Jetistikter jigerlendiredi

Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti táýelsizdik tańy araılap atqan kúnnen bastap baǵyt-baǵdaryn jańasha qalyptastyryp, kún ótken saıyn meje-mindetterin zaman ta­la­byna saı oraılastyryp keledi. Ási­re­se ýnıversıtettiń 20 jyldyq mereıli mereke qarsańynda aýyz tol­ty­ryp aıtatyn jetistikteri jetkilikti. Búgingi kúni ýnıversıtet bilim men ǵylymdy, agrarlyq salany ın­no­vasııalyq jolmen damytýdyń bedeldi ortalyǵyna aınalyp, aýyl sha­­rýa­shylyǵynyń básekelestikke tó­zim­­dilik qabiletin kóterýde aıtar­lyq­taı úlesin qosýda. Sońǵy jyl­dary bizdiń ǵalymdar júrgizgen zert­teýler nátı­jesinde aýyl­sharýa­shylyq jáne bas­qa da daqyldardyń 105-ten astam su­ry­byn shyǵaryp, negizgi aýyl­sha­rýa­­shylyq daqyl­daryn óndirýdiń 16 ag­ro­teh­nolo­gııa­sy jetildirildi. Aýyl­sharýashylyq ónimderin óńdep, saq­taý­dyń 15 teh­nologııasy usynyldy, azyq-túlik jáne qurama jemniń 20 reseptisi ja­salynsa, aýyl sharýa­shy­lyǵy mal­dary men qustyń 12 tu­qymy men túri shyǵarylyp, sy­naq­tan ótkizildi. Sol sııaqty vaksına­lar­dyń, dıagnos­tı­kýmdardyń, shı­pa­ly dári-dármek­ter­diń 200 túri, 11 tıimdi astyq jınaý tehnıkasy, mashına júıeleri, jel, gıdro, gelıo, bıogaz qondyrǵylary jasalyndy. Orman sharýashylyǵyn júrgizýdiń 20 kezeńiniń negizdelgen júıesi já­ne qaraǵaı tuqymdas­tary­nyń bıo­lo­gııalyq dertke tózimdili­gin art­ty­rý jóninde nusqaýlar da­ıyndaldy. Atalǵan jetistikter ǵylymdy ón­dirispen tyǵyz baılanystyrý maq­­satynda júrgizilgen jos­par­dyń oń nátıjesi. Ol bir jaǵynan zertteý jumystarynyń nátıjeli­li­gine baǵa berýge múmkindik tý­ǵyz­sa, ekinshi ja­ǵynan zertteý ju­mys­taryn óndi­ris­ti damytýǵa ıkemdeýge jol asha­dy. Osyny basty nazar­ǵa alǵan ýnıversıtet ǵalymdary ón­dirispen baı­la­nys aýqymyn ke­ńeı­týge betburys jasap, agrarlyq ǵylymı óndiris konsorsıýmy qu­ryl­dy. Ýnıversıtet ujymy osy baı­lanystyń da­mýy­na urpaqtar sa­baqtastyǵyn qa­lyp­tastyra oty­ryp, barynsha kúsh jumyldyrýda. Bul otandyq ǵylym men bilimdi zamanaýı talaptarǵa saı damytýdyń basty kepili bolmaq. Bilim ordasy álemdik bilim ke­ńis­tigine kirigýge tabysty talpy­nys tanytýda. Álemniń 50 jetekshi ýnıversıtetimen, tanymal ǵylymı or­ta­lyqtarmen tyǵyz baılanys orna­typ otyr. 300 joǵary oqý or­nyn biriktiretin jahandyq konsor­sıýmǵa múshe. Ujymnyń elimizde bilim be­rý­d­iń kredıttik tehnolo­gııa­syna al­ǵashqylardyń biri bo­lyp kóshkeni, bul baǵyttaǵy utym­dy umty­ly­sy­myz­dy ańǵartady. Osynyń nátı­je­sinde ár stýdent óziniń oqý baǵ­dar­lamasyn derbes tańdaıdy, bilim alý aýmaǵyn ózi anyqtap, oqý úderisine belsendi ara­lasý múmkindigine ıe bo­la­dy. Ýnıversıtet mamandardy úsh deń­geılik: bakalavr-magıstr-doktor PhD prınsıpimen daıarlaý júıesin júzege asyrýda. Oqytýdyń barlyq túrleri bilim berýdiń ınteraktıvti tásilderi arqyly júzege asyrylyp, mýltımedııalyq qurylǵylar keńi­nen paıdalanylady. Bul mamandar daıarlaý isin ınnovasııalyq tehnologııalar negizinde júrgizýge múm­kin­dik beredi. Qazirgi kezeńde ýnıversıtet ujy­mynyń basty maqsatynyń biri – ǵy­lymdy damytý arqyly ǵylym men bilim berý salasynda sapaly qyzmet atqara alatyn bilikti kadrlar da­ıyn­daý, ǵylym men óndiristi tyǵyz baı­la­nystyrý arqyly aýyl sharýa­shy­lyǵynyń damýyna jańa serpin berý. Osyǵan oraı ujymda ulttyq zertteý ýnıversıtetine aınalý maq­satynda bes basymdylyq anyqta­lyp, naqty­ly qadamdar jasalýda. Olar: kafed­ralar quramyn bilikti ǵalym-ustaz­darmen tolyqtyrý; ǵy­lym men ón­di­risti ıntegrasııalaýǵa negiz bolatyn ǵylymı-óndiristik kon­sorsıým qurý; álemdik bilim berý qaýymdastyǵyna ený; ǵylym men bilimniń ınfraqu­ry­lymyn damytý; bilim men ǵylymǵa qabiletti ortany qalyptastyrý. Bizde osy basymdylyqtardy jú­ze­ge asyrýǵa qajetti barlyq múm­kin­shilikter bar. Eń basty baılyǵymyz – quramynda Ulttyq akademııanyń 37 akademıgi, 600-den astam ǵylym doktorlary men kandıdattary bar ǵylymı áleýeti joǵary ustazdar. Olar 5 fakýltet, 27 irilengen kafedra, 5 ǵyly­mı-zertteý ınstıtýttary men 31 zert­hanalarda jumys isteıdi. Taǵy bir atap aıtatyn jaı, ýnı­­ver­sıtet shet eldiń ozyq ýnıversıtetterimen yntymaqtasa oty­ryp, álem­dik ǵylymı keńis­tikke bel­sendi kirigýde. Ǵalym­dary­myz klımattyń ózgeriske ushyraýy, aýyl sharýashy­ly­ǵynda paıdala­ny­latyn jerler­diń shólge aı­nalýy, qorshaǵan orta­ny qorǵaý, azyq-túlik qaýipsizdigi, ishýge ja­ramdy sýdyń azaıýy sekildi adam­zattyń jahandyq problema­laryn zert­teý­di halyqaralyq baǵ­dar­lama­lar­ǵa (IKARDA, GEF, BUUDB jáne bas­qalar) qatysý arqyly júzege asyrýda. Bıylǵy jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 10 ınnova­sııa­lyq ǵylymı jobany qoldap, 1 mıl­lıard teńge kóleminde qarjy bóldi. Oǵan qosymsha qýattyń ta­bı­ǵı kózderine jáne tehnıka men aýylsharýashylyq mashına óndiri­si­ne qatysty eki jobaǵa qoldaý kórsetilip otyr. Osy jobalardy iske asyrýǵa baılanysty ýnıversıtetimizde qýat únemdeıtin ınno­va­sııalyq ortalyq, agroınjene­rııa­nyń ınnovasııalyq ortalyǵy, ınnovasııa ofısi, zertteý nátıje­lerin kommersıalandyrý orta­ly­ǵy qu­ryldy. Bular agrarlyq ǵylymdy jańa deńgeıde damytýǵa arnalǵan. Ǵylymdy damytý men jańartýda Táýelsizdiktiń mereıli merekesine osylaısha jete otyryp, biz alar arqaly asýlar áli alda dep bilemiz. Tilektes ESPOLOV, Qazaq ulttyq agrarlyq  ýnıversıtet rektory.