Fabrıka tikken matrastan artyqshylyǵy da osy. Maqtasy jibek shilterdeı jup-juqa bolyp úlbirep tur. Zaǵıptar tikken dúnıede qyrys-tyrys, jambasyńa batar jalǵyz túınektiń bolmaıtyndyǵy, bárin qolmen atqaratyndyǵynda. Al saýsaq ushy sonshalyqty sezimtal. Tipti kózi bar adamnan áldeqaıda artyq dep aıtsaq bolar. Zaǵıptyń saýsaǵy bárin sezedi. Maqtanyń túıinshegin ǵana emes, ómirdiń túıinin de. Alaıda maqtanyń qyrtysyn jaza alǵanymen, ómirdiń túıinin jaza almaı júr. Áıtpese jumys degen ne táıiri?! Sol da buıym bolyp pa? Bul jerde qıyndyq joq. Qıyndyq tapsyrys alý men tenderge qatysýda shyǵar. Máselen, «Qazaq soqyrlar qoǵamy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń Kókshetaý oqý-óndiristik kásipornynyń basshysy Batyrhan Ahmetovtiń aıtýyna qaraǵanda, shıkizat qymbat. Matrastyń maqtadan tigiletindigi belgili. Sol maqtany qııandaǵy Arqaǵa jetkizgenshe qanshama tasymaldaý aqysy tólenedi. Zaǵıptyń zaryqqan qolyna tıgenshe áldeneshe ese qymbattaıdy. Maqtaly óńirlerde ónimderi arzan bolýy múmkin, al Kókshetaýda maqtanyń kılosy 400 teńgeden. Bul kóterme baǵamen alǵandaǵysy. Kóp rette, kóterme saýdaǵa qaýmetteri jetpeı, bólshek saýdadan alady. Maqta shirkinniń qasqaldaqtyń qanyndaı qat taýarǵa aınalýy shyr bitirmeýge aınaldy. Baǵasy kúıip tur. Kılosy 600 teńgeden. Bir matrasty tigýge shamamen 7 kılodaı maqta jumsalady eken. Baǵasy da asa qymbat emes, kólemine oraı. Eń kólemi shaǵyny 5500 teńgeden bastalady. Ázirge sapasyna shaǵym aıtqan jan kezdesken emes. Zaǵıp bolsa da óz isterine myǵym sheberler taýarlaryn qyzdyń jıǵan júgindeı etip qattap qoıǵan. Tenderge túsken kezde ózgelerge uqsap baǵasyn tómendetýge múmkindikteri joq. Olaı istese taýarlarynyń ózindik qunyn da aqtaı almas edi. Al Batyrhan Ǵazezulyna tıyndap bolsa da tabys tabý kerek. Sońynda qoǵamnyń 25 adamy tur. Olardyń 20-sy múgedek. Múgedek bolǵanda taban izin tap basyp taba almaıtyn sýqarańǵy soqyrlar.
Tender týraly taratyp aıta ketelik, olar ózderi tárizdi kásiporyndar arasynda memlekettik satyp alýǵa qatysady. Biraq ol jerde de úmitkerler az emes. Aýǵandyqtar, Chernobyl apatyn joıýǵa qatysýshylar, taǵy da basqa jeńildikke ıe 200-den astam kásiporyn bar.
– Bizdiń shıkizatymyz qymbat bolǵandyqtan, jolymyz ońǵarylmaı tur, – deıdi kásiporyn basshysy, – shirkin-aı, ár óńirdiń ereksheligi eskerilse ǵoı. Sonda bizge de jumys tabylar edi.
Kásiporyn matras, kórpe-jastyq tigýge mamandanǵan. Tigin mashınasyn urshyqsha úıirgen Dámeli Qońyrova I toptaǵy múgedek bolsa da has sheberdiń naq ózi. Tapsyrys bolsa tańnyń atqanyna, kúnniń batqanyna qaramaı jumys istesem dep talpynyp otyr. Biraq «tilenshiniń súıgen asyn kim bersin?» degendeı tapsyrys shirkin kil zaǵıptar jınalǵan, qońyrqaı tirshilik keship jatqan kishkentaı kásiporynǵa túse bermeıdi. Osy bir jaıt kásiporyn basshysyn da qatty alańdatyp otyr.
Kásiporyndaǵy zaǵıptardyń bári egde adamdar. Bul jerge jastar kele bermeıdi eken. О́ıtkeni tabysynyń jiligi tatymsyz.
– Bálkim olar búgingi tehnologııalyq múmkindikterdi paıdalanyp, molyraq tabys tabatyn shyǵar, – deıdi kásiporyn basshysy, – biz qazir óz qotyrymyzdy ózimiz qasyp kúneltip jatyrmyz. Tapsyrys berýshilerdiń deni jekemenshik. Keıbir aýyl sharýashylyǵy qurylymdary. Taıaýda 20 matrasqa tapsyrys túsken. Sonyń ózine qýanyp kúni-túni tigip, ýaqytynda tapsyrdyq.
Adamǵa qýaný úshin kóp nárse kerek emes eken ǵoı. Tıtimdeı dúnıege tóbeleri kókke jetkendeı. Jaratqannyń jazýy da...
Memleket tarapynan kómek bar. Biraq onyń da bir túıtkildi tusy oryn alyp otyrǵandyǵyn zaǵıptar ashyna aıtady. Máselen, jylyna bir mezgil emdelýge joldama beriledi. Al zaǵıp jandy qolynan jetektep alyp baratyn kómekshisine ondaı jaǵdaı jasalmaǵan. Mine, sondyqtan olar ýysyna túsip turǵan kómekten de aıyrylyp qalyp otyr.
Qoǵam janynda ózderiniń kitaphanasy, klýby jumys istep tur. Kórkemónerpazdar úıirmesi ár merekeni qalt jibermeı oıyn-saýyq uıymdastyrady. Doıby, shahmattan jarys ótkizedi. Osy arada men de eleń etken edim. Sóıtsem kádimgi shahmat tasynyń astynda taqtaǵa qadaıtyn kishkentaı aǵash qazyǵy bar eken. Kishkentaı bolǵanymen, ornyqty turýǵa kádimgideı demeý, tireý. О́mirdiń ókpek jeline tońyp júrgen zaǵıptardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý úshin osy bir aǵash tireýdeı kómek kerek bolyp tur.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Kókshetaý
