Azamattardy qujattandyrý tıimdiligi

Qazaqstan Respýblıkasynyń «Sáıkestendirý nómirleriniń ult­tyq tizilimderi týraly» Zańyna sáıkes 2012 jyldyń 1 qań­ta­ry­nan bastap Jeke sáıkes­ten­dirý nómiri (JSN) engiziledi. Mun­­­daı «kilt» Qazaqstan azamat­ta­rynyń barlyǵyna beriledi. Jeke sáıkes­tendirý nómiri salyq tó­­leý­­shiniń tirkeý nómirin (STN) jáne áleý­mettik jeke kodyn (ÁJK), sta­tıs­tıka organdary­nyń kodyn já­ne t.b. almas­ty­ra­dy. Bul amal óte yńǵaıly ári tıimdi, halyqtyń memlekettik qyz­metterge qolje­tim­diligin qamta­ma­syz etý maq­sa­tynda jasalyp otyrǵan shara. Qazirgi ýaqytta azamattardy esepke alýdyń ár túrli aqpa­rat­tyq júıesi qoldanylýda: salyq organdarynda salyq tóleýshi­ler­diń tizilimi, áleýmettik qorǵaý or­gandarynda – áleýmettik jár­dem­aqy berý tizilimi, IIM-de aza­mat­tardyń jeke basyn anyq­taı­tyn qujattar týraly, tirkelgen kólik quraldary jáne t.b. týraly derekter bazasy. Ár vedomstvonyń aqparattyq júıesiniń bólek bolýy azamat­tar­ǵa jáne memlekettik organ­dar­ǵa qolaısyzdyq týdyratyny ja­syryn emes. Qazir memlekettik qyzmet kór­setýdi ońtaılandyrý, ásirese «qa­ǵaz» jumysyn qysqartý úshin aı­tar­lyqtaı jumys júrgizilýde. Ár­­bir qujattyń qaǵaz túrindegi kó­shir­mesiniń ornyna memlekettik qyz­metshiler «Jeke tulǵalar» Mem­­lekettik derek qoryna JSN-di engizip, azamat týraly tıisti má­li­met alyp, qyzmet kórsete alady. Jeke sáıkestendirý nómiri ár azamatqa bir ret, ıaǵnı dúnıege kelgen sábıdi AHAJ-da tirkeý ke­zinde nemese jeke basty anyq­taıtyn alǵashqy qujatty alý barysynda beriledi. Sáıkestendirý kody júıesi qa­zirgi kezde kóp elderde qolda­ny­la­dy. Máselen, Japonııada, Fınlıandııada, Germanııada, AQSh-ta jáne t.b. memleketterde. Jeke sáıkestendirý nómiri 12 sannan turady, onyń ishinde aza­mattyń týǵan jyly, aıy, kúni, jynysy jáne aqparattyq júıe­­degi rettik tirkeý nómiri kórsetilgen. JSN barlyq salada qajet bo­la­tyn nárse. Ol azamattyq hal-aktilerin tirkeý, jyljymaly já­ne jyljymaıtyn múlikti memlekettik tirkeý, tólemderdi júzege asyrý jáne aqshany aýdarý, onyń ishinde mindetti zeınetaqy jarna­laryn jáne áleýmettik tólemderdi, son­daı-aq salyq zańnamasyn oryn­daý, bankterde bank shottaryn ashý jáne júrgizý, ruqsat berý jáne tirkeý sıpatyndaǵy qujattardy alý jáne taǵy basqa jaǵdaılarda qajet bolady. Bul rette 2012 jylǵy 1 qań­tardan bastap salyq tóleýshiniń tirkeý nómiri (STN), áleýmettik je­ke kody (ÁJK) jáne basqa mem­lekettik organdar men vedomstvolar aqparattyq júıede qol­danatyn kodtar jaramsyz bolyp tanylady. Sonymen birge Jeke sáıkestendirý nómiri joq jeke kýálikter men tólqujattar da jaramsyz bolady. Jańa jyldan bastap JSN-di ýaq­tyly almaǵan azamattar notarıýs­tyń qyzmet­te­rin paıdalana al­maıdy, múlikti, avtokólikti tirkeı nemese sata almaıdy, salyq tóleı almaıdy, bank operasııalaryn júr­gize jáne tólemderdi tóleı almaıdy, zeınetkerler zeınetaqy ala almaıdy jáne t.b. Azamattarymyzdyń kóbiniń qujattarynda JSN bar ekenin atap ketken jón. Ol 1997 jyldan bastap jeke kýálikter men tól­qu­jattarǵa engizile bastady. Son­daı-aq, 2007 jyldan bastap týý týraly kýálikterge de qoıylatyn boldy. 2010 jyldyń ishinde JSN bar 1 mln. qujat resimdelgen. Sonymen, 1995 jyldan bastap 1997 jyldyń tamyzyna deıingi kezeń araly­ǵynda berilgen qujattar aýys­ty­rýǵa jatady. JSN-niń derekter bazasynda bar-joǵyn tekserý úshin siz kez kelgen aýdandyq salyq organyna júgine alasyz nemese ǵalamtor júıesi arqyly salyq komı­teti­niń saıtyna kire alasyz. Jeke sáıkestendirý nómirin al­maǵan azamattar da bar. Osyǵan oraı, biz jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, almaǵan aza­ma­t­tardy anyqtap, olardy qu­jat­tan­dyrý úshin naqty sharalar qa­byl­dap otyrmyz. Ýchaskelik ıns­pektorlar, kóshi-qon polı­sııa­sy­nyń qyzmetkerleri ár úıdi aralap, sonymen birge shalǵaı or­nalasqan eldi mekenderde turatyn azamat­tarǵa ba­ryp túsindirý ju­mys­ta­ryn júr­gizýde. Múgedek, qa­rııa adamdardy qujat­tandyrý olar­dyń turǵy­lyq­ty jerine shy­ǵa oty­ryp, jasalýda. Bizdiń bastamamyz boıynsha aǵymdaǵy jylǵy qazan-qarasha aılarynda 60 myń azamatqa jeke sáıkestendirý nómiri bar jańa jeke kýálikter berildi. Jyldyń sońyna deıin JSN joq azamattar ózderiniń jeke kýá­l­ikterin tegin aýystyra alady. Tólqujattar men kýálikterdi re­simdeý úshin turǵylyqty jeri boı­ynsha halyqqa qyzmet kór­setý or­talyqtaryna, al olar joq jerlerde kóshi-qon polısııasyna ba­ryp, 2 fotosýretin, tirkeý kitaby men jeke kýáligin tapsyrý qajet. Ká­me­let­ke tolmaǵandarǵa JSN re­­sim­deý úshin týý týraly kýá­li­gine ar­naıy qosymsha ja­sa­lady. Ol úshin turǵylyqty orny boı­yn­sha tirkelgenin rastaıtyn tirkeý kitabyn, týý týraly kýáligin jáne ata-ana­sy­nyń jeke kýáligin tapsyrýy tıis. Qazirgi ýaqyt – jańa aqpa­rattyq-tehnologııalar zamany, osyǵan oraı bul jańashyldyq ártúrli baǵyttaǵy qyzmetke degen qoljetimdilikti qamtamasyz etetini jáne «qaǵazsyz» qoǵam qu­rýǵa yqpalyn tıgizetini sózsiz. Qalmuhanbet QASYMOV, Ishki ister mınıstri.