Birde...
Bárin búldirgen Rýlon
Jetpisinshi jyldardyn aıaǵynda belgili aqyn Serik Turǵynbekovtiń Qazaq teledıdaryna birshama ýaqyt redaktor bolyp qyzmet atqarǵany bar. Sol kezderde ádebı habarlardyń negizgisi stýdııada jazylyp, montajdaýdan ótken soń, arnaıy plenkaǵa kóshiriletin. Ol teledıdardyń tehnıkalyq tilimen «rýlon» dep atalady.
Sekeńniń qyzmetke jańadan kelgen kezi bolsa kerek. Bir kúni júgirip júrip, efırden ótýge tıisti daıyn habardyń rýlondyq sanyn jazýdy umytyp ketedi.
Habardyń rejısseri de sary tumsyq, isi shalalaý bala bolsa kerek, bitken jumystyń eń sońǵy núktesine ol da mán bere bermeıdi.
Ádebı habar jeksenbi kúni ótýge tıisti eken. Sol kúngi efırge jaýapty qyzmetkerler Serik pen jas rejısserdi tań atpaı jatyp, al kep izdesin. Jaı kúnderdiń ózinde taptyra bermeıtin sabazdardy demalys kúnderi tabý, árıne, ońaı sharýa emes. Biraq jumystyń aty – jumys. Belgili qalamgerler qatysatyn habardy bermese bolmaıdy. Iá, bul anaý-mynaý habar emes, kezekti partııa sezi qarsańyndaǵy habar. Sol kezdegi respýblıkalyq teledıdar jáne radıo habarlary memlekettik komıtetiniń búkil basshylary aıaqtarynan tik turady.
Olar shapqylaǵannan shapqylap, Serik Turǵynbekovti bir úılený toıynda jas jubaılarǵa kósiltip óziniń óleńin oqyp turǵan jerinen taýyp alady da, aı-shaı joq dirdektetip jetektegen kúıi qara «Volgaǵa» biraq mingizedi... Et qaınatym ýaqyttan soń, Serik toıǵa kóńilsiz oralady.
– Ne bolyp qaldy? Jańaǵylaryń kim? Jaý shapqandaı ǵoı ózderi, – dedi joldastary shýyldap.
– Alańdaıtyn eshteńesi joq, – deıdi Serik Turǵynbekov, – bas synsa – bórik ishinde, qol synsa – jeń ishinde. Bárin búldirip júrgen álgi rýlon ǵoı. Bári ornyna keldi.
Aqynnyń aty – aqyn. Bir kúni qııaldanyp júrip, daıyn habar jazylǵan rýlondy durystap tapsyrýdy taǵy da umytyp ketedi. Bul joly izdep kelgen adamdar Serikti uıyqtap jatqan jerinen turǵyzyp, dirdektetip alyp ketedi. Shaqyrmaǵan qonaqtardy kim jaqtyra qoısyn?! Sekeńniń áıeli men balalary kádimgideı qorqyp, úrpısip qalady.
Abyroı bolǵanda, Serik úıine tez oralady.
– Aman-esen keldiń be? Sońǵy kezde shapqylaýyń tym kóbeıip ketti. Abaıla, birdeńege urynyp qalyp júrme, – deıdi áıeli jylamsyrap.
– Qorqatyn eshteńe joq. Álgi bizdegi rýlonnyń kesiri ǵoı, – deıdi Serik jaıbaraqat.
– Sol Rýlon degeniń ońbaǵan bireý eken. О́tkendegisi anaý: búkil toıdy shýyldatty, búgingisi mynaý: uıyqtap jatqan jerińnen dirdektetip ala jóneldi. Sen qorqatyn eshteńe joq deısiń, al men sol Rýlonyńnan qorqamyn, qudaı úshin ótinemin, budan bylaı ol ońbaǵannan aýlaq júrshi, – deıdi áıeli jalynǵandaı bolyp.
– Maqul, – depti Serik kelisim berip, – budan bylaı Rýlonnyń tóbesin kórsem, anandaı jerden aınalyp óteıin. Serik Turǵynbekov sózinde turyp, kóp uzamaı-aq basqa jumysqa aýysyp ketipti.
Doqtyrhan TURLYBEK,
ALMATY
O NESI EKEN?!
Alapat apat boldy!
Tańǵy saǵat altyda
Arǵymaǵyn ońdy-soldy
Burańdatyp,
Quıǵytyp kele jatqan Aqıkóz
Alty adamdy japyryp
Qaǵyp ketti.
Qaǵyp ketti de
Jýsap túskenderdi
Shashyp tastaǵan kúıi aǵyp ótti.
Olardyń
Ne kúıde qalǵanyna qaramady.
О́ıtkeni, onyń
Ala quıyn jyldamdyqqa
Qushtarlyǵy taramady...
Árıne, bul oqıǵa
Nazardan tys qalmady.
Osyǵan baılanysty zańgerler
Qyzmetin jalǵady.
Tanysyp shyqqan soń,
Oqıǵa sebepkerlerimen jekelep,
Tizgin ustaǵan Aqıkózdiń kóńiline
Qaıaý túsirmeı, «kókelep»,
Sot úkimi shyǵaryldy tótelep.
Olardyń anyqtaýy boıynsha,
Aıaldamadaǵylardyń ózderi
Bolyp shyqty qaǵyndy!
Tań atpastan sol tusta
Turǵandary úshin
Aıypty dep tabyldy.
Tiri qalǵandary túgelimen
Túrmege jabyldy.
Opat bop ketken ekeýdiń
Ata-ana, týǵan-týystary
Keshirim surap shókelep,
Basyndaǵy baspanasyn satyp,
Qıraǵan qymbat mashınanyń
Qunyn ótemek.
«Olar mezgilsiz ýaqytta
Turmaıtyn jerde turǵan.
Anaý
Avtomobıl ıesi Aqıkóz
Solardyń kesirinen
Kóligin qıratyp,
Shekesin jyrǵan.
Esh jazyqsyz japa shekken!»
О́ıtkeni, ol
Sono-o-oý jaqtaǵy
Qurmetti kisiniń balasy eken,
Kóziniń aǵy men qarasy eken!
Sony bilmeı,
Kóksoqqandardyń
Aıaldamada turyp alǵandary
O nesi eken?!
Kemelbek ShAMATAI,
ALMATY
Mundaı da bolady...
Ánshi qyzdardyń neǵurlym daýysy nashar bolǵan saıyn, soǵurlym ústine kıgen kıimi de az bolady eken-aý...
***
Búginde ne jaǵdaıda da ajyraspaıtyn juptar paıda bolǵan, olardyń joq degende 20 jyl birge turatynyna kúmán joq. О́ıtkeni olar – jas otbasy retinde 20 jylǵa ıpotekaǵa páter alǵan juptar...
***
Páter aýystyryp kóship kelgenmin. Qalaı qar jaýdy bitti, kórshim qınala aýzynan aq ıt kirgizip, kók ıtti shyǵaratynyna qarap, onyń aıaq býyndary syrqyraıdy-aý dep oılaıtynmyn... Sóıtsem, ol kisi aýla sypyrýshy eken.
***
Úıimizde óli tynyshtyq. Áıel jaq ashpaǵaly biraz bolǵan. Meniń «ne bolyp qaldy?!» dep basym qatty. Aıtyńyzdarshy, týra osy qalypty bir jeti saqtap qalý úshin ne isteýge bolady?!
***
Dıvanda qısaıyp jatyp ómirime ózgeris engizý kerek dep oıǵa berilip – jatqan oń jambasymnan sol jambasyma aýysyp jattym...
QATYNYMDY JEKEShELENDIRIP ALDYM
Baıqap otyrsam, kezinde áıteýir bir iske jarar nárseni jekeshelendirip alǵan tanystarymnyń bári de ájeptáýir baıyp alypty. Sony oılaǵanda ishim ýdaı ashıdy. Sodan ne kerek, keshteý bolsa da «osy men de birdeńeni jekeshelendirip alaıynshy» dep qııaldaı bastadym. Biraq neni?
Osy sát «qııalı» degen áıelimniń daýysy estildi. Nege ekenin qaıdam, sońǵy kezderi meni osylaı ataıtyn bolyp júr. Eregeskende osy qatynymdy nege jekeshelendirip almaımyn degen oı sap ete qaldy... Erteńine salyp uryp jekeshelendirý komıtetine keldim. Bastyǵy bolmaǵan soń, orynbasaryna kirdim.
– Aman-saýsyz ba? Qatynymdy jekeshelendirip alaıyn dep edim, – dedim birden.
– Chego?! – dep onyń basy keksheń ete qaldy.
– Qatynymdy jekeshelendirip alǵym keledi dep turǵan joqpyn ba?
Qara qatyn betime bedireıe qarap ún-túnsiz qatty da qaldy. Myna máńkús qazaqshany qaqpaı tur ma dep:
– Aý, hochý prıvatızırovat jený, – dep aıǵaı saldym.
– Kótek, mynandaı da qoıanshyq bolady eken ǵoı, – dep qara qatyn uıqysynan shoshyp oıanǵandaı saıraı jóneldi. – Astapyralla! Qatynyn jekeshelendirgen degen ne sumdyq! Apyr-aı, qoıanshyqtyń mundaı da túri bolady eken-aý!
– Slýshaı! – dedim men oǵan, – jekeshelendirýdi men oılap tapqanym joq. Qazir zamannyń ózi jekeshelendirý zamany emes pe?!
– Qoıyńyz, – dedi qara qatyn, – bizdiń el bolýymyz sizdiń qatynyńyzdyń jekeshelendirilýine qarap qalyp pa? Qatyndy jekeshelendirýge bolmaıdy.
– Nege bolmaıdy?
– Aý, kókesi, qatynyńyzdy jekeshelendirmeseńiz de ózińizdiki emes pe? Joq álde onyń talasyp júrgen basqa da baıy bar ma edi?
– Másele talasqanda emes qoı. Másele jekeshelendirýde bolyp turǵan joq pa? Sizder ǵoı, keńes zamanynda salynǵan «dúnıe-múlikterdiń» bárin de «kózin baqyraıtyp qoıyp» jantalasa jekeshelendirip jatyrsyzdar. Nemene, meniń qatynym «olardan» kem be?! Men de qatynymdy keńes zamanynda alǵam. Qatynym memleket qyzmetin atqaratyn bolǵandyqtan, memlekettik «múlik» bolyp tabylady. Al memlekettik múlikti jekeshelendirmeýge sizderdiń qaqylaryńyz joq.
– Apyr-aı, myna qoıanshyq ózeýrep qoıatyn emes qoı, – dep qara qatyn týrasynan ketti. – О́zińizdiń aqyl-esińiz durys pa?
– E, nege durys emes?
– Qatynyńyzdyki she?
– Ondaǵy sharýańyz qansha?
– Joq-aý, endi aqyl-esi durys qatyn jekeshelendiremin degenge kóne me? Ol sizdiń myna «hıkaıayńyzdy» bile me? Jekeshelendirýge kelisip pe edi?
– Keliskende qandaı! – dep ótirikti soǵyp jiberdim, – tipti qýanyp qaldy.
– Alda baıǵus-aı, ol da solaı eken ǵoı.
– Neni aıtyp tursyz?
– Jáı ǵoı. Jaraıdy, – dedi qara qatyn menen tezirek qutylǵysy kelgendeı, – qatynyńyzdy jekeshelendirmek turmaq órtep jiberseńiz de ózińiz bilesiz. Biraq bul máseleni erteń bastyqpen sheshińiz. Onsyz men sheshe almaımyn. Erteńine salyp uryp bastyǵyna kirdim.
– Qatynymdy jekeshelendirip alaıyn dep edim, – dedim áı-sháı joq.
– Á, siz be edińiz? – dep bastyq jymyń ete qaldy.
– Iá, solmyn ǵoı, tap sol qoıanshyqtyń ózimin, – dedim onyń ne úshin jymıǵanyn sezip.
– Joq - á, nege olaı deısiz? Mynaýyńyz tamasha ıdeıa eken. О́zi jekeshelendiretin de nárse qalmaı bara jatyr edi.
– E, báse, – dep qýanyp qaldym. – Keshe ana qara qatynyńyz, to est orynbasaryńyz jekeshelendirýge bolmaıdy dep bet baqtyrmap edi.
– Men tek ıdeıańyzdyń tamasha ekendigin aıtyp turmyn, – dedi bastyq. – Biraq qatyndy jekeshelendirsin degen zań joq qoı.
– Apyr-aı, zańda endi anasyn-mynasyn, qatynyn jekeshelendirsin dep jeke-jeke «kózin shuqyp» kórsetpegen shyǵar. Memlekettik múlik qataryna jatqyzamyz da, «ysqyrtyp» jiberemiz.
– Jalpy, ıdeıańyz tamasha! – dedi taǵy da bastyq. – Biraq odan, ıaǵnı qatyndy jekeshelendirýden ne utamyz? Elimizdiń ekonomıkasyna qandaı da bir paıdasy bola ma?
– E, nege bolmasyn?! Bárinen de utamyz. Eń bastysy, elimizde razvod, ıaǵnı qıt etse ajyrasam degen bolmaıdy. Jeke menshigi bolǵan soń, baıy qatynynyń jaıyn kúni-túni oılaıdy, ekeýi birin-biri qas-qaǵym sát kórmese ǵashyqtyq jyryn tolǵaıdy. Elimiz qııal-ǵajaıyp mahabbattar eline aınalady, muny kórgen jatjurttyqtardyń qyzǵanyshtan tili baılanady. Elimizdiń ataǵy aıaq astynan aspandaıdy, buǵan qyzyqqan baı elder tájirıbe alý úshin bizge mıllıondap aqsha «aıdaıdy». Budan keıin ekonomıkamyz qansha «betsiz bolsa da», qulpyrmaı kórsin.
Mana bir sózińizde ózińiz de aıtqan joqsyz ba, jekeshelendiretin de nárse qalmaı bara jatyr dep. Al jekeshelendirýsiz tańymyz qalaı atady, kúnimiz qalaı batady, ıtimiz qaı betimen úredi... Sondyqtan da ýaqytty utqyzbaı, qatyndarymyzdy jekeshelendire bastaıyq. Sosyn birtindep aýany, aıdy, aspandy jekeshelendirip alamyz ǵoı.
– Shirkin! Kúndi jekeshelendirip alsaq qoı, – dep bastyq meniń «ertegime» eltı bastady.
– Qaıda asyǵasyz? Túbinde oǵan da jetermiz. Aldymen qatyndarymyzdy jekeshelendirip alaıyqshy.
– Jaraıdy, – dedi bastyq, – jekeshelendirý tártibi boıynsha gazetke habarlandyrý berip qatynyńyzdy aýksıonǵa salasyz.
– Pojalysta, – dedim men, – elimizdi eń zııaly, eń órkenıetti qoǵamǵa aınaldyratyn eń uly maqsatymyz – jekeshelendirý jolynda qatyn degen ne táıiri. Pojalysta, salamyn. Qatynymdy «jer betinde eń birinshi jekeshelendiriletin qatyn bolǵandyqtan, «tarıhta atyń qalady, Gınnestiń rekordtar kitabyna jazylasyń» dep, ári altyn saqına áperetin bolyp, aýksıonǵa túsýge ázer kóndirdim. Belgilengen kúni aýksıon da ótkizildi. «Qatyn túsedi» degen soń ba, kileń qasqalar men jaısańdar, yǵaılar men syǵaılar jınaldy. Qatynym býyndaryn bylqyldatyp, bókselerin bultyldatyp ortaǵa qaraı jónelgende onyń talshybyqtaı maıysqan beline, oqtaı túzý aıaǵyna kózim túsip, ony alǵash kórip turǵandaı esimnen tanyp qaldym. Búkil erkekterdiń kózi soǵan aýdy. О́zimniń ne búldirgenimdi sol sátte túsindim.
– Aý, myna qatyndy sıpattap beretin bireý bar ma? – dep otyrǵandardyń biri aıqaı saldy. – Men, men sıpattap beremin, – dep ornymnan jalma-jan atyp turdym. Sosyn solardyń aldynda qatynymnyń qolynan túk kelmeıtin olaqtyǵyn, qashanda kir-qojalaq bolyp júretin salaqtyǵyn, aqylynyń sholaqtyǵyn, ne aıtsań soǵan sene beretin doraqtyǵyn, oıhoı ne kerek, ıt terisin basyna qaptap, saırap berdim. Jınalǵandardyń bári de at-tondaryn ala qashty. Bastapqy baǵasy on myń dollarǵa belgilengen qatynym on sentke de ótpeı qaldy. Osylaı keremet tapqyrlyǵymnyń arqasynda qatynym ózime buıyrdy. Erteńine jekeshelendirý komıtetiniń bastyǵy arqamnan qaǵyp turyp, «Qısyq Túzelmesov qatyny Sylqym Qıqymqyzyn ózi jekeshelendirip aldy» degen №1 kýálikti saltanatty túrde tabys etti.
– Ýra! Jasasyn, jekeshelendirý, jasasyn, meniń №1 jekeshelendirilgen qatynym! – dep aıǵaı saldym.
Damer ÁBISh,
QOSTANAI
BALA TILI – BAL...
Mektepten kelgen balasyna ákesi:
– Ne boldy, muǵalim urysty ma?
– Iá, erteń saǵan da urysady.
***
Nemeresi atasyna:
– Ata, maǵan 2000 teńge beresiz be?
– Ony qaıtpeksiń?
– Saǵan syılyq satyp alyp bereıin dep edim...
***
Dostarymen karta oınap otyrǵan ákesiniń qolyna qarap, balasy:
– Áke, tórt tuz qatar shyqsa ne bolady?
Osy sózdi estı sala, balanyń ákesinen basqalary qolyndaǵy kartalaryn tastaı salady.
Bala:
– Biraq ondaı múmkin emes shyǵar, á?..
***
Ájesi bes jasar nemeresine aıtady:
– Qulynym, qarashy, «bıp-bıp» kele jatyr.
– Áje, qoıshy, qaıdaǵyny aıtpaı. Bul BMW 325 qoı!
