Qýaty 100 MVt kún elektr stansasynyń irgetasy ótken jyldyń maýsym aıynda qalanǵan bolatyn. Qurylysy qarqyndy júrip jatqan nysan 160 gektar aýmaqqa kerege kergen. Munda kún energııasyn elektr qýatyna aınaldyratyn 370 myńnan astam fotovoltaıkalyq panelder ornatylady.
Kún elektr stansasynyń qurylysy Qaraǵandy oblysy úshin bıylǵy jyldyń eń iri ınvestısııalyq jobasy bolyp sanalady. Sodan da bolar, óńir basshylyǵy nysannyń josparlanǵan merzim ishinde ári sapaly salynyp bitýine erekshe múddelilik tanytyp otyr. Tipti Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi oblysqa jumys saparymen kelgende bul jobanyń qurylysy týraly qulaǵdar bolǵan edi. Sol kezde Prezıdent bul jobaǵa memleket tarapynan qajetti qoldaýdy tolyǵymen kórsetý týraly naqty tapsyrma da bergen bolatyn.
Mańyzdy nysan qurylysyn aımaq basshylyǵy jiti qadaǵalap otyr. Jýyrda oblys ákimi Erlan Qoshanov kún elektr stansasynyń qurylys alańynda bolyp, ondaǵy qaýyrt jumys barysymen tanysty. Kún parki aýmaǵynda óńir basshysyna jumystyń jaı-japsaryn «SESSaran» JShS-nyń bas dırektory Evgenıı Grebennıkov baıandap berdi.
– Qazirgi tańda kompanııa bes baǵyt boıynsha jumys júrgizýde. Birinshi nysan – kún parkiniń, ekinshi nysan – 100-30-30 qosalqy stansanyń qurylysy. Nátıjesinde, olar qýaty 100 MVt kún elektr stansasyna biriktiriletin bolady. Buǵan qosa taǵy úsh joba bar. Ol – «Qaraǵandy Jaryq» JShS júrgizetin 110 KVt elektr jelilerin, sondaı-aq «VEL-35» joǵary volttik jeli men «Arý-110» jelisin qalpyna keltirý jobalary. Bul jobalar bizge stansa jelige qosylyp, elektr qýatyn shyǵarǵanda ony ulttyq elektr jelilerine taratý úshin qajet, – dep atap ótti kompanııa basshysy.
Qazirgi tańda qada qaǵý boıynsha jumystar 60 prosentke oryndalǵan. Metall qurylǵylardy qurastyrý da qaýyrt júrgizilýde. Aldaǵy kúnderi kún panelderin ornatý jumystary bastalmaq. Kún parkiniń aýmaǵy 20 ınvektorlyq qosymsha stansany ornatýdy qarastyrady, ol stansalar elektr qýatyn turaqty toktan aýyspalyǵa aınaldyratyn bolady. Jeliniń jaǵdaıy týraly aqparatty jınaqtap, kún saıyn monıtorıng júrgizedi. Bul jumysty «Smartgın» dep atalatyn sońǵy úlgidegi óte aqyldy mashınalar atqarady. Mysaly, eger qandaı da bir bólshek isten shyqsa, ol jaıly aqparat qoımaǵa avtomatty túrde jetkiziledi. Sondaı-aq ol ózdiginen jańa bólshekke tapsyrys bere alady, ıaǵnı barlyq prosess tolyǵymen avtomattandyrylǵan. Bul mashınalar da jaqyn arada ornatylmaq. Basty maqsat – qazan aıynyń sońyna deıin kún parkiniń aýmaǵynda qurylys-montajdaý jumystaryn aıaqtaý, qarashada iske qosý-retteý jumystaryn tolyǵymen bitirý. Jaqyn kúnderi qosymsha stansada nysannyń júregi sanalatyn kúsh beretin transformator ornatylatyn bolady.
Bas ınvestor, «Solamet/GoldbekSolar» kompanııasynyń bas dırektory Ioahım Goldbek nysan salynyp jatqan alańdy ne sebepti tańdaǵandyqtaryn túsindirip berdi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy klımattyq jaǵdaı kún elektr stansasy úshin óte tıimdi eken.
– Mundaǵy lokasııa jaqsy, alqap tep-tegis, qurylysqa yńǵaıly jer, – deıdi Ioahım Goldbek. – Osy sátke deıin ınvestısııalanǵan barlyq qarajat – meniń jekemenshik qarjym. Investısııalar senimdilikti talap etedi. Men osylaısha ózimiń senimdi áriptes ekendigimdi kórsettim dep oılaımyn. Osyǵan deıin bergen ýádelerimizdiń bárin de oryndap jatyrmyz.
Budan bólek, bas ınvestor memlekettik qoldaýdyń barlyq túrin kórip jatqanyn toq kóńilmen aıtty. Saran qalasynyń atqarýshy bıligi, Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi, barlyq múddeli mınıstrlikter, «QazaqInvest» ulttyq kompanııasy qoldan kelgen kómektiń bárin jasap jatqan kórinedi. Mundaı jan-jaqty qoldaýǵa rızashylyq bildirip, alǵys aıtqan Ioahım Goldbek aldaǵy ýaqytta eldegi basqa da jobalarǵa ınvestısııa salýǵa qulyqty ekenin jetkizdi.
Ioahım Goldbek málimdegendeı, jańa nysan iske qosylǵanda, barlyq elektr qýaty «SES Saran» JShS jáne «KEGOC» kompanııasynyń esep-qarjy ortalyǵy arasynda jasalǵan kelisim shartqa saı turaqty baǵamen satylmaqshy. Negizi stansanyń mundaı túri 30 jyldan astam ýaqyt qyzmet etedi, al elektr qýatynyń quny belgilengen shamadan aýytqymaıdy.
Jalpy, ınvestor kún energııasy stansasynyń qurylysymen ǵana shektelip otyrǵan joq. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin tereń túsinip, Saran qalasyndaǵy birqatar jobalar boıynsha moıynǵa alǵan mindettemelerin tolyǵymen oryndaýǵa peıil tanytýda.
Investısııalardyń jalpy somasy 988 mıllıon teńgeni quraıtyn kún elektr stansasy jobasynyń Eýropalyq Odaq ókilderi Iаn Zonnenshaın (Chehııa), Arnold Berens (Germanııa) jáne Dýshan Podgorskıdiń (Slovakııa) bastamasy boıynsha júzege asyrylyp jatqanyn, onyń bazalyq seriktesteri «Shnaıder Elektrık» jáne «Grass Injınırıng» (Germanııa) kompanııalary ekenin aıta ketken lázim.
Oblys basshylyǵy jańa stansanyń ashylý saltanatyn jeltoqsan aıynda bolatyn Indýstrııalandyrý kúnine oraılastyrýdy usyndy. Al bas ınvestor bolsa munyń júzege oıdaǵydaı asaryna shák keltirmedi.
Ortalyq Azııadaǵy eń iri kún elektr stansasynyń jyl boıy óndiretin elektr energııasy 145 mln kVt/s bolady dep josparlanǵan. Osy jerde bir mysal keltire ketsek, nysan ornalasqan Saran qalasy budan 10 ese az qýat kózin tutynady eken. Bul óz aldyna, al bárinen buryn jańa elektr stansasynyń qorshaǵan ortaǵa ınedeı zııan keltirmeıtinin aıtsańyzshy!
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
