Memleket basshysynyń «Men elimiz myqty, ári jaýapkershiligi joǵary Birtutas Ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basatynymyz jáne buqaralyq sanany qalaı ózgertetinimiz týraly kózqarastarymdy ortaǵa salýdy jón kórdim» dep aıtatyny da sondyqtan.
«Men – qazaqpyn myń ólip, myń tirilgen. Jórgegimde tanystym muń tilimen» dep aqıyq aqyn Juban Moldaǵalıev jyrlaǵandaı, tarıh sahnasyna shyqqaly beri qazaq jurtynyń kórgen qııameti, bastan keshken asharshylyq pen qýǵyn-súrgini az bolǵan joq. «Myń ólip, myń tirilgeni» de sol. Áıteýir Jaratqan ıem jar bolyp, «jylaǵanda júregi, kún tutylǵan» shaqtarynyń óteýi retinde ańsaǵan armanyna – azattyqqa qol jetkizdi. «Qýanǵanda, kúlkisinen tún túrilgen» sát ótken ǵasyrdyń sońynda, 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda týdy. Juban aıtqan «Ańsaımyn men, senemin, týady erteń «Qazaq bolý – zor baqyt» der kún tipti...» degen osy kún!
Odan bergi shırek ǵasyr ishinde Qazaq eli tórtkúl dúnıege tanyldy, óziniń beıbit bastamalarymen jahan jurtynyń nazaryn ózine aýdaryp, «bárekeldi» sózin esitip keledi. Bas qalanyń tórinde halyqaralyq deńgeıdegi máseleler basqosý arqaýyna aınalǵan talaı-talaı jıyn ótti. Qazaqstannyń beıbitshilik jónindegi qaǵıdasyna álemdegi túrli dinder ókilderi den qoıyp, yntymaqtastyq turǵysyndaǵy salıqaly da sarabdal sózine uıydy. Astananyń «beıbitshilik qalasy» atanýy da osyndaı adamzat ómirindegi orny bólek sharalarmen órnekteledi.
Áıtse de, babalarymyz naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen qorǵaǵan toǵyzynshy terrıtorııanyń hám azattyqtyń qadir-qasıetin tolyq túsinip, eldiń táýelsizdigin tuǵyrly etý úshin aldymyzda atqarylatyn sharýa shash etekten. Táýelsizdikti alý bar da, ony baıandy etý taǵy bar. Kezinde jeke handyq quryp, óz aldyna derbes el boldyq. Keıin bodandyq buǵaýyna tap boldyq. Alyp memleketterdiń álimjettigi osyǵan májbúrledi. Tarıhtyń sol bir qasiretti shejiresi qaıtalanbas úshin ótkennen sabaq alýymyz kerek.
Ult qaıratkeri Amangeldi Aıtalynyń tómendegishe aıtqany bar edi: «Oı júıemiz, dástúrimiz, tilimizdi Batyspen ólsheý, birte-birte oǵan sáıkestilik bizdiń ishki ólshemimizge aınalyp barady». Ult mentalıteti týraly eńbek jazǵan ǵalym beker aıtpaıdy ǵoı, ulttyń qazirgi bitim-bolmysynan jan-jaqty habardar bolǵasyn aıtady da. Osy turǵydan alǵanda Elbasynyń rýhanı jańǵyrý týraly aıtqan parasatty oılary árbir qazaqstandyqtyń temirqazyq ustanymyna aınalýy tıis. Basqalaı aıtqanda, «bolashaqta ulttyń tabysty bolýy onyń tabıǵı baılyǵymen emes, adamdarynyń básekelik qabiletimen aıqyndalady». Olaı bolsa, bizdiń tól ıdeologııalyq ımmýnıtetimiz basqa mádenıetpen báseke barysynda qanshalyqty oǵan qarsy tótep bere alady, eldiń táýelsizdigin nyǵaıtý jolynda qanshalyqty jigerlimiz, degen saýaldarǵa berilgen tolymdy jaýap básekelestik qabiletimizdiń bıigi bolatyny sózsiz.
Grýzınniń ataqty akteri Vahtang Kıkabıdzeniń eliniń basyna kún týǵan, erleri etigimen sý keshken kezeńde aıtqan mynadaı sózi bar: «...Jaqsy bola ma, jaman bola ma, ol – seniń úıiń. Erteń men ketip qalsam, kóshede el tanıtyn taǵy bir óner adamdary, sportshylar ketip qalsa... Halyq esinen tanady ǵoı...» Týǵan elindegi qıyndyqtarǵa tózbeı, «jumaq» izdep ketkenderdiń nemese eki oıly bolyp júrgenderdiń sanasyna quıatyn-aq sóz. «Halyq esinen tanbas» úshin bar qıyndyqty jurtymen birge kórgen Kıkabıdzeniń taǵylymy naǵyz ultyn súıetin tulǵa ekenin kórsetedi.
Qazirgideı alasapyran kezeńde, eldiń bolashaǵy synǵa túsip otyrǵan taǵdyrsheshti ýaqytta ulttyń tutastyǵy, halyqtyń birligi asa qajet. «Kúshtilerdi Kúsh bar ma eken, shirkin-aı, Ádilettiń túsindirer tiline?» dep aqyn Sabyr Adaı jyrlaǵandaı, kúshtilerdiń ámiri júrip turǵan álemde Alash jurtyna óz bolmysyn, ata jurtyn, dilin, tilin saqtap qalý úshin kúresý kerek. Sońǵy kezde álemde bolyp jatqan oqıǵalar, geosaıası qımyldar osyǵan májbúrleıdi. Alash jurtyna alpaýyt elderdiń qujat túrinde tańbalanǵan kepildigi emes, ulttyń tutastyǵy ǵana jerdiń tutastyǵyna, táýelsizdiktiń baıandy bolýyna kepil bola alady. Bizdiń myń birinshi múmkindik degendi aıta beretinimiz de sol. Ol úshin Elbasy aıtqandaı: «Bizdiń keshegi tarıhymyz bultartpas bir aqıqatqa – evolıýsııalyq damý ǵana ulttyń órkendeýine múmkindik beretinine kózimizdi jetkizdi.
Budan sabaq ala bilmesek, taǵy da tarıhtyń temir qaqpanyna túsemiz. Endeshe, evolıýsııalyq damý qaǵıdasy árbir qazaqstandyqtyń jeke basynyń derbes baǵdaryna aınalýy tıis».
«Tarıhtyń temir qaqpanyna túspes» úshin árbir qazaq myń birinshi múmkindikti óz deńgeıinde paıdalanyp, eńseli eldiktiń ónegesin kórsetip, babalar amanatyna adaldyq tanytyp, alash qaıratkerleriniń kúreskerlik jolyn temirqazyq etip ustanýy tıis. Álıhan Bókeıhansha qaıyrar bolsaq, «Bul bolyp turǵan zaman – Alashtyń azamatyna zor júk!».
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»
