Búgininen keleshegi kemel ortalyq

Qazaqstandaǵy neırohı­rýr­­gııanyń keń qanat jaıýy el Táýelsizdiginiń alǵashqy jyl­darynan júzege asa bas­tady. Qazirgi ýaqytta neı­ro­hırýrgııalyq bólimsheler ár oblys ortalyqtarynda, iri qa­­lalarda jumys isteıdi. Olardaǵy tósek sany 1100-den asa­dy. 250-deı neırohırýrg mamandar qyzmet kórsetedi. Jylyna ortasha eseppen 50000-ǵa jýyq naýqas emdelip, 10000-nan asa kúrdeli ota ja­­sa­la­dy. Desek te, zamanaýı me­dı­sına­lyq qural-jabdyqtar men qon­dyr­ǵy­lardyń jetispeýshiligi neı­­rohı­rýr­gııanyń órge basýyna kedergi keltirdi. Keıde naýqastarǵa naq­ty dıagnoz qoıa almaı, ty­ǵy­ryqqa tirelgen kúnderimiz boldy. Respýb­lı­kalyq neırohırýrgııa ǵy­ly­mı ortalyǵyn ashý osyndaı tú­ıindi má­selelerdi sheshý, adamdarǵa me­dı­sınalyq qyz­met kórsetýdiń sa­pa­syn jaqsartý maqsatynan týyn­da­dy. 2001 jyly neırohırýr­gııa­lyq ortalyq qurý tý­raly baǵdarlama qabyldanyp, otan­dyq neırohırýrgııa salasyn jetildirý, damytý, oń­taılandyrý másele­leri qamtyldy. Memleket basshysy Nursultan Na­zarbaevtyń udaıy qol­daýy arqa­syn­da elimizde qolǵa alynǵan me­dı­sınalyq klasterdiń bir nysany retinde elordada saly­na­tyn bolyp bekitildi. Sóıtip, erekshe medısı­na­lyq ortalyq boı kóte­rip, osy za­manǵy sheteldik tehnologııalar engizildi, tyń emdeý tásilderi ıgerildi. Osydan on jyl buryn óńi­miz túgil túsimizge kirmeıtin Ult­tyq medısınalyq holdıng jurt­shy­lyq­tyń ıgiligine aınalyp, den­saý­lyq saqtaý salasy sapalyq damý deńge­ıi­ne kóterildi. Al osynyń bári kúni ke­she qııal sııaqty elesteıtin. Elba­sy 90-jyldardyń ba­syn­da Más­keý­degi akademık N.Býr­den­ko atyndaǵy Neırohırýrgııa ǵy­ly­mı ınstıtý­tyn­da bolǵanda Re­seı­diń tamasha neı­rohırýrgııalyq klınıkasyn aralap kórip, mundaı ortalyqty Qazaq­stanǵa da salý qa­jettigin aıtqan edi. Prez­ı­dent­tiń birinshi kezekte halyq densaýly­ǵyn oılaýdan týǵan syn­dar­ly sheshimi arqasynda 160 oryn­dyq res­pýb­lıkalyq neırohırýrgııa klı­nı­ka­sy óz esigin aıqara ashty. Keıinirek «Nazarbaev Ýnıversıteti» AQ quramyna ene otyryp, alǵash ret ǵylym men tájirıbeni ushtasty­ra­tyn, ýnıversıtet pen medı­sı­na­lyq uıymdardyń ózara árip­tes­ti­gin úılestiretin densaýlyq saqtaý sala­syndaǵy akademııalyq júıe paı­da boldy. Qurylymdyq býyn­daǵy irgeli óz­gerister den­saý­lyq saqtaý sa­la­syna tıimdi jetekshilik etý­diń jáne kor­pora­tıv­tik bas­­qa­rý­dyń múl­dem tyń ba­ǵy­tyn qa­lyp­tas­tyr­­dy. Orta­lyq óz qyz­me­tin­de ozyq me­dı­sı­na­lyq teh­nolo­gııa­lardy ıgerýdi, medı­sı­nalyq qyz­met kórsetý sapasy­nyń álem­dik stan­dart­tary men ha­lyq­ara­lyq medısına­lyq menedjment negizinde neırohırýrgııa sa­la­synda qoldanbaly ǵy­ly­mı zertteýler júrgizýdi, emdeýdiń tıimdi ádisterin, neırohırýrgııalyq kó­mekti uıymdastyrýdyń jetilgen túr­lerin engizýdi, ǵylymı-ádis­te­me­lik qyzmet pen neırohırýrgııa sala­syn­daǵy mamandardy qaıta daıar­laý­dy basty baǵdar etedi. Soń­ǵy jyl­dary áleýeti óte joǵary zamanaýı quraldar kóptep satyp alyn­dy. Or­talyqtaǵy 160 oryn­nyń 30-y neı­ro­ońaltýǵa, qalǵany neırohırýr­gııa­ǵa arnalǵan. Neıroonkologııa, ju­lyn omyrtqany em­deıtin neırohırýrgııa, mı-qan ta­myr­lary, balalar neırohırýgııasy jáne mıdyń zaqy­myn emdeıtin bó­limder de bar. Neı­ro­hırýrgııa sa­la­synyń damýy eldiń áleýmettik jaǵdaıynyń qanshalyq­ty damy­ǵan­dyǵyn kórsetetin aına degen sózge alyp-qosarymyz joq. Neırohırýrgııa álemniń aldyńǵy qatar­ly, órkenıetti elderinde ǵana da­my­ǵan. AQSh, Germanııa, Izraıl, Avstrııa, Shveısarııa bári de ozyq elder qatarynda. Endi birer ýa­qyt­tan keıin qazaqstandyq naýqas­tar­dyń shetelderge baryp, em-dom alýy qajetsiz bolyp qalatyny esh kúmán týǵyzbaıdy. О́ıtkeni, Qazaq­stannyń shetelderden naýqastardy tartatyn elge aınalatyn mezgili alys emes. Máselen, Batys Eýropa elderinde mıkroskoppen jasa­la­tyn operasııa­lar­dyń quny 100-130 myń AQSh dollary shamasynda bolsa, bizde on esege deıin arzan. Dúnıejúzilik ǵylymı uıym­dar­dyń sheshimimen sońǵy on jyl «Mı ǵylymdarynyń on jyldyǵy» dep atalyp otyr. О́ıtkeni, ǵalym­dar osy ýaqyt ishinde neırohırýrgııada aı­tý­ly tabystarǵa jetti. Bıolo­gııa­lyq, bıofızıkalyq jáne medı­sı­na­lyq salalardyń keshendi nátı­je­leri neı­rohırýrgııaǵa ba­ǵyt­taldy. Elordada salynǵan tórt iri meke­me­niń biri Neı­rohırýrgııa ortalyǵy ekenin eskersek, otan­dyq medısı­na­nyń qan­sha­lyqty qa­ryshtap ór­ken­degenin baı­qaýǵa bo­la­dy. Ult­tyq medı­sı­na­lyq holdıng qura­myn­daǵy orta­lyq­tyń ashyl­ǵanyna úsh jyl ǵana. So­ǵan qaramastan, neırohırýrgııalyq qyz­metti da­my­týdyń halyqaralyq úrdis­terin jan-jaqty meńgerip, shet-eldiń bilikti mamandarymen tyǵyz ynty­maq­tas­tyq­ta jumys jasap kelemiz. Máse­len, ortalyq ashylǵanda tuń­ǵysh operasııalardyń birin Izraılden kelgen ıntervensıondy neı­ro­ra­dıolog Sh.Maımon jasady. Osy­­­dan bastap qan tamyrlaryna sáý­leler ar­qyly ota jasaý qolǵa alyn­dy. Naý­qastyń aǵzasyna esh­qan­daı zııan tımeıdi. Operasııa quny bizdiń elde 1-2 mıllıon teńge tursa, shetelde 50-60 myń eýroǵa deıin barady. Klınıka ashylǵannan beri 12539 naý­qas em alyp, 6523 naýqasqa ota jasaldy. Elimizdiń maqtany­shy­na aınalǵan Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵy­ly­mı ortalyǵynyń búgi­ni­nen keleshegi kemel. Jyl ótken sa­ıyn bilikti kadrlarmen tolyǵyp keledi. Tikeleı emdeý prosesimen aına­ly­satyn dári­gerler – 107. 4 medısına ǵylym­dary­nyń doktory, 20 medısına ǵy­lymdarynyń kan­dı­daty eń­bek etedi. 50-den asa qyz­metker­leri­miz táji­rı­be jınaqtaý, kásibı sheberlikterin arttyrý úshin AQSh, Italııa, Túrkııa, Shveısarııa, Japonııa, Avstrııa, Germanııa, Izraıl, Reseıdiń aldyńǵy qatarly klınıkalarynda arnaıy daıyndyqtardan ótti. Serik AQShOLAQOV, «Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy» AQ basqarmasynyń tóraǵasy.