Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary VI ceziniń ashylý rásiminde túrli ult ókilderinen quralǵan hor halqymyzǵa keńinen tanys «Aq kógershin» ánin oryndady. Bul án alqaly jıynnyń basty baǵdaryn, mindetin aıqyndap bergendeı boldy.
Budan keıin Sezd jumysyn júrgizgen Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń jetekshisi Qasym-Jomart Toqaev alǵashqy sózdi Elbasy Nursultan Nazarbaevqa usyndy.
Memleket basshysy Sezd delegattary aldynda Qazaqstannyń osy sharany ótkizý jónindegi bastamasyna qoldaý kórsetip, oǵan atsalysyp kele jatqan din kóshbasshylaryna, halyqaralyq uıymdar ókilderine, saıasatkerler men sarapshylarǵa zor rızashylyǵyn bildirdi.
– Alǵashqy tarıhı Sezden beri 15 jyl ýaqyt ótti. Búgin biz altynshy ret bas qosyp otyrmyz. Men ótken jıyndarǵa qatysqan eski dostarymyzben qaıta qaýyshqanyma óte qýanyshtymyn. Astanaǵa alǵash ret kelgenderge rızashylyq bildiremin. Bizdiń elordamyz bıyl óziniń jıyrma jyldyǵyn atap ótýde. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi elordamyzdyń boıtumaryna aınaldy deýge bolady. Sebebi biz Astanany barlyq mádenıetter úshin ashyq ári bolashaqtyń eýrazııalyq qalasy retinde saldyq, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy bitimgershilik, seriktestik, tolerant-
tylyq, jasampazdyq ıdeıalaryn jahandyq deńgeıde ilgeriletý jolynda Qazaqstannyń jumsaǵan kúsh-jigeri men elordanyń róli jóninde aıtty.
– Ǵylymı-tehnologııalyq progrestiń damýy barysynda órkenıetaralyq qaqtyǵystardyń jónsizdigi aıqyn kórinedi. Dál qazir bolashaq adamzattyń bet-beınesi qalyptasýda. Keler urpaqqa ortaq planetamyzdy qandaı kúıde tapsyra alamyz – órkenıetimizdiń basty problemasy osy. Bizdiń úshinshi myńjyldyqta ómir súrip jatqanymyzǵa 18 jyl boldy, alaıda beıbitshilik, baq-bereke men molshylyq adamzat damýynyń negizgi úrdisine aınala almady. Álemdik qoǵamdastyq ózara senimsizdiktiń, jek kórýshilik pen qaqtyǵystyń ıiriminen shyǵa almaı keledi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Basty maqsat – qaýipsiz ári ádiletti álem qalyptastyrý
Qazaqstan Prezıdenti geosaıası shıelenistiń jáne sanksııalyq teketirestiń órship kele jatqanyna arnaıy toqtaldy.
– Elderdiń, geosaıası bloktardyń arasynda jańa dýaldar men «temir perdeli» kedergiler boı kóterýde. Biraq eń qaýiptisi, adamdardyń oı-sanasy men júrekterinde bir-birimen arazdyq sezimi kúsheıip keledi. Kóp kúsh-jiger yntymaqtastyqtyń negizin qalaýǵa emes, báseke úshin syltaý izdeýge, halyqtyń ósip-órkendeýine jol ashatyn birlesken jobalarǵa emes, birin-biri qyryp-joıatyn qural jasaýǵa baǵyttalyp otyr, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy álemde qalyptasqan jaǵdaıdyń adamzat úshin jaǵymsyz saldary bolatynyna nazar aýdardy.
– Tehnologııanyń qaryshtap damýyna, jalpyálemdik baılyqtyń artýyna qaramastan, áleýmettik keseldiń aýqymy arta túsýde. Birikken Ulttar Uıymynyń málimetine sáıkes, jer shary halqynyń 14 paıyzy ashtyqtyń azabyn tartyp otyr. Jumyssyzdardyń jalpy sany 190 mıllıon adamnan asty. Bul radıkalızmniń óris alýyna negiz bolatyn áleýmettik teńsizdikti kúsheıte túsedi. Sondyqtan qaýipsiz ári ádiletti álem qalyptastyrý negizgi másele bolyp sanalady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy túrli mádenıet, din jáne memleket kóshbasshylary arasynda ózara syılastyq, syndarly yntymaqtastyq ıdeıalaryn nyǵaıtý isindegi Qazaqstannyń tájirıbesi jóninde aıtty.
– Qazaqstanda 18 túrli konfessııanyń 3,5 myńnan astam dinı sýbektileri tirkelgen. Osynshama alýan túrlilikke qaramastan, biz ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne din bostandyǵyn qorǵaýdyń tepe-teńdigin saqtaı bildik. Biz elimizde konfessııaaralyq beıbitshilik pen kelisimniń kópshilik moıyndaǵan erekshe qazaqstandyq modelin qalyptastyra aldyq. Qazaqstan tájirıbesin álemdik aýqymda da tolyq qoldanýǵa bolady dep senemin, – dedi Elbasy.
Nursultan Nazarbaev senimniń jahandyq daǵdarysyn eńserý úshin kúsh biriktirýdiń mańyzdylyǵyn atap ótip, Sezge qatysýshylardyń birlesken jumysynyń jekelegen baǵyttaryna toqtaldy.
– Aqparattyq qoǵam dáýirinde biz beıbitshilik pen kelisim ıdeıasyn jahandyq deńgeıde ilgeriletý úshin jańa tehnologııalardyń barlyq artyqshylyǵyn paıdalanýymyz qajet. Sol úshin Sezimizdiń bazasynda Aqparattyq portal qurý usynylyp otyr, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti álemdik qoǵamdastyqty beıbitshilik pen qaýipsizdikke shaqyrý jóninde rýhanı kóshbasshylarǵa usynys bildirdi.
Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev bilim men aǵartýshylyqty nasıhattaýdyń mańyzdy ekenin, bilim alýdyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý qajettigin atap ótti.
– Bilim men ǵylymǵa jappaı umtylmaı, kedeıshilik pen qaıyrshylyqty jeńý múmkin emes. Tek bilim ǵana radıkalızm ıdeıalarynyń búkil kórinisterine qarsy ornyqty ımmýnıtet qalyptastyrýdyń negizi bolyp sanalady. Bul turǵyda dinı bilimniń de mańyzy orasan zor. Qazir onyń platformasyn ártúrli jalǵan dinı uıymdar belsendi paıdalanýda. Sondyqtan álemdik jáne dástúrli dinder dinı qundylyqtardy saıası ıdeologemalardan ajyratý jónindegi jumystardy atqara alar edi, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń bárin Qazaqstannyń ıadrolyq qarýsyz álem qurý úshin usynǵan is-qımyldaryn qoldaýǵa shaqyrdy.
– Qazaqstan aldaǵy ýaqytta da bar kúsh-jigerin óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikke qatysty máselelerdi sheshýge jumyldyra beredi. Aıtylǵan bastamalardy birlese júzege asyrý úshin Konfessııaaralyq jáne órkenıetaralyq dıalogty damytý jóninde ortalyq qurýǵa daıynmyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy dinaralyq dıalogqa qosqan úlesi úshin beriletin sezdiń birinshi syılyǵyn Vatıkan Papasynyń keńesine tabystaý jóninde sheshim qabyldanǵanyn delegattarǵa habarlady.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti sezd delegattarynyń barshasynyń ashyq ta syndarly dıalog rýhynda tabysty jumys isteýine nıettestik bildirdi.
Bárimizdiń múddemiz – órkenıetti qorǵaý
Kelesi sóz kezegi Serbııa Prezıdenti Aleksandr Výchıchke berildi. Ol óziniń osy Sezd jumysyna qatysqanyn úlken mártebe sanaıtynyn aıta kelip, bul biregeı únqatysý alańynyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
– Álemdik qaýipsizdik pen turaqtylyqty, ornyqty damýdy qamtamasyz etý úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasaýymyz kerek. Osy oraıda 2003 jyldan beri Qazaqstan Prezdentiniń álemdik din basshylarynyń basyn qosyp kele jatqanyn erekshe atap ótýge bolady. Bul únqatysý alańynda barlyq dinı kóshbasshylar ózderiniń qundy ıdeıalaryn aıtyp keledi. Islam dini, Pravoslav dini, ózge de dinderdiń ókilderi bas qosqan osy jerde meniń de qandaı múddem bar ekenin aıtqym keledi. Naqtyraq aıtqanda, bárimizdiń múddemiz, mindetimiz – órkenıetti saqtaý, qorǵaý, – dedi Aleksandr Výchıch.
Serbııa Respýblıkasynyń Prezıdenti álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy róli mańyzdy ekenin, olardyń adamzatty jamandyqtan qutqaryp, jaqsylyqqa bastaıtynyn, rýhanı qundylyqtardy qorǵap kele jatqanyn sóz etti.
– Dinı lıderler qazirgi tańda álemdik deńgeıdegi bedeldi tulǵalar. Sondyqtan olardyń aıtqan ıdeıalary, ilimderi rýhanı qundylyqtarǵa negizdeledi. Geosaıasat ókilderiniń din basshylarynyń sózderine qulaq aspaıtyn kezderi kezdesip turady. Negizinde álemdik din jetekshileriniń ıdeıasy halyqaralyq quqyqqa negiz bolyp otyrǵanyn aıta ketý kerek. Ár adamnyń jeke basyn syılamaıynsha turaqtylyqqa qol jetkize almaımyz, – dedi A.Výchıch.
Alqaly jıynda ál-Azhardyń (Mysyr) Bas ımamy Sheıh Muhammad Ahmad at-Taıeb Sezdi uıymdastyrǵan Qazaqstan basshylyǵyna rızashylyǵyn bildire otyryp, osy dıalog alańynyń búgingi tańda asa qajet ekenin atap kórsetti. Sondaı-aq ol terrorızmniń týyndaýy men taralýy turǵysynda óziniń oı-pikirin bildirdi.
– Oılap qarasańyzdar, terrorızmniń kúsheıýine, qarýlanýǵa, olardyń bir shekaradan ekinshisine emin-erkin ótip ketip, tutqıyldan shabýyldaýyna ıslam álemi muryndyq bolyp otyr degen túsinik kúmán týdyrady, – dedi Sheıh Muhammad Ahmad at-Taıeb. Onyń aıtýynsha, terrorızmniń musylmandarǵa –telinýi ádiletsizdik.
Sheıh Muhammad Ahmad at-Taıeb terrorızm eshqandaı ultqa da, dinge de bólinbeıtinin atap ótti.
– Terrorızmdi eshbir din oılap tapqan joq. Ol – halyqaralyq saıasattyń adasyp ketken ádiletsiz balasy ispetti. Ol eshkimdi bala dep, úlken dep bólmeı qatygezdigin jasaı beredi, – deıdi Ál-Azhardyń Bas ımamy.
О́z sózine dálel retinde Sheıh Muhammad Ahmad at-Taıeb birneshe statıstıkalyq málimet keltirdi.
– Eýropadaǵy «ekstremıstik ıslamızm» dep atap ketken qubylystyń statıstıkalyq málimetterine kóz júgirttim. Sırııa men Irakqa tartylǵan eýropalyq jastardyń kóbi din jolynda bolmaǵanyn oqydym. Oılap qarańyz, statıstıkalyq málimet boıynsha Sırııa men Irakqa eýropalyq 400 otbasydan jastar ketken. Olardyń 40 paıyzy dinı senimde bolmaǵan. Iаǵnı, olar – ateıster. Qalǵan 40 paıyzy katolısızmdi ustansa, 19 paıyzy ǵana musylman, 1 paıyzy ıýdeı bolǵan. Osylaısha bul jerde másele ıslam dinindegi jastarda nemese ıslam jıhadynda emes ekenin ańǵara berińiz. Bul ádiletsizdiktiń belgisi. Qazirgi órkenıette dinı qundylyqtar men normalardyń joqtyǵy baıqalady, – dedi ol.
Qazaqstan – biregeı múmkindik alańy
Ierýsalım qasıetti gradynyń, búkil Palestına, Arabııa, Sırııa, Iordanııa qos jaǵalaýynyń, Qasıetti Sıon men Galıleıa Kanasynyń Asa kıeli jáne Raqymdy Patrıarhy Feofıl III óz kezeginde Qazaqstan tarapy qalyptastyrǵan rýhanı únqatysý alańynyń mańyzdylyǵyn, dinı qarym-qatynastardy jaqsartý isindegi róli joǵary ekenin atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, dinaralyq tatýlyq, ózara kelisim álemdik beıbitshilikti nyǵaıtýda erekshe mánge ıe.
Izraıldiń Bas sefard ravvıni Iskah Iosıf óz kezeginde:
Qazaqstan Prezıdentiniń osydan 15 jyl buryn bastaǵan seziniń mańyzy zor. Mine, Nursultan Nazarbaev bárimizdi bir ústeldiń basyna jınap, biregeı múmkindik berip otyr. Endigi jaýapkershilik bizde. Konstrýktıvti dıalogty jasaı otyryp, ózgege úlgi bola bilýimiz kerek, – dedi.
Papa Keńesiniń zańnamalyq mátinderdi túsindirý jónindegi qurmetti tóraǵasy Kardınal Fransısko Kokkopalmerıo Sezdi uıymdastyrýshy tarapqa jáne barsha qatysýshylarǵa jyly lebizin bildire kelip, Sezdiń álemdik qaýipsizdikti nyǵaıtý jolynda atqarylyp jatqan ıgi isterdiń jarqyn kórinisi ekenin atap ótti.
Orys pravoslavıe shirkeýiniń epıskopy, Volokolam mıtropolıti, Orys Pravoslavıe shirkeýiniń Máskeý Patrıarhaty syrtqy shirkeý baılanystary bóliminiń tóraǵasy Ilarıon óz sózin 2003 jyldan beri turaqty ótkizilip kele jatqan Sezd álemge tanymal din basshylarynyń basyn qosyp kele jatqanyn jáne mundaı izgi bastama úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtýmen bastady.
Ol odan ári Máskeý jáne Búkil Reseı Patrıarhy Kırılldiń Sezd qatysýshylaryna quttyqtaýyn oqyp berdi.
Reseı dinbasy óz hatynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi álemde asa iri jáne erekshe bedeldi alańǵa aınalǵandyǵyn, úsh jyl saıyn joǵary dinı jáne qoǵam qaıratkerleriniń bas qosatyndyǵyn, Sezd dinaralyq dıalogty damytýǵa múmkindik beretindigin, ulttar men ulystar arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastardy nyǵaıtýǵa yqpalyn tıgizetindigin atap ótken. Odan ári Reseı Patrıarhy dinı kóshbasshylardyń bitimgershilik áleýeti óte kóp ekendigine toqtalǵan.
«О́kinishke qaraı, ekstremıster men terrorıster kóp jaǵdaılarda dinge senýshilerdiń senimin teris pıǵylda paıdalanyp, jalǵan urandardy qoldaný arqyly ózderiniń áreketterin iske asyrýda. Sonymen qatar túrli dinı senimdegi adamdardyń arasyna arandatýshylyq jolymen iritki salýda. Demek búgin Astana tórine jınalǵan kóshbasshylar lańkesterge qarsy ekenin bildirgeni durys», delingen Reseı dinbasynyń hatynda.
Jastardy destrýktıvti yqpaldan qutqarý kerek
Reseı dinbasynyń hatyn oqyp bergen Mıtropolıt Ilarıonnyń ózi de álemdegi dinı qaqtyǵystardyń aldyn alý jolyndaǵy paıymymen bólisti.
Onyń aıtýynsha, keı kezderi ártúrli syltaýlarmen belgili bir memleket ekinshi memlekettiń ishki isine aralasa bastaǵan kezde, munyń sońy soǵys pen tártipsizdikke ulasady.
– Osyndaı jaǵdaılardan bútindeı bir memlekettiń ekonomıkalyq, akademııalyq jáne áleýmettik ınfraqurylymynyń kúli kókke ushady. Munyń arty bilim ala almaý máselesine jáne jumyssyzdyqqa ákeledi. Is nasyrǵa shapqan soń keleshekte ol el terrorısterdi daıyndaý oshaǵyna aınalýy múmkin. Sebebi ekstremıstik ıdeıany nasıhattaý arqyly adamdy ońaı aqsha tabý jolyna eliktirý qıyn emes. Biz terrorısterdiń aýzynan qasıetti jazbalardyń ishinen bólinip alynǵan konteksti jıi estımiz. Alaıda zorlyq-zombylyq kez kelgen dinı oqýǵa qarsy ekeni aıqyn. Din mahabbatqa, jaqsylyqqa, beıbitshilikke shaqyrady. Terrorıster dinı kıimmen júrýi múmkin. Biraq bul áreket olardy saıtannyń quly bolýdan qutqarmaıdy. Sondyqtan jastardy radıkaldardyń destrýktıvti yqpalynan qutqarý kerek, – dedi Mıtropolıt Ilarıon.
Dinı bilimi men biligi Reseıdiń aıasynan áldeqashan asyp túsken Reseı múftıler keńesiniń tóraǵasy Ravıl Gaınýtdın kórshi eldegi yqpaldy tulǵalardyń qataryna kiredi. Búgingi din kóshbasshylarynyń VI sezinde R.Gaınýtdın óziniń sóılegen sózinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń basyn qosý arqyly álemdik máseleniń túp-tórkinin aıqyn bilip otyr dep málimdedi.
– Álbette, dinı senimi berik adamdardy zorlyqpen syndyrý múmkin emes. Biraq meniń oıymsha, zorlyq-zombylyqtyń betin senim tájirıbesimen qaıtarýǵa ábden bolady. Ol úshin eń aldymen adamdardyń júregine ıman uıalaýy kerek. Bul týraly on besinshi ǵasyrdyń ózinde krest joryqtaryna qarsy shyqqan kardınal Nıkolaı Kýzanskıı de aıtyp ketken. Onyń senim men beıbitshilik týraly traktaty álemge degen súıispenshilikke toly, ózge dinderdiń ókilderine ashyqtyǵy tamsandyrady, – dedi Ravıl Gaınýtdın.
Onyń aıtýynsha, májbúrleý men zorlyq-zombylyq senimmen qabyspaıdy. Al soǵys mashınasynyń jetilýiniń basty sebebi – qarýlandyrýdy arttyrý, basqa salalardan góri áskerı-óndiristik keshenge kóbirek qarajat bólý.
BUU О́rkenıetter alıansynyń Joǵary ókili Nasır Abdýlázız ál-Naser Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshtiń duǵaı sálemi men quttyqtaýyn jetkizdi.
Nasır Abdýlázız ál-Naser, sondaı-aq álem dinderi kóshbasshylarynyń kezdesýi ótip jatqan Beıbitshilik pen kelisim saraıynyń tek jaı ǵımarattyq mańyzynan buryn jańa múmkindikterdiń, mańyzdy kelisimderdiń alańy bolyp otyrǵandyǵyn atap ótti.
– Búginde birde-bir memleket dinı kózqarasqa nemese basqa da máselelerge baılanysty shıelenisterdiń joq ekendigin aıta almaıdy. Biz de belgili bir toptardyń dinı uıymdardyń atyn jamylyp oıqastap júrgendigin kórip otyrmyz. Onyń ústine dinı sıpattaǵy qylmystar álemniń mańyzdy qundylyqtaryn aıaqasty etti. Al Qazaqstannyń osyndaı kesapatpen kúresýge baǵyttalǵan ıgi sharalary – madaqtaýǵa turarlyq bastamalar. Sonymen qatar Qazaqstannyń terrorızmge qarsy kúreske qosyp otyrǵan úlesin, beıbitsúıgishtikke umtylýdy nasıhattaıtyn qadamdaryn erekshe atap ótkim keledi. Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń Turaqty emes múshesi retindegi oń áreketterin álemdik qoǵamdastyq joǵary baǵalady, – dedi ol.
Al Dúnıejúzilik býddıster qoǵamdastyǵy prezıdentiniń orynbasary, Mońǵolııanyń Dashıchoılın monastrynyń basshysy Hamba lama Choıjıljavyn Dambajav óz sózinde, álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli sezi álemdi qutqarýǵa múddeli taraptardyń basyn qosyp otyrǵanyn, Qazaqstanǵa osy maqsatta árbir úsh jyl saıyn bas qosatyndardyń qatary kóbeıip, sany arta túskenin, Qazaqstan álemge ún qata alatyn, daýysyn jetkize alatyn, daýlasqandardy sabasyna túsire alatyn qýatty memleket ekenin jetkizdi.
– Meniń oıymsha, Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartyp, Semeı polıgonyn jabýy – eldiń búgingi bastamalarynyń bastaýynda tur. Keıin Qazaqstannyń bul bastamasyna álem qoldaý bildirip, ıadrolyq synaqtardyń zardabyn tartqan halyqtar qýana qol soqty. Kóptegen memleketter men halyqaralyq uıymdar Qazaqstan týynyń astyna birigip, álemdi ıadrolyq qarýlardan tazalaýǵa kirisip ketti. Mine, sol ýaqyttarda Qazaqstan naqty nátıjeli dıalogtardy uıymdastyrýdyń sheberi ekendigin kórsete bildi. Ýaqyt Nursultan Nazarbaevtyń bastamalarynyń ómirsheń ekendigine kóz jetkizip otyr, – dedi Dashıchoılın monastrynyń basshysy.
Al Dúnıejúzilik ıslam mazhabtaryn jaqyndastyrý assambleıasynyń Bas hatshysy Aıatolla Mohsen Mohammadı Arakıdiń sózi joǵaryda aıtylǵan pikirlerden alys ketken joq.
– Búgingi Sezdi paıdalana otyryp qazir Batys pen Shyǵystyń soǵys órtin toqtatarlyq yqpaly bar arnaıy únqatysý komıssııasynyń qurylýyn jáne onyń quramyna din ókilderimen qatar, saıası basshylar jáne qarapaıym halyq ókilderiniń kirgendigin qalaıtyndyǵymdy aıtqym keledi, – dedi Aıatolla Mohsen Mohammadı Arakı.
О́z kezeginde Izraıldiń Bas Ashkenaz ravvıni Davıd Laý álemde jantúrshigerlik qylmystardyń kóbeıip bara jatqandyǵyn jáne bizdiń basty mindetterimizdiń biri osyndaı keleńsizdiktermen kúres bolýy kerek degen pikirin bildirdi. Onyń aıtýynsha, álemde eshbir din zorlyq-zombylyqqa jol bermeıdi. «Biz onyń ber jaǵynda jan-janýardy tárbıelep, úıretip otyrǵanda óz qoǵamymyzdaǵy qylmyskerlerdi túzeı almaımyz ba?» dedi ol.
Al Qytaı daosısteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Lı Gýanfý óz baıandamasyn Daosızm ilimi ókilderiniń de halyqaralyq sharadan qalys qalmaǵandyǵy úshin Qazaqstan Prezıdentine alǵysyn bildirýden bastady. Shyn máninde, Sezge kelýshilerdiń kıimderi, júris-turystary, amandasý ǵuryptary, sóıleý mánerleri bir-birine múldem uqsamaıtyn. Osyny ańǵarǵan bolsa kerek, Lı Gýanfý baıandama jasap turyp ishki qýanyshyn jasyra almady. Jahandaný tolqyny álemniń mádenıetine, tiline, dástúrine, dinine yqpal etip otyrǵandyǵyn aıtty. Sonymen qatar álemdik úderistiń oń jetistikteri bolatyndyǵyn tilge tıek etti.
Dinaralyq yntymaqtyń ómirlik mańyzy bar
Sezd barysynda sóz alǵan qonaqtardyń biri – Dúnıejúzilik Lıýteran Federasııasynyń Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa jónindegi vıse-prezıdenti Arhıepıskop Ýrmas Vılma árbir mádenıettiń ókiline óz usynysyn, kózqarasyn bildirýge múmkindik bergendigi úshin Qazaqstan tarapyna alǵysyn aıtyp, ózi basqaratyn uıymnyń tarıhy jaıynda aıtyp berdi.
Sezde «Dinder beıbitshilik úshin» konferensııasynyń Bas hatshysy Ýılıam Vendlı dinder arasyndaǵy yntymaqtastyq máselesiniń ómirlik mańyzy bar ekenin atap ótti.
– Bul máseleniń sheshimin tabýy bizdiń ujymdyq kúsh salýymyzǵa baılanysty. О́z tájirıbeme súıene otyryp aıtar bolsam, KSRO kúıregennen keıin Iýgoslavııa memleketi ydyrap, bunyń arty ózara qaqtyǵystarǵa ákep soqty. Biraq ol kezde de, odan beri de ártúrli konfessııalar men din túrlerinde yntymaqtasyp, ózara qarym-qatynas ornatý tetigi bolǵan emes, – dedi Ý.Vendlı. Onyń aıtýynsha, qazir álem dinder arasynda baılanys ornatýdyń eń alǵashqy satysynda ǵana tur.
– Álemdik saıasatkerler BUU-ny moıyndap, ártúrli dinı odaqtar, úkimettik komıssııalar quryp, seriktesýdiń amal-ádisterin izdestirýde. Álemdik deńgeıde dinder keń taralyp, oryn tepken jerinde óz ınfraqurylymyn qurǵan. Olardyń tarıhy tereńde. Mine, búgin biz Astanaǵa osynaý dinı ortalyqtardyń bári ózara baılanys ornata alýy úshin jınalyp otyrmyz. Astanada biz barlyq dinı birlestikti biriktire alatyn jahandyq ınfraqurylym qurý jolynda turmyz. Dinı birlestikter qarym-qatynasyn retke keltirip, ortaq moraldyq qaǵıdattarmen almasa alatyndaı bolýy kerek. Dál osy din – memleketterdi birlikke shaqyra alatyn názik kúsh dep aıtýǵa bolady, – dedi Ý.Vendlı.
Osylaısha VI sezdiń jalpy otyrysy aıaqtalǵan soń Memleket basshysy Beıbitshilik jáne kelisim mýzeıiniń ekspozısııalaryn aralap kórdi.
Jalpy otyrys jumysy tústen keıin de jalǵasyn tapty. Shara aıasynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen «Yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa úles qosyp, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń bıik maqsattaryn ilgeriletýge belsene qatysqany úshin» birqatar dinı basshylar marapattaldy.
Marapatty Parlament Senatynyń Tóraǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri Sezi Hatshylyǵynyń jetekshisi Qasym-Jomart Toqaev tabys etti.
– Qazaqstan Prezıdentiniń jáne halqymyzdyń atynan Sizderdi osy jıynda qarsy alý biz úshin erekshe mártebe. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń Astana seziniń ıdeıalary men bastamalaryna turaqty qoldaý kórsetip, onyń joǵary basqarýshy organy – Dinı lıderler keńesiniń jumysyna qatysyp otyrǵandaryńyz úshin barshańyzǵa alǵysymdy bildiremin. Keńestiń joǵary jáne bedeldi quramy órkenıetaralyq jáne dinaralyq yntymaqtastyqtyń jańa ıdeıalaryn ilgeriletip, túpki maqsaty qoǵamdar men memleketterdegi beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýdy kózdeıtin is-sharalardy iske asyrý baǵdarlamalaryn ázirleýi qajet.
Tutastaı alǵanda, dinaralyq qatynastardyń qarqyndy damýy Sezd jáne onyń Keńesi qyzmetiniń basty jetistigi bolyp tabylady. Forým dinaralyq sammıttiń negizgi qatysýshylarynyń ózara pikir almasýdaǵy erik-jigerin, olardyń bir-birine degen senimi men birlesip is-qımyl jasaý kezinde oryn alatyn máselelerge qatysty ortaq kózqarasyn qalyptastyrady. Qoǵam aldyndaǵy ıgi qyzmetterińizdiń arqasynda rýhanı álem men dinı dástúrler qalyń jurtshylyqqa keńinen taralýda, – dedi ol.
Sezd jumysy búgin jalǵasyn tabady. Onda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń Deklarasııasy qabyldanady dep kútilýde.
Joldybaı BAZAR,
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
