Ustaz uǵymy – ulttyń ustyny men ujdany. Tipti, muǵalimderdi memlekettiń júregi desek te jarasar. Olaı deıtin sebebimiz, eldiń erteńi men erkindigi sanalatyn keleshek ul-qyzdarǵa alǵash árip tanytyp, adam boıynda bolatyn kisilik qasıetke kilt tabatyn da osy ustazdar. Aǵartýshynyń aldyn kórmegenniń adamgershiligi de arzandaý turady. Burynǵy qazaq salty bolsa, balany «eti seniki, súıegi meniki» dep bilikti baǵbanǵa bir sózben amanattar edi. О́kinishke qaraı qazirgi qoǵam osynshalyq bederli beles bıigindegi biregeı mamandyqtyń qadirine jetip, qasıetin tolyq baǵalamaı otyrǵany janyńa jadaý kúı keshtiredi. Kezinde aqyn Maǵjan «Alty Alashtyń basy qosylǵanda, tórdegi oryn – muǵalimdiki» dep belgilep ketken ustazdyń laýazymyn búginde tórden emes, tómennen kóretindeımiz. Qazirgi tańda uldy emes, ustazdy kinálaý qatty beleń alyp barady. Jalpy, balaǵa ustaz áripti, ata-ana ádepti úıretse jón. Árıne, ustazdyń bilikti bolýy birinshi talap ekeni ras. Alaıda, muǵalimdi synaýshy top bilikti muǵalimniń aldyna qulyqty shákirtti ózi durys tárbıelep apara alyp otyr ma, másele sonda!
Ertede áıgili patsha balasyn mektepke oqýǵa berip, tereń ilimge sýsyndatpaq bolady. Shákirtke barlyq ǵylym-hıkmetti tolyq úıretken ustaz biraz jyldan keıin patshaǵa balany aman-esen tapsyryp, shákirtiniń bilimin synap kórýine bolatyndyǵyn aıtady. Patsha sol zamatta ústelde jatqan jumyrtqanyń ústine basyndaǵy tájdi tastaı salyp, balasynan muraqtyń astynda ne jatqanyn suraıdy. Bala dereý ustazy úıretken túgel ilimdi qoldanyp, esep-qısapqa júginip, tájdiń astynda domalaq, ishi sary, syrty aq zat jatqanyn aıtady. Patsha álgi jaýapqa sonda da kóńili tolmaı, naqty ne zat ekenin dál ataýdy talap etedi. Sóıtse álgi bala «Tájdiń astynda jatqan Kún ǵoı deımin» depti. Bul támsilden ne túıýge bolady? Biz keıde ustaz úıretken syrtqy paıymnan bólek, ishki parasat degen úlken ǵylym baryn eskere bermeımiz. Bas salyp ustazdy urǵylaı bermeı, bilim – bala boıyna qanmen, tekpen keletinin de eskergenimiz jón.
Tarıhtan biletinimizdeı, ejelgi alyp-alyp ımperııalarǵa tutas ámirin júrgizgen ataqty qolbasshylardyń ózi memleket basqarý isinde ustazdarynan uzaq ýaqyt ilim alǵany aıtylady. Alǵashqy aǵartýshy Arıstotel jaıly dańqty qolbasshy Aleksandr Makedonskıı «Men ózimniń ustazyma ákemnen kem qaryzdar emespin: ákemnen ómir alsam, al Arıstotelden ómirimdi jaqsy ótkizý týraly bilim aldym» depti. Sondaı-aq «Patsha qansha jerden aqymaq bolsa da balasynyń ustazynyń aldyn kespeıdi» deıdi ejelgi grektiń ǵulamalary. Al uly saharada tereń ilimi men kisiligi kemel ekinshi ustaz ál-Farabı muǵalimge «Jaratylysynan jadysy myqty, kórgen, estigen jáne ańǵarǵan nárselerdiń eshqaısysyn umytpaıtyn alǵyr da ańǵarympaz aqyl ıesi. Muǵalim jurtqa ádil, izgilikke jaqyn, qorqynysh pen jasqanýdy bilmeıtin batyl, erjúrek bolýy kerek» dep baǵa beredi. Qaı dáýirde bolsyn árbir uly tulǵamen qosa ulyq ustazdardyń esimi qosa atalady. Bir sózben aıtqanda, muǵalim – murat murabyń, maqsat minberiń. Árqaısymyzdyń alǵashqy ustazymyz partada úıretken eń birinshi sabaq – parasat bıigimizge jol nusqaǵan eń alǵashqy baspaldaq ekenin umytpaǵanymyz jón.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
