Bolashaqta ulttyń tabysty bolýy onyń tabıǵı baılyǵymen emes, adamdarynyń básekelik qabiletimen aıqyndalady. Sondyqtan árbir qazaqstandyq, sol arqyly tutas ult HHI ǵasyrǵa laıyqty qasıetterge ıe bolýy kerek. Mysaly, kompıýterlik saýattylyq, shet tilderin bilý sııaqty faktorlar árkimniń alǵa basýyna sózsiz qajetti alǵysharttardyń sanatynda.
Mine, kórip otyrǵanymyzdaı, ana tilimizdi órbitý aıasynda tek sonymen ǵana shektelip qalmaı, álemdik básekelestik jaǵdaıyna saı bolý kerektigimizge Elbasy joǵary mán berip otyr.
Qazaq tili pánine arnalǵan baǵdarlama bilim berýdiń ulttyq júıesin halyqaralyq standarttarǵa negizdeı otyryp, elimizdiń alǵa qoıyp otyrǵan irgeli mindetterine saı jáne qoǵamdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq úderisterdi, ulttardyń beıbitshilik pen kelisimge negizdelgen ómir saltyn qalyptastyrý saıasatyn ustaný qaǵıdalaryn basshylyqqa ala otyryp, memlekettik tildi oqytýdyń tıimdi ári sapaly júıelerin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Baǵdarlamanyń bilim mazmuny qazaq tili arqyly oqýshylarǵa qazaq halqynyń materıaldyq jáne rýhanı mádenıetin, qazaq halqynyń salt-dástúrin, qazaqsha sóıleý ádebin, qazaq ádebıeti úlgilerin meńgertýdi kózdeıdi jáne alǵan bilimderin ómirdiń qajetti jaǵdaıattaryna saı qoldana bilýge úıretedi.
Ult mektebinde qazaq tilin úıretetin ustaz úshin basty maqsat – ózge ulttyń balasyn memlekettik tilde sóıletý. Qazaq sóziniń qudirettiligin, syryn sezindirý, til úırenýge yntalandyrý. О́tken oqý jylynda oblys kólemindegi orta bilim beretin mektepterinde 117830 oqýshy oqysa, orys tildi mektepterde 61379 oqýshy oqydy.
Memlekettik til mártebesi ósýiniń bir salasy ózge ult ókilderiniń memlekettik tildi damytýǵa baǵyttalǵan is-sharalarǵa qatysý belsendiligin arttyrý bolyp tabylady. Mekteptiń 7-11 synyp oqýshylarynyń arasynda ótken bir ǵana is-sharaǵa, «Jarqyn bolashaq» qazaq tili olımpıadasynyń birinshi kezeńine 702 oqýshy, ekinshi kezeńine 356 oqýshy, oblystyq kezeńine 117 oqýshy qatysty.
«Ádebıet tek asyl muratpen, taza ar-namyspen kirýge bolatyn záýlim saraı» degen ulylar sózi bar. Jalpy adamzattyń, árbir jeke halyqtyń ómirlik tájirıbesi arqyly aıqyndalǵan qymbat qundylyqtar, bıik adamgershilik, azamattyq, kisilik, Abaı áspettegen tolyq adamdyq qasıetterdiń syryn ashyp, baǵasyn beretin, rýhanı asqarǵa jeteleıtin asyl mura – qasıetti qazaq ádebıeti. Oblystyń qazaq tildi mektepterinde 7 ult ókiliniń ustazdary jas býyndardy búgingi óskeleń ómirdiń talabyna saı oqytyp, yntalandyryp, jan-jaqty bilim berýdiń ádistemelik tásilderiniń alýan túrin bastaýysh synyptarda, qazaq tili men ádebıeti, ınformatıka, aǵylshyn tili, deneshynyqtyrý, mýzyka pánderinde qoldanyp tálim berýde. Jaqsy aýdanyndaǵy Ǵ.Ábdirahmanuly atyndaǵy Qıma orta mektebiniń bastaýysh synyp jáne aǵylshyn tili muǵalimi Evgenıı Varankın aǵylshyn, orys, túrik tilin erkin meńgere otyra, 14 jyl boıy ustazdyq qyzmetinde tárbıelik máni bar qazaq tilinde sabaq berip, oqýshylardyń ıntelektýaldy deńgeıin kóterip kele jatqan ustaz. Aqkól aýdany Qurylys negizgi mektebiniń deneshynyqtyrý pániniń muǵalimi Iýlııa Velıchko oblystyq «Memlekettik til – meniń tilim» saıysynda 2015-2016 oqý jylynda Gran-prıdi ıelendi. Stepnogor qalasyndaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy №5 kóp salaly mektep-lıseıinde bastaýysh synyptyń joǵarǵy sanatty muǵalimi Svetlana Jaqysheva qazaq otbasyn quryp, memlekettik tildi jańǵyrtýshy muǵalim.
Shákirt talabyn shyńdaý qazaq tili men ádebıeti muǵalimine úlken jaýapkershilik júkteıtini ras. Orys mektepterinde qazaq tili men ádebıetin oqytýdyń basty maqsaty – oqýshylardyń durys sóıleý, saýatty jazý daǵdylaryn qalyptastyrý. Pedagogıka ǵylymy aldynda oqý-tárbıe júıesin udaıy jetildirý máselesi qoıylyp keledi.
Bul mańyzdy máseleni sheshýde orys tildi ortada qazaq tili men ádebıeti pániniń árbir sabaǵynyń tıimdiligin, ǵylymı-pedagogıkalyq dárejesin arttyrý qajet bolyp sanalady. Qazirgi kezde orys mektebi oqýshylarynyń ıgerýine arnalǵan baǵdarlama burynǵy jyldarmen salystyrǵanda anaǵurlym kúrdeli. Aqparattardy joǵary ǵylymı-teorııalyq deńgeıde tereń jáne shyǵarmashylyqpen meńgerý talap etiledi. Iаǵnı bilimin kóterýine, kitappen jumys isteý tásilderin jetildirýine, aqyl-oı qabiletiniń damýyna, bilim negizderin sanaly túrde ıgerýine barynsha kóńil aýdarylýy qajet dep bilemiz. Joǵaryda aıtylǵandardy eskere kelsek, orys tilinde oqytylatyn mektepterde qazaq tilin oqytýǵa qoıylatyn talap-tilekterdiń búgingi kúnde jańaryp otyrǵanyn ańǵaramyz. Onyń sebebi, orys tilinde mektep bitirgen oqýshylardyń keıin eńbekke aralasqan kezinde memlekettik mártebe alǵan tilde sóıleı almaýyn boldyrmaý.
Túrli ádis-tásilderdi, jańa tehnologııalardy qoldaný tájirıbesi boıynsha Stepnogor qalasyndaǵy №4 oblystyq mamandandyrylǵan «Bolashaq» mektep-ınternatynyń qazaq tili muǵalimderi belsendi oqytý men oqý ádisterin paıdalanýda, ujymdyq sheshim arqyly mynandaı mindetter qoıyp otyr. Tildi úırenýdiń kúndelikti praktıkalyq jaǵyn qarastyrý, oqýshynyń aýyzsha, jazbasha sóıleý tilin qalyptastyrý, sóz baılyǵyn molaıtý men shyǵarmashylyqpen jumys isteýi, óz betimen izdenýge daǵdylandyrý.
Búginde oblystyń 565 mektebi ınternet júıesine kóshken, onyń 533-i keńjolaqty ınternet júıesine qosylǵan. Kompıýtermen qamtamasyz etý boıynsha 9 oqýshyǵa 1 kompıýterden kelip otyr. Aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin oblys mektepterin 305 mýltımedıalyq qondyrǵymen qamtamasyz etý josparlanýda. Talap deńgeıine saı oqytý tehnologııa tájirıbesimen almasýda oblys ne aýdan ortalyǵynan shalǵaı ornalasqan eldi mekenderdegi mektep ustazdary úshin BILIM LAND saıtty nemese komplekt dıskilerdi qoldaný jumysy óziniń jemisin berýde.
Aqmola oblysy aýmaǵynda, oblys ortalyǵy – Kókshetaý qalasynyń bilim oshaqtarynda el Prezıdentiniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy qyzý talqylanyp, ony iske asyrý baǵytynda úlken is-sharalar qolǵa alynýda. Osy oraıda orys tildi mektepterde qazaq tili men ádebıetin oqytýdyń jańa ádistemelerin engizýdiń mańyzdylyǵyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Osy talap turǵysynan Elbasynyń ómirlik mańyzy zor baǵdarlamasynyń negizinde zaman talabyna saı jumystar atqarý til damytý barysynda básekelestik qabiletimizdi jetildirý, álemdik ozyq tájirıbelerden úırený – bizdiń abzal boryshymyz.
Talǵat JÚNISOV,
Aqmola oblystyq bilim
basqarmasynyń basshysy
