Táýelsizdiktiń tarıhı tujyrymdamasy

Biz Qazaqstan Respýb­lı­kasy Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵy tý­ra­ly Deklarasııa qa­byl­dadyq! El táýelsizdiginiń qasıeti men baǵasyn sezine alǵan árkim bul Dek­larasııanyń qajettiligin de, qundylyǵyn da jan júregimen túı­­sine alatyny haq. Jıyrma jyl­dyq tarıhy bar táýelsiz Qa­zaq­stannyń eki on jyldyqtaǵy ta­bysty kezeńine, qutty bolǵan qadamyna saıası baǵa berý ar­qy­ly Parlament Senaty barlyq qa­zaq­stan­dyqtar men álemdik qoǵa­m­das­tyqtyń aıtyp júrgen oı-pi­kirleriniń, berip otyrǵan ba­ǵa­larynyń tarıhı qory­tyn­dysy men tujy­rym­da­ma­syn jasady deýge ábden bolady. Bul jıyrma jyl – Qa­zaq­­stan Respýblıkasynyń Tuń­­ǵysh Pre­zıdenti Nur­sul­tan Ábish­uly Nazarbaevtyń «Endi biz­diń el atqa qonady, dúıim dú­nıe­niń qandaı dúbirli do­da­syna da taısalmaı túsip, kim-kim­men de jal­taqsyz jary­sa­tyn bola­dy», – degendi táýel­siz­digimizdi ja­rııa­­la­ǵan toq­sa­nynshy jyldary, ke­ńes­tik júıe­niń ydyraǵan dáýi­ri­niń alasa­py­randy da aýmaly-tók­peli kezeńinde nartáýekel úmit­pen jas­qanbaı aıta bilip, tarıhtyń asa qysqa merziminde Qazaq elin eko­no­mıkasy qýat­ty, áleýeti jo­ǵa­ry álemniń da­myǵan órkenıetti el­deri­niń qa­taryna qo­sa alǵan dana­lyǵy men dara­lyǵynyń, kemeldiligi men ke­meń­gerliginiń belgisi, erligi men ór­li­giniń jeńisi! Bul jıyrma jyl – Elbasy­nyń HH ǵasyrdyń taýqymeti men qasi­re­tin de, túrli zardaby men náý­bátin de kóp tartqan týǵan hal­qym­dy alýan-alýan asýlardan aman alyp ótsem eken, sol týǵan elimdi HHI ǵasyrdyń, jańa dáýir­­diń jaq­sylyǵyna ilestirip jibersem eken degen bir ǵana arman-múdde tolǵan­dyrǵan, osy bir oı­lar ǵana maza­syz­dan­dyr­ǵan, «dú­nıe­de táýelsiz meniń qa­zaq elim bar» degendi aıta júrip, jol jú­rip, aspan ushyp, qur­lyq aralap, kontınentter kezgen qa­ıyrly sa­pary, alań kóńil­men m­a­za­syz kún keship, tún uıqy­syn tórt bólip, óz halqyna adal qyz­met etip, perzenttik te prezıdenttik te pa­ry­zyn adal atqaryp júzege asyra bilgen Erdiń armany! Bul jıyrma jyl – keshegi «aq­ta­ban shubyryndy, alqakól su­lamada» uly qul, qyzy kúń bo­lyp «elim-aılap» shubyryp zar­la­ǵan eldiń, halqymdy otyryq­shy el qyla almadym, qala salyp bere almadym degen han Aby­laı­dyń, tóńkeristiń taýqymetin tar­typ, aqtar kelip atyn alǵan, qy­zyl­dar kelip namysyn qorlaǵan sharasyz eldiń, «asyra silteý bol­­masyn, asha tuıaq qalmasyn» dep uran sala júrip qoldan ja­salǵan asharshylyqty kórgen qaı­mana qazaqtyń, derbes bıligin ala almaı, azatty el bola almaı, qara bastary aıdaýǵa túsip, ha­lyq jaýy degen jalamen qurban bo­lyp kete barǵan erlerdiń zar muń­d­y kóz jastarynyń ıgeni, Táńirdiń jarylqaǵany! Bul jıyrma jyl – ózimiz óz, elimiz el bolǵaly óz erkimizben, óz tańdaý qalaýymyzben, El­ba­sy­nyń el bolashaǵyn keńi­nen piship, táýelsizdigimizdiń ta­my­ry tereńi­nen tartsyn, sol táýel­siz eldiń ir­ge­tasyn halqym óz qolymen qa­lap, ýyǵyn da ózi tiksin, sha­ńy­ra­ǵyn da ózi kóter­sin, sóıtip, qazaq degen eldiń qolynan bári de keletindigin dúnıe jurty bilsin degen izgi bir kemel oıly arman-múd­de­men ulan-ǵaıyr uly dala­nyń uly ózegi Esildiń boıyna el qondy­ryp, tańdanbasty tańdan­dyryp, tamsanbasty tamsan­dy­ryp saıa­ly da aıaly Báıteregi bar, álemge aıbyn, óz jurtyna aıdyn Aqor­da­ly – Astana qalasyn salyp, elordamyz adamzat tirshiligi ja­ra­tylǵannan be­­ri esh ýa­qyt­ta bir-birimen qa­ra­ma-qarsy oty­ryp tildesýdi bilmegen álem­niń túr­li din­deri men kon­fes­sııa­lary jetekshileri men ókil­­deri­niń ba­syn qo­­syp kele jat­qan, Eý­ro­pa­da­ǵy qaýipsizdik já­ne ynty­maq­tas­tyq uıymy­nyń Sammıtin bú­kil mu­syl­man, búkil túrki ále­minde tuń­ǵysh bo­lyp ót­kize al­ǵan, Adamzatty ja­han­dyq qaýip pen qaterden saq­tan­dyryp, sol úshin túrli ba­tyl da aıqyn oı aıtyp, naq­tyly qadamdar jasap, Jer sha­ryn meken etken bar­lyq ha­lyq­tar­dyń úmit­­ti de rý­ha­nı as­ta­na­syna aı­nal­dy­ryp, as­qaqtap, as­qar bıik­tik­tiń shy­ńy­na shyq­qan shaǵymyz. Bul jıyr­ma jyl – El­basy men óz eli­niń birge júrip ótken árqıly kezeńderi men ót­kelderi, tar jol, taıǵaq keshýleri men úmitti bo­lashaqqa umtylys­tary, alyn­ǵan asýlary men shyq­qan bıikteri, jemisti jeńisteri men álem al­dyndaǵy abyroıly belesteri! Mine, Deklarasııa táýelsiz el­diń búgingi jáne keler urpaǵyna osy bir asqaq oılardy aıtady. Sol oıdy aıtý arqyly el Táýel­sizdiginen asqan qundylyq joq ekendigin málimdeıdi, Elbasynyń erligin áıgileıdi, talaı da talaı bir shaıqalar tusta da syr bermegen el birligin saqtaýdy amanat­taı­dy da, barlyq qazaqstan­dyq­tardy senimdi bolashaqqa baǵyt­taıdy. Sol senimdi bolashaqqa de­gen halqymyzdyń aıqyn baǵ­dary, el damýynyń mejeli baǵ­dar­la­masy bar ekendigin aıtady. Bizde de aıtar bar! Bizde de álemge nusqa bolarlyq úlgi men ónegeli ister bar! О́ıtkeni, biz táýelsizdiktiń jıyrma jyldyq mereıtoıyna jańa ǵasyrdaǵy bá­se­kege qabiletti ekonomıkaǵa negiz salyp bere alatyndaı súısi­ner­­lik tabystarmen kelip otyrmyz! Deklarasııada Qazaqstan Res­pýblıkasynyń referendým ót­ki­zý arqyly qabyldaǵan Konstı­tý­sııa­sy elimizdiń tabysty damýy­nyń quqyqtyq irgetasy bola al­ǵan­dyǵy atap kórsetiledi de, osy Konstıtýsııanyń qabyldanýymen egemendiktiń saıası-quqyqtyq negizderi qalanyp, adam, onyń ómi­ri, quqy men bostandyǵy eń jo­ǵa­ry qundylyqtar bolyp tanyl­ǵan­dyǵy málimdelip otyr. Qazaq­stan­dyq qoǵamnyń materıaldyq jáne rýhanı ómirin jańǵyrtýdyń belgilengen strategııalyq maqsat­tary men mindetterin júzege asy­rýǵa yqpal etetin qoǵam men memleketti uıymdastyrýdyń ózek­ti qa­ǵı­dattary men negizi bekitilip, ol ornyqtyryldy. Saıası damý­dyń ult­tyq múddeleri men álem­dik úr­disteri eskerilgen saıası qurylym­nyń derbes úlgisi ja­saldy. Elimizde konstıtýsııalyq evo­l­ıý­s­ııalar jáne quqyqtyq júıeni satylap, kezeń-kezeńimen refor­malaýdyń nátıjesinde memlekettik bıliktiń teńgerimdi jáne tıimdi júıesi qalyptastyryldy da, ol memlekettik bıliktiń zań shy­­ǵa­rýshy, atqarýshy jáne sot tar­maq­taryna bóliný qaǵı­dat­taryna sáı­kes júzege asyrylyp keledi. Prezıdenttik ınstıtýt mem­leketti bas­qarýdaǵy júıe túzýshi ról atqa­rý­da. Respýblıka Prezıdenti Kons­tı­týsııanyń senimdi kepili, eldi jań­ǵyrtýdyń bastamashysy jáne sony iske asy­rýshysy bo­lyp sanala­tyn­dyǵy jaıynda Deklarasııa jol­darynda aıqyn aı­tylyp otyr. Qazaqstannyń damýy strate­gııa­lyq josparlar men baǵ­dar­lamalar negizinde júzege asy­ry­lyp kele jatqandyǵy jáne de so­lardyń ishinde barlyq qazaq­stan­dyqtardyń ósip-órkendeýin, qaýip­­sizdigi men ál-aýqatyn jaq­sartýdy qamtamasyz etýge ba­ǵyt­talǵan «Qa­­zaq­stan-2030» pre­zıdenttik Stra­tegııa basty oryn alyp otyr­­ǵandyǵyna oryndy ba­ǵa berildi. Elbasynyń Qazaq­stan­nyń ózindik damý jolyn sátti qalyptas­tas­tyra bilýi biz­diń bar tabys­tary­myzdyń basty bir kepili bolyp otyrǵandyǵy da daý týǵyzbaıtyn kúdiksiz aqı­qat. Sonan da bolar el damýy­nyń alǵa qoıylǵan mindetterin josparly túrde jáne birtindep iske asyrýǵa múmkindik beretin basty aıqyndyqtary men ba­sym­dyqtary elimizdiń baǵdar­la­ma­lyq negiz quraıtyn qujat­ta­ryn­da jáne Elbasynyń jyl sa­ıynǵy Joldaýlarynda kórinis taýyp keledi. Mine, osy jaı­lar­dyń da Deklarasııada atap kór­setilýiniń negizinde ol táýelsiz jıyrma jyldyń jınaqtalǵan tá­­­limdi de telimdi tájirıbesiniń biri retinde qundy qujatqa jazyldy. El táýelsizdiginiń jıyrma jyl­dyǵy týraly bul Dekla­rasııa­ny ázir­leý jóninde qu­ryl­ǵan Parlamenttik jumys to­bynyń bir múshe­si retinde aı­tarym, Elbasynyń egemen el qu­rýdaǵy, sol eldi dú­nıe jur­ty­na tanytýdaǵy, ishki tu­raq­tylyqty saqtaýdaǵy, ja­han­­dyq jáne óńir­lik qaýipsizdikti qam­tamasyz etý­degi ólsheýsiz eń­begi men teń­dessiz qyzmetin aı­qyn­dap, anyq baǵa berýde jáne osy tarıhı qujattyń mazmundy da mándi bolyp ázirlenýine Memlekettik hatshy Qanat Saýdabaev pen Parlament Senatynyń Tór­aǵa­sy Qaırat Mámıdiń ómirlik mol tájirıbeleri men iskerlik­teri­niń zor yqpaly tıgendigin aıtý­dy jón sanap otyrmyz. Elbasymen el bolyp, El­basy­men dáıim jarasyp muratty maq­sat­tarǵa jetip, oıdaǵymyz oryn­dalyp, kóńilimiz tolyp, yn­tymaǵy­myz jarasyp, birligimiz nyǵaıyp, dáýletimiz men áýle­ti­miz saltanat quryp otyrǵan osy bir sátte de táýelsizdigimizdiń qa­ıy­ryn surap, baıandylyǵyn tileıik te, ótkenimiz­di umytpaı, bıikke samǵar qyran qanatty, talmaı shabar tulpar tuıaq­ty qarqynmen úmitti bola­shaq­qa qaraı umtyla bereıik! Jabal ERǴALIEV, Parlament Senatynyń depýtaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.