Elimizdegi qalyptasqan jaǵdaı týraly Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev pen ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri R.Dálenov jáne aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri A.Evnıev aıtyp berdi.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derekteri boıynsha, bıylǵy jyldyń basynan beri ınflıasııa deńgeıi 5-7% aralyǵynda saqtalyp otyr. Qyrkúıek aıynda ınflıasııa 0,4%-dy qurasa, jyl basynan beri 3,3% boldy. Jyldyq ınflıasııa 6,1%-dyq kórsetkishti kórsetti.
«О́ńirler turǵysynan alǵanda birqatar óńirlerde baǵa ortasha respýblıkalyq deńgeıden asyp túsken. Bul jaǵdaı Mańǵystaý, Atyraý, Pavlodar oblystary men Astana, Shymkent, Almaty qalalarynda baıqalady. Artyq kórsetkish 0,1–0,8 aralyǵynda bolyp otyr», — dedi R. Dálenov.
Onyń aıtýynsha, búginde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń tizimine (un, nan, makaron, qaraqumyq, kúrish, kartop, sábiz, pııaz, qyryqqabat, qant, kúnbaǵys maıy men sary maı, sıyr jáne taýyq eti, sút, aıran, jumyrtqa, tuz, súzbe) 19 azyq-túlik ónimi kiredi. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda osy taýarlardyń baǵasy 0,7%-ǵa ósken.
«Baǵalardy taldaý kezinde Astana, Qaraǵandy, Oral jáne О́skemen qalalarynda 4 taýar boıynsha, Pavlodar jáne Shymkent qalalarynda 3 taýar, Aqtaý, Atyraý, Qostanaı, Petropavl, Taraz, Aqtóbe, Qyzylorda jáne Taldyqorǵan qalalarynda 2 taýar, al Kókshetaýda 1 ónim boıynsha shekteýli baǵalardyń 15%-ǵa deıin asqany anyqtaldy. Shekteýli baǵa deńgeıin asyrmaǵan – tek Almaty qalasy», — dedi R. Dálenov.
Osylaısha, ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstriniń aıtýynsha, mundaı jaǵdaılarda saýda qyzmeti salasyndaǵy zańnama birqatar sharalardy qarastyrady. Bul — turaqtandyrý qorlarynyń rezervterin paıdalaný jáne shektik baǵany belgileýdegi saýda sýbektilerimen ózara árekettesý.
«Jergilikti atqarýshy organdar ákimdikterde qurylǵan Komıssııalardyń jumysyn jandandyrýǵa, sondaı-aq baǵalardyń odan ári ósýine jol bermeý maqsatynda óńirlik kásipkerler palatasymen úılestirý jumystaryn kúsheıtýi kerek», — dedi R. Dálenov.
Budan basqa, mınıstrliktiń derekteri boıynsha, qalǵan 3 aıda belgilengen 5-7% aralyǵynda ınflıasııa deńgeıin ustap turý úshin ınflıasııanyń ortasha aılyq ósimi 1,2% -dan aspaýy tıis. Osyǵan baılanysty múddeli memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar tıisti sharalardy iske asyryp, baǵany baqylaýdy jalǵastyrýy kerek.
О́z kezeginde Ulttyq bank tóraǵasy D. Aqyshev osy jyldyń 9 aıynda ınflıasııa belgilengen deliz deńgeıinde saqtalǵanyn atap ótti.
«Jyl basynan beri ósim 3,3% quraıdy. Qyrkúıekte jyldyq ınflıasııa 6,1% qurady. Bıyl Ulttyq bank tarapynan qosymsha sharalardy qabyldamaı-aq ınflıasııa 5%-dan 7%-ǵa deıingi maqsatty dálizde saqtalady dep boljap otyrmyz», — dedi ol.
О́ńirlik turaqtandyrý qorlarynyń qyzmeti men naryqty otandyq azyq-túlik ónimderimen qamtamasyz etý týraly aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev baıandady.
«Jalpy alǵanda jyldyń basynan beri respýblıka boıynsha barlyq áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵalarynyń azdap óskeni baıqalady. Sonymen birge, keıbir taýarlar túrleri boıynsha baǵalardyń tómendeýi baıqalady. Olar qaraqumyq jarmasy – 27,2%, kartop – 22,3% jáne pııaz –16%-ǵa tómendegen», — dedi A. Evnıev.
О́ńirler turǵysynan jalpy barlyq áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵalarynyń eń joǵary ósýi Túrkistan – 4,7%, Shymkent – 4,5%, Jezqazǵan – 3,7% qalalarynda baıqaldy. Almaty, Aqtaý, Qaraǵandy, Qyzylorda, Oral, Semeı qalalarynda 1%-ǵa deıin baǵalardyń tómendeýi baıqalady.
A. Evnıevtiń aıtýynsha, kókónis ónimderiniń baǵalary aýytqýynyń negizgi sebebi óndiristiń maýsymdylyǵy bolyp tabylady. Onymen qosa, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵalardyń birtindep ósýi ulttyq valıýtanyń qunsyzdanýyna baılanysty. Odan bólek, azyq-túlik taýarlaryna baǵalardyń ósýine ónimniń ózindik qunyna tikeleı áser etetin taýarlar men qyzmet kórsetýlerge baǵalardyń ósýi áser etedi.
«Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jáne oblystar men Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń ákimdikteri áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrý maqsatynda naqty sharalar qabyldap jatyr. О́ńirlerde azyq-túlik taýarlarynyń óńirlik turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý júrgiziledi. 2018 jyldyń 20 qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha turaqtandyrý qorlaryndaǵy taýarlyq ıntervensııalar júrgizýge arnalǵan qor 4,5 myń tonnany, almastyrýǵa berilgender jáne jaýapty saqtaýǵa berilgender – 3,8 myń tonnany qurady. Qolda bar 4,5 myń tonnanyń – 2,16 myń tonnasy qant, 0,71 myń tonnasy – kúnbaǵys maıy, 0,67 myń tonnasy – un, 0,577 myń tonnasy – qaraqumyq jarmasy jáne 0,354 myń tonnasy – makaron ónimderi», — dedi A. Evnıev.
Sonymen qatar, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń derekterine sáıkes, ÁKK esep-shottarynda 5,1 mlrd teńge qarajat bar. Qantqa qatysty oryn alǵan jaǵdaıǵa baılanysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi qolda bar qarajattardy óńirlerge 10 myń tonnaǵa deıin qant satyp alýǵa jumsaýdy usyndy.
«Mınıstrlik qant baǵasyn turaqtandyrýdyń júıelik sharasy retinde otandyq qant óndirisin damytý boıynsha salalyq baǵdarlama ázirlep jatyr, onda egistik alańdaryn keńeıtý, tuqym sharýashylyǵyn damytý jáne qant qyzylshasynyń ónimdiligin kóbeıtý, qant qyzylshasyn óńdeýge arnalǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýǵa járdemdesý, sondaı-aq, otandyq qyzylsha shıkizatynan qant óndirý zaýyttaryn salýdy yntalandyrý sekildi sharalar qarastyrylady», — dedi aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri.
Sondaı-aq, otyrys barysynda óńirlerdegi qazirgi jaǵdaı men baǵalardyń ósýine jol bermeý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly Mańǵystaý oblysynyń ákimi E. Toǵjanov, Atyraý oblysynyń ákimi N. Noǵaev, Qaraǵandy oblysynyń ákimi E. Qoshanov, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi A. Kólginov, Pavlodar oblysynyń ákimi B. Baqaýov jáne Astana q. ákimi B. Sultanov baıandady.
Áleýmettik máni bary azyq-túlik ónimderine shekti jáne shekti jol beriletin bólshek baǵany bekitý fýnksııasy jergilikti jerlerge berilgen. Bul maýsymaralyq kezeńde baǵany turaqtandyrý jáne oryn alýy múmkin alypsatarlyqty boldyrmaý boıynsha shuǵyl sharalardy qabyldaý úshin jasalǵan.
Baıandamashylardy tyńdaǵan soń Premer-Mınıstr keıbir óńirlerdegi azyq-túlik ónimderiniń baǵasynyń ósýine nazar aýdardy, olar ortasha respýblıkalyq kórsetkishten joǵary.
Jumys áleýmettik máni bar taýarlardyń baǵasyn turaqtandyrýmen ǵana shektelmeıdi. Bul sonymen qatar bilim berý qyzmeti men medısınalyq qyzmetterdiń baǵasyna da qatysty.
Máseleni qarastyrý qorytyndysyn shyǵara otyryp, Baqytjan Saǵyntaev halyq úshin áleýmettik máni bar azyq-túlik ónimderiniń baǵasynyń ósýi asa qıyn tıetinin aıtty. Azyq-túlik ónimderiniń baǵasynyń ósýine jol bermeý jaýapkershiligi, birinshi kezekte, jergilikti atqarýshy organdarǵa júktelgen.
«Jergilikti atqarýshy organdar baǵa naryǵyn retteý maqsatynda óńirlik turaqtandyrý qorlarynyń múmkindikterin tıimdi paıdalanýy tıis. Iаǵnı, satyp alýlardy ýaqytyly júrgizip, taýarlardy jańartýy, negizgi azyq-túlik ónimderi basýy tıis. Atalǵan jumystardyń barlyǵy ákimdikterdiń turaqty baqylaýynda bolýy kerek. Monıtorıngti kúsheıtip, qajet bolǵan jaǵdaıda barlyq resýrstardy jyldam iske qosýdy tapsyramyn», — dedi B.Saǵyntaev.
