Kásibı biliktilik shyńy

El Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵy qarsańynda «Kazaeronavı­ga­sııa» ká­si­bı daıyndyq ortaly­ǵyn­da 10 jas áýe dıspetcheri ká­sibı maman­­dyq­ta­rynyń dıplom­da­ryn aldy. Sońǵy jyldary 200-den astam qa­­­zaq­stan­­­dyqtar óz elinde osy qy­zyq­ty da kúrdeli, ári ıntellek­týaldy maman­dyq­qa ıe boldy. Bul mamandyqty bú­ginde HHI ǵasyr mamandyǵy dep te ataıdy. Al osydan birneshe jyl bu­ryn ǵana «áýe losmany» maman­­dyǵyn ıge­rý úshin jas qazaq­stan­dyqtar shet elderge attanatyn. «Kazaero­­na­vıgasııa» sonaý bir ók­peni qys­qan ótpeli kezeńniń ózinde áýe dıspetcherlerin óz elimizde daıarlaý múm­kin­digin oılas­tyrǵan bolatyn. Sóı­­tip, 2004 jy­ly bul bastama elimizde is júzine asy­ryl­dy. Sodan bergi ótken ýaqyttyń ishinde áýe qoz­ǵalysyna qyzmet kórsetetin 212 kásibı maman daıarlandy. Mine, taǵy bir jas tolqyn mamandar ómirge joldama aldy. Mamandar bolǵanda qandaı! Dıplom alǵandardyń ishinde Murat Kongreev, Sergeı Kalashnıkov, Valerıı Gýshın jáne Rýstam Sattarov maman­dyq boıyn­sha negizgi pánderden úzdik baǵa alsa, aǵylshyn tili boıynsha IKAO sheńbe­rin­degi besinshi dárejege ıe boldy. Qalǵan jastar da oqý­dy jaqsy bitirip, aǵylshyn tili boıynsha halyqaralyq avıa­sııalyq uıym­dar­dyń tór­tin­shi dárejeli baǵasyna ıe boldy. Oqý bitirýshilerge dıplomdar men eskertkish tósbelgilerdi tapsyra turyp, «Ka­z­­­­­aeronavıgasııanyń» bas dırektory Sergeı Qulnazarov olardyń elimizdiń aı­týly merekesi Táýelsizdiktiń 20 jyl­dy­ǵynda ká­sibı mamandyqqa ıe bolyp otyr­ǵandaryn atap kórsetti. – Elimiz Táýelsizdiginiń jáne memle­kettiń erekshe qoldaýynyń arqasynda bizde ushý qaýipsizdigin qamtamasyz etetin ós­ke­leń talaptarǵa saı myqty tehnıka­lyq ın­fra­qu­rylym qalyptasty, oǵan qyz­met kór­se­tetin kásibı qyzmet ornyq­ty. Kelesi jyly biz ulttyq aeronavı­ga­sııa júıesin qurýdy aıaq­taımyz. Ol týra­ly Monreal qalasynda óte­tin IKAO-nyń 12-konfe­ren­sııasynda má­­­­­lim­­deıtin bola­myz. Búgingi kún bizdiń elimizde aerona­vı­gasııa júıesin memleket ıeliginde qal­dy­rý sheshiminiń durystyǵyn dálel­­­­dep otyr. Solaı bola tursa da kásiporyn óz qar­jy­sy esebinen jumys isteıdi. Bul rette bizde eshqandaı keleńsizdikterge jol berilip kórgen joq, – dedi ol quttyqtaý sózinde. Tehnıka qanshalyqty senimdi bolǵa­ny­men adam biliminsiz tıimdilik bermeıdi. Kompıýterlendirilgen júıe de, eń ozyq elektronıka da bilimdi de bilikti áýe dıspetcheri bolmasa, ushaqtardy dál belgilengen jerge qondyrýǵa, júıeli de qaýipsiz ushý saparyn jalǵastyrýǵa múmkindik ber­mes edi. Sondyqtan da, «Kazaeronavı­ga­sııa» kásibı daıyndyq ortalyǵy maman­dar­dy oqytýǵa jáne qaıta daıarlaýǵa erek­she kóńil bólip keledi. Avıasııa ın­dýstrııasy­nyń sońǵy kezdegi damý úderisi bul salada barlyq mamandardyń erekshe kásibı daıar­lyǵyn qajet etedi. Eger keshegi Keńes dáýi­rinde ushý qyzmetinen bosa­tylǵan kez kelgen ushqysh dıspetcher qyz­metin atqara beretin bolsa, qazir «áýe losmany» kási­bine erekshe daıyndyq qa­jet. Ol erekshe tehnı­kalyq bilimmen qa­tar, kompıýterdi jan-jaq­ty meńgerýi jáne aǵylshyn tilin, avıa­sııa­lyq frazeo­logııalardy jetik bilýi qajet. Áýe dıspetcherlerin daıarlaıtyn oqý oryndaryna qabyldanatyn úmitkerlerdiń joǵary bilimi, aǵylshyn tilin bilýi, so­ny­men qatar myqty densaýlyǵy, berik júı­ke qabilettiligi bolýy kerek. Mine, osy qa­sı­et­­terdiń bárin oqýǵa qabyldanar kezde ar­naý­ly sarapshylar medısınalyq baı­­qaý jáne test jasaý arqyly jan-jaqty zertteıdi. Bul kásip kúrdeli ári jaýapkershiligi zor. Sondyqtan oqýǵa qabyl­danýshy­lar­­­dyń myq­­ty densaýlyǵyn tekserýmen qatar, olar­dyń oıǵa saqtaý qabi­letteri jáne sóı­leý dıksııalary da múltiksiz tekseriledi. Osy joly oqý bitirýshi úzdikterdiń qa­taryndaǵy Valerıı Gýshın Shákárim at­yndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıteti­niń aýdarmashylar daıarlaıtyn bólimin tá­mamdaǵan. Ol aǵylshyn tilin óte jetik bile tura áýe dıspetcheri mamandyǵyn tańdap, oqýyn jalǵastyrýdy jón kórdi. – Bizdiń jumysymyz qyzyqty ári óte kúrdeli. О́ıtkeni, áýe dıspetcherleri onda­ǵan adamdardyń ómirine jaýap beredi, – deıdi Aqtóbe áýejaıyna joldama alǵan Valerıı Gýshın. – Árıne, jańa tehnologııa dıspetcher qyzmetin birshama jeńil­de­te­di. Bi­raq ol eshqashan adam qabiletin aý­ys­tyra al­maı­dy. Sondyqtan bul maman­dyq ıelerine jaýapkershilik, óz erkimen shuǵyl sheshim qabyldaı bilý jáne biliktilik óte qajet. О́z erkimen sheshim qabyldaı bilý demekshi, «Kazaeronavıgasııa» bas dırek­to­ry Sergeı Qulnazarovtyń eske alýynsha, osy­dan tórt jyl buryn Boıng ushaǵynyń bortynda oryn alǵan tótenshe jaǵdaı kezinde dıs­petcherdiń joǵary jaýapkershi­li­giniń nátı­je­sinde ushaqty Oral áýejaı­yna eshqandaı apatsyz qondyrýǵa múmkin bol­dy. Bul áýe dıspetcheri Chehııada erekshe daı­yndyqtan ótken bolatyn. Oqıǵa bylaı bolǵan. Ushaq bortynda bal ara­la­ryn alyp kele jatqan jolaýshynyń nem­qu­raıdy­ly­ǵy­nan, aralar áýe ushaǵynyń tetikterine za­qym keltirgen. Sonyń sal­da­rynan joǵa­ry temperatýra oryn alyp, órt qaýpi tý­yndaǵan. Dıspetcher men ushaq ekı­pajynyń bilikti áreketiniń nátı­jesinde ushaq apattan aman qaldy. Osy joly oqý bitirgen úzdik­ter­diń qa­­tarynda Murat Kongreev te bar. Ol eli­­miz­diń áýe dıspetcherleri otbasy áýletinen shyqqan. Mu­rattyń ákesi Jaras Kongreev shırek ǵasyr áýejaıda dıspetcher qyz­metin atqarǵan. Qazir ol Asta­na­daǵy ishki ister qyzmeti ortalyǵyn basqarady. – Árıne, meniń mamandyq tań­daýyma ákemniń yqpaly zor bol­dy. Ol kóp jyldar boıy áýe dıspetcheri retinde myńdaǵan adam­­dar­dyń ómirine jaýapkershilik alǵan bola­tyn. Biz bitirgen «Ka­z­aeronavıga­sııa» kásibı daıyndyq ortaly­ǵy­n­da jan-jaqty bilim alý úshin bar­­lyq jaǵ­daı ja­­sal­­ǵan. Túlekterge búgingi zaman­nyń ozyq teh­no­lo­gııa­lary men tre­na­jer­lary qyz­met kórsetedi, bilikti oqy­týshy­lar dá­ris beredi, deıdi Murat. Onyń ákesi burynǵy tehnıkalarmen qyz­met atqarǵan bolsa, endi Murat ozyq tehnologııalarǵa negizdelgen jańa aspaptarmen ju­­mys jasaıtyn bolady. Qazir Aq­tó­be­de­gi, Almatydaǵy, Astanada­ǵy áýe­­jaı­lar tolyq avtomattan­dyryl­ǵan basqa­rý júıelerine negizdelgen. Jumys kompıýterlik baǵdar­la­malar arqyly júzege asyry­la­dy. Murat osy 20 jyl ishinde elimiz táý­elsizdiginiń arqasynda «Kaz­aero­navıgasııa» sa­la­sy zor damý jolynan ótkendigine senimdi. Sondyqtan ol Astana áýe­jaıyna kásibı biliktiligin shyńdaı otyryp qyzmet atqarýǵa daıyn. «Kazaeronavıgasııa» bas dırektory Ser­­­­geı Qulnazarov mamandardyń daıyn­dy­ǵyna erekshe mán beriletindigin atap kórsete kelip, bul kásiporynnyń eń soń­ǵy radıo­lo­kasııa­lyq jabdyqtarmen ja­raq­tan­­dyryl­ǵa­nyna da baılanysty bo­lyp otyr­ǵandyǵyn eskertedi. Tek sońǵy eki jyldyń ishinde mun­da 21 jańa lokator ornatylǵan. Bul bú­gingi za­man­nyń tehnı­kalary álemdik stan­dart­tarǵa to­lyq jaýap beredi. Bizde orna­tyl­ǵan qondyr­ǵylar ýaqyttyń eń ozyq úl­gileri bolyp taby­la­dy. Máselen, Qazaq­stan­da tájirı­be júzin­de qoldanylyp jat­qan jekelegen qon­­dyrǵylardy Avstralııa aldaǵy ýaqyt­ta is júzinde qoldaný máse­lesin oılastyrýda. «Kazaeronavıgasııa» ortalyǵynyń jetekshisi Vıktor Mıhaılovtyń aıtýynsha, munda joǵary bilikti nusqaýshylar dáris beredi. Olar negizinen Qazaqstannyń jáne shet elderdiń osyndaı aldyńǵy qatarly ortalyqtarynda tájirıbeden ótken. «Kazaeronavıgasııa» óz elimizde osyn­daı mamandar daıarlaý týraly durys sheshim qabyldaǵanyna senimdi. Qazir Qazaq­­standa barlyǵy 600-ge jýyq avıadıspetcher eńbek etedi. «Kazaeronavıgasııa» bas­shy­larynyń aıtýynsha, elimizdiń áýejaı­la­­ryn­da sapaly qyzmet kórsetý úshin osy mamandar ázirge jetkilikti. Alaıda, «Kaz­aeronavı­gasııa» kásibı daıyndyq ortaly­ǵyn­da mamandar daıarlaý aldaǵy ýaqytta da jal­ǵas­tyrylatyn bolady. О́ıtkeni, eli­mizdiń ulan-ǵaıyr aýmaǵynda áýe qyzme­ti­niń sapaly deńgeıde bolýy úshin, ushaq­tar­dyń qaýipsiz qozǵalysy úshin joǵary bilimdi, kásibı bilikti mamandar qajet. Jylqybaı JAǴYPARULY. Sýrette: «Qazaeronavıgasııa» bas dırektory Sergeı Qulnazarov avıadıspetcher Murat Kongreevke dıplom tapsyrýda.