń Ordabasy aý­danyndaǵy jańadan ashylǵan qus fab­rıkasy jylyna 4800 tonna kúr­ketaýyq etin óndirýdi qolǵa alyp, aldaǵy ýaqyt­ta bul kórsetkish 10 000 tonnaǵa deıin artatyn bolady. Bolashaqta, tipti, kúr­ketaýyqtyń otandyq krossyn shyǵarý da josparlanǵan. Sol arqyly sheteldik rynokqa tek kúrketaýyq etin ǵana emes, asyl tuqymdy qusty eks­port­taýǵa jol ashylady.

DÁSTÚRLI KÁSIPTI ZAMANǴA SAI JAŃǴYRTÝ

Sonymen qatar, Elbasynyń agrar­lyq salanyń aldyna qoıǵan mindetterine sáıkes 2014 jylǵa deıin azyq-túlik taýarlary ishki rynogynyń 80 paıyz­dan astamyn otandyq tamaq ónimderi qu­raýy tıis. Bul rette basymdyq aýyl sha­rýashylyǵynyń eń ma­ńyzdy salasy bolyp tabylatyn mal sharýa­shy­lyǵyna berilmek. Mal sharýa­shy­ly­ǵy salasyndaǵy ın­vestısııalyq baǵyt­tar­dyń biri – iri qara mal etiniń eksport­tyq áleýetin damytý, 2016 jylǵa deıin sıyr etiniń eks­portyn 60 myń tonnaǵa deıin jetkizý úshin tolyq jaǵdaı jasaý. Baǵdar­la­manyń mindeti – asyl tuqymdy mal ba­syn arttyrý jáne maldyń ónim­dilik sa­pasyn jaqsartý. Osy maqsatta asyl tu­qym­dy maldy satyp alý, mal reprod­ý­k­­torlary jelisi men bordaqylaý alań­dary júıe­sin qurý jónindegi jobalar qarjy­lan­dyrylýda. Asyl tuqymdy mal basyn arttyrý úshin AQSh, Kanada, Avstralııa, Eýropadan joǵary genetıkalyq áleýeti bar mal ákelinýde. Bul, negizinen, dúnıe jú­zinde keńinen tanymal angýs jáne gereford etti mal tuqymdary. Bul tu­qym­dardyń artyqshylyǵy – maldyń jel men sýyqqa tózimdiligi men tez sal­maq qosýynda. Osy jyly holdıngtiń enshiles kompanııalary qarjy­lan­dyr­ǵan jo­ba­lar aıasynda «Crown Batys», «Shýche qalalyq sút-et zaýyty», «SC Food», amerıkalyq «Global Beef» kom­panııa­symen birlesip qurylǵan «QazBeef» kásiporyndaryna shetelden 5 myńǵa jýyq asyl tuqymdy mal ákelin­gen bolatyn. Janýarlar jergilikti jaǵ­daı­ǵa jaqsy beıimdelip, tóldeý nátıjesi 98 paıyzdy qurap, joǵary kórsetkishke qol jetkizildi. Mal tólderi keler jyl­dyń basynda satylymǵa shyǵarylatyn bolady. Elimizdegi etti mal sharýashylyǵyn damytý baǵytynda júzege asyrylyp jat­qan iri jobalardyń biri – Batys Qa­zaqstan oblysyndaǵy jan-jaqty ın­fra­­qurylymy bar mal bordaqylaý ala­ńy. «Crown Batys» JShS negizinde jú­zege asyrylyp jatqan joba aımaq­tyq ındýs­trııalandyrý kartasyna engen. Mun­da 8 myń bastan asa iri qara maldy bor­da­qy­laý josparlanýda. Alynǵan ónim­niń 80 paıyzyn syrtqy rynokqa shy­ǵarý kóz­del­gen. Búginniń ózinde Más­keýdegi saýda oryndarymen 5 myń tonna etti jetkizý boıynsha kelisimge qol qoıylǵan. Et Reseı astanasyna jóneltildi. Bul sharýashylyqta maldy baǵýdyń sýyq ádisi qoldanylady, ıaǵnı mal jyl boıy ashyq alańda erkin jaıylady. Son­dyqtan shyǵyny kóp qorajaı qu­ry­­ly­synyń qajeti bolmaıdy. Joba turaqty túrde óte sapaly et óndirýge múmkindik berip, maldy ónerkásiptik deńgeıde bor­da­qylaýdyń aıqyn úlgisi bolyp tabylady. Osyǵan uqsas taǵy bir joba ótken jyldyń qyrkúıek aıynda iske qosyl­dy. Elordanyń azyq-túlik beldeýine enetin Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdany, Sabyndy aýylynda et óńdeý ke­sheni sa­lyndy. «Astana Agroprodýkt» et kom­bı­naty jylyna 5000 tonna et jáne shujyq ónimderin shyǵarýǵa ba­ǵyt­talǵan. Mun­da­ǵy salqyndatylǵan et, vakýýmdy jáne et­ti buzylýdan saq­taıtyn arnaıy gazy bar qap­ta­ma­lar­daǵy et ónimderi, shujyq sekildi júz­den astam ónim túri daıar­la­nady. Zaýyt ISO 9001-2009, ISO 22000-2006 (HASSP) halyqaralyq talaptaryna jáne «BAQARA» saýda belgisimen «Halal» erejelerine saı taýar óndiredi. Bul kásiporynnyń da ónimderi Reseı Fe­de­rasııasyna eksportqa shy­ǵarylmaq.

ASTYQ EKSPORTY ULǴAIа TÚSEDI

Ústimizdegi jyly Jer-ana aıryqsha jo­­­marttyq tanytty. Qazaqstandaǵy bıyl­­­­­ǵy astyq túsimi 29 mıllıon tonnadan asyp otyr. Astyqtyń ortasha shy­ǵym­dylyǵy gektaryna 17,1 sentnerdi qu­rap, ótken jyldyń deńgeıinen 2 ese artty. Mundaı túsimi mol jyldary elimizde astyq saqtaý qoımalarynyń jetispeýshiligi aýyl sharýashylyǵyna keri áserin tıgizedi. Sondyqtan memleket tarapynan qazirgi zamanǵa saı astyq qoımalarynyń qurylysyna 8 jylǵa deıingi merzimge jylyna 6 paıyzdyq ústememen arzandatylǵan nesıe berý qarastyrylǵan. Qazirdiń ózinde ortaq syıymdylyǵy 400 myń tonnaǵa jýyq zamanaýı tehnologııadaǵy 15 jańa astyq qoımasy paıdalanýǵa berildi. Bul rette Memleket basshysy eldiń agroónerkásiptik kesheniniń aldyna otan­dyq astyqtyń eksporttyq áleýetin ul­ǵaıtý mindetin qoıyp otyr. Osy baǵytta Kaspıı mańyndaǵy elderdiń rynogy aıtarlyqtaı mańyzdy bolyp tabylady. «QazAgronyń» daǵdarystan keıingi kezeńde respýblıkamyzdyń ekonomı­ka­lyq órleýine yqpal etetin osy jáne ózge de jobalardy júzege asyrýǵa baǵyt­talǵan qyzmeti bolashaqta óz jalǵasyn tabady. Berik BEISENǴALIEV, «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ basqarma tóraǵasy.