Sharany uıymdastyrýshylardyń biri ári áýlet murasynyń búgingi ıesi Sáýle Qulahmetqyzy Qojyqovtyń aıtýyna qaraǵanda, atalmysh kórmeniń qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý dástúrimen ushtasa ótkizilýine basty sebep – Qojyqovtar áýleti de súrginniń dámin tatqan. Iаǵnı áýlettiń áýelgi bastaýynda turǵan Qońyrqoja Qojyqov patsha zamanynda Tashkentte muǵalimder semınarııasyn bitirip, 1912 jyly Orynborda alǵashqy «Álippe» oqýlyǵyn shyǵarysqan aǵartýshy tulǵa. Sonymen qatar 1936 jyly jaryq kórgen qundy eńbek «Qazaqtyń ótkendegi tarıhy týraly derekter men materıaldar» atty eki tomdyqty qurastyrýshylardyń biri. 1938 jyly halyq jaýy retinde tutqyndalyp, atylǵan.
Qońyrquljanyń jary Látıpa bolsa ult óneriniń maıtalman sheberi, ásirese sahna kıimderin daıyndap, «Qyz Jibek», «Aıman-Sholpan», «Shuǵa», «Er Tarǵyn», «Jalbyr» taǵy basqa qazaq operalarynyń alǵashqy qoıylymynyń barlyq kostıýmderin bir ózi ázirlegen. Tipti 1936 jyly Máskeýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigi kezinde odaq tórinde sahnalanǵan qoıylymdardyń da kıimi úlgisi osy sheberdiń qolynan shyqqan. Látıpa Muńaıtpasqyzynyń jetekshiligimen myńnan astam sahna kostıýmderi tigilse, sonyń biri – «Er Tarǵyn» operasynda paıdalanǵan áıel kıimi men batyr obrazyn somdaýshy ártister kıetin dýylǵaly jaýynger kıimi kórmege qoıylypty.
Tekti áýlettiń jalǵasy joǵarydaǵy Sáýle Qojyqovtyń tanystyrýynan uqqanymyz, atasy Qońyrqojanyń tórt uly bolǵan. Úlkeni Qojahmet qazaq beıneleý ónerine jańa baǵyt ákelgen kásibı sýretshi bolsa, ekinshisi Qulahmet – qazaqtan shyqqan alǵashqy teatr jáne kıno óneriniń dızaıner-beıneleýshisi eken. Úshinshisi – Nurahmet bolsa tanymal músinshi-monýmentalıst, tórtinshisi – Sultanahmet Qojyqov qazaq kınematografııasynyń injýi «Qyz Jibek» fılmin ómirge ákelgen rejısser.
Bul retki kórmege Qojyqovtar qolynan shyqqan 77 jádiger qoıylypty. Osylardyń ishinde toptamanyń basty júgin arqalap turǵan elimizde teatr jáne kınosýret óneriniń negizin salýshy Qulahmet Qojyqov eńbekteri. Bul adam kezinde keńestik kıno kartına jasaý sheberleri – S.Eızenshteın, G.Roshal, M.Levındermen qatar shabysyp, eńbek etken alǵashqy qazaq. Sýretshiniń «Dombyra únimen» atty kıno týyndysy, «Alyp týraly ańyz» deıtin kıno novellasy, «Jambyl», «Meniń atym Qoja», «Aldar kóse» qatarly kóptegen fılmderdi túsirý barysynda jasaǵan eskızdik foto nusqalarymen qatar «Saıabaq kúzi», «Klındegi orman» atty akvareldik týyndylary, «Syrdarııa keshi» kompozısııalyq kartınasy qatarly qundy eńbekteri kórme zalynyń kórkin aıshyqtasa, sýretshiniń «Aqtaban shubyryndy jyldary» taqyrybynda jazylǵan bir top grafıkalyq paraqshalary shyn máninde ulttyq kınematografııa kompozısııasynyń erekshe úlgisi deýge turarlyq.
Kórme zalyna jınalǵan jurtshylyq Qojyqovtardyń kishisi ataqty rejısser Sultanahmettiń «Qyz Jibek» fılmin túsirýdegi oqıǵa-etıýdterdiń oryndalý barysy taspalanǵan beıneli derekteri men rejısserdiń túsirilim ústindegi áreketteri tartylǵan foto-sýretter jıyntyǵynan quralyp, qos stendke ornalasqan jádigerlerdi de tamashalady.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
