2015 jyldan beri qorǵanys baǵytyndaǵy tapsyrystar kólemi 7,9 mıllıard teńgeden 3,9 mıllıard teńgege deıin azaıǵan. Kásiporyn basshylarynyń jańa naryq kózderin izdestirmegeni, qosalqy óndiris túrlerin ıgermegeni sekildi samarqaý qımyldary oblystyq ákimdiktiń otyrysynda qatty synǵa alyndy. Aımaq basshysy Qumar Aqsaqalov tek úkimettiń kómegine ıek artý, bárin memleket sheshedi degen daǵdydan arylyp, jyl aıaǵyna deıin bergen ýáde údesinen kórinýdi talap etti. «ZIKSTO» AQ-y da jekemenshik qaramaǵynda. Kelesi jyldan bastap konteıner, astyq tasymaldaıtyn platformalar men zamanaýı vagondar shyǵaratyn aýqymdy jobalar qolǵa alynbaq. Olaı bolsa, tehnologııalyq jańǵyrtý – kezek kútpeıtin mindetterdiń biri. «Petropavl aýyr mashına jasaý» AQ-da munaı-gaz keshenderi úshin qural-jabdyqtar óndirý kólemi 50 prosentke deıin tómendeýi saldarynan jalaqy mólsheri de, jumysshylar sany da qysqarǵan. Tapsyrystar portfeli 4,4 mıllırd teńgeni ǵana quraıdy. Jergilikti un óndirýshiler de Orta Azııaǵa ónimderin ótkize almaı júr. Endi Qytaı eline un men bıdaıdy eksporttaýdyń joldaryn izdestirmekshi.
Áli kúnge deıin oblysta birde-bir kirpish zaýytynyń jumys istemeýi qurylys ındýstrııasy salasynda baǵanyń qoljetimdiligin qalyptastyra almaı keledi.
Shybyn janyn shúberekke túıip...
О́nerkásip nysandarynda 74 lıft tirkeýge alynsa, olardyń 14-i ǵana aýystyrylǵan. Qalǵandarynyń tozyǵy jetip, paıdalaný merzimi áldeqashan ótip ketken. Bıyl júrgizilgen monıtorıng esebi boıynsha segiz kásipkerliktegi jedelsatylardyń tehnıkalyq talaptarǵa múldem saı kelmeıtini anyqtalǵan. Bul olqylyqtar eki aıdyń ishinde túzetilmegen jaǵdaıda kishi kásipkerlikterge – 30, orta kásip ıelerine – 50, al iri bıznes nysandaryna 100 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salynady. Biraq olarǵa Aqtóbedegi qaıǵyly oqıǵanyń sabaq bolatyn túri kórinbeıtin sııaqty. Tek «Tımırıazev elevatory» JShS ǵana synnan qorytyndy shyǵaryp, qondyrǵyny almastyrýdyń jobalyq qujattaryn rásimdeýdi aıaqtapty.
Kópqabatty turǵyn úılerde turatyn turǵyndar da shybyn janyn shúberekke túıip júr. О́ıtkeni, mundaǵy lıftilerdiń jaıy syn kótermeıdi. 338 qondyrǵynyń 178-i shuǵyl jańalaýdy qajet etedi. Bulardyń basym bóligi ótken ǵasyrdyń 80-shi jyldary qoıylypty. Qoldanylý merziminiń bitýine oraı osydan 10 jyl buryn aýystyrylýy tıis eken. Biraq áli kúnge deıin jumys istep tur.
– 2013 jyly Keden Odaǵy komıssııasy qabyldaǵan «Lıftilerdiń qaýipsizdigi týraly» tehnıkalyq reglamentke sáıkes qyzmet kórsetý merzimi ótip ketken jedelsatylardy 2020 jylǵa deıin túbegeıli jańalaý mindeti tur. Bul shara «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp, 2011 jyly – 5, 2012 jyly – 14, 2015 jyly 15 lıft almastyryldy. Alaıda sońǵy úsh jylda bul salada ilgerileý baıqalmaıdy. Bir qondyrǵynyń baǵasy – 8 mıllıon, ornatýy 3-4 mıllıon turatyndyqtan, turǵyndar men páter ıeleri kooperatıvteriniń qarjylyq shamasy jete bermeıdi, – deıdi jumyldyrý daıarlyǵy jáne azamattyq qorǵaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Pavel Shılov.
Adamdar ómirine úlken qaýip tóndirip otyrǵan lıftler júıesiniń qazirgi sıqy osyndaı.
Qurylys sapasyna syn kóp
О́ńirde jyl basynan beri qurylys jumystarynyń kólemi 1,5 ese artyp, 13 kópqabatty turǵyn úı men 211 jeke baspananyń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Olardyń jalpy aýmaǵy 165 myń sharshy metrdi quraıdy. Bul maqsat úshin 14,7 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Kelesi jyly 1600 páterlik 15 kópqabatty turǵyn úı boı kóteredi. Alaıda, qoldanysqa berilgen úılerdiń sapasyna qatysty aıtylatyn shaǵymdar az emes. Máselen, «Bereke» shaǵyn aýdanyndaǵy Gastello kóshesiniń turǵyndary eki jyl boıy jergilikti bıliktiń tabaldyryǵyn tozdyrýmen keledi. Olardyń aıtýynsha, «Stroıkompanııa» fırmasy memlekettik baǵdarlama boıynsha turǵyzǵan kópqabatty baspanany kóptegen aqaýlarmen tapsyrypty. Besinshi qabatqa ystyq sý jetpeıdi. Qysta sýyq. Bir tańdanarlyǵy, quramynda qurylys bóliminiń mamandary, tehnıkalyq, baqylaý ókilderi bar komıssııa kemshilikterge kóz juma qaraǵan tárizdi. Olqylyqtardy túzetýdiń kepildik merzimi ótip ketkenine alańdaǵan aryz ıeleri moraldyq jáne materıaldyq shyǵyndardy ótetý úshin sotqa júginýge bekinip otyr. Kompanııanyń kinási dáleldense, tenderge qatysý quqynan eki jylǵa deıin shettetiledi.
Osy shaǵyn aýdanda Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy arqyly tamyz aıynda saltanatty túrde tapsyrylǵan bes qabatty úıge áli kúnge deıin gaz júıesi qosylmaǵan. Amalsyz elektr plıtasyn paıdalanýǵa májbúr. «Sevımstalkon» kompanııasy men qalalyq ákimdiktegiler úsh kúnniń ishinde barlyq qajetti kommýnıkasııalarmen qamtamasyz etýge mindetti ekeni belgili bolsa da, bul talap ne sebepti oryndalmaı otyrǵany túsiniksiz.
Bereshekke belsheden batqan
«Qaryz kúlip keledi, jylap ketedi» degen ras-aý. Alaıda óńir turǵyndary «alaǵan qolym – beregen» degen qanatty sózdi esten shyǵaryp alǵan tárizdi. Qazaqstandyqtar ekinshi deńgeıli bankterge 5,6 trıllıon teńge qaryz bolsa, 6,5 mıllıardy Soltústik Qazaqstan turǵyndaryna tıesili. Byltyr bereshekke belsheden batqanyna qaramastan bıyl da «tegin aqshany» qaltaǵa salýdan aldaryna jan salmaı tur. Jalpy kredıtter mólsheri 77,4 mıllıard teńgeni qurap, ótken jylǵa qaraǵanda 14 prosentke ósken. Saýda salasyndaǵylar qaryz boıynsha aldyńǵy orynda.
«SevKazEnergo» JShS-tyń baspasóz qyzmeti jarııalaǵan málimetter boıynsha elektr qýatyn tutynatyn 85 myńǵa jýyq turǵynnyń onnan biri ýaqytyly esep aıyryspaıdy eken. Sonyń saldarynan debıtorlyq bereshek 300 mıllıon teńgeden asyp ketken. Byltyr 4500 tutynýshy elektr jelisinen ajyratylyp, jelige ruqsatsyz qosylǵan boryshkerlerdiń isteri sotqa joldanǵan. Qaryzdy óteý úshin dúnıe-múlikti tárkileý, páterler men avtokólikterdi saýdaǵa qoıý, boryshkerlerdiń el aýmaǵynan shyǵýyna tyıym salý, eńbekaqy men jalaqydan ustap qalý sekildi májbúrlik sharalardyń nátıjesinde 334 tulǵa qaryzyn jedel tólegen. Ákimshilik sot 1300 tutynýshyǵa 165 mıllıon teńgeni óteý týraly sheshim shyǵarǵan. 20 mıllıon teńgeniń 150 talap-aryzy qaralýda. Olardyń arasynda qaltaly azamattar, kásipkerler az emes.
«Qyzyljar sý» kásiporny qaryzdy qaıtartýdyń ońtaıly ádisine kóshken. Atap aıtqanda, arnaıy qondyrǵylardyń kómegimen birqatar páterlerdiń káriz júıesi toqtatylǵan. Sol-aq eken, 5 mıllıon teńgege jýyq qaryz qaıtarylǵan. Bul amal qaryzyn úsh aı boıy tólemegen adamdarǵa ǵana qoldanylady.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
