Oblys ortalyǵynda «7-20-25» ıpotekalyq nesıelendirý baǵdarlamasy bıyl shilde aıynda bastaý aldy. Qaraǵandyda bıyl qyrkúıek aıynyń ózinde «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha qoldanysqa 181 páter berildi. Osy jyldyń sońyna deıin bankter atalǵan baǵdarlama boıynsha 324 páter satýdy josparlap otyr. 2019 jyly qaraǵandylyqtar tıimdi sharttar boıynsha 1052 páter satyp ala alady, al jalpy 2020 jyldyń sońyna deıin 3 607 páter satylymǵa shyǵarylmaq. Aıta keterlik jaıt, qalada páterdiń bir sharshy metriniń quny 180-220 myń teńgeni quraıtyn bolady.
Jalpy, oblys ortalyǵynda bul ıgi is qarqyn ala bastaǵanymen, ókinishke qaraı seriktes qalalar men shaǵyn shaharlar tarapynan atalǵan baǵdarlamaǵa degen qyzyǵýshylyq baıqalmaı otyr. Al munyń sońy «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasynyń oblystaǵy keıbir óńirlerde durys júzege aspaı qalýyna ákelip soǵýy bek múmkin.
– Jezqazǵan men Balqash qalalarynda «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha úıler salynyp jatyr. Oblystyq bıýdjetten kórsetilgen qoldaýdyń arqasynda bul úılerdegi sharshy metrdiń baǵasy 90-100 myń teńgeni quraıdy. Bul satyp alýshylar úshin tartymdy baǵa. Shaǵyn qalalarda oblys ortalyǵyna qaraǵanda satyp alý qabileti tómenirek ekenin nazardan shyǵarmaý kerek. Oblystyń qoldaýymen «7-20-25» baǵdarlamasynyń ólshem sharttaryna saı keletin jáne satyp alýshylar úshin qymbat emes úıler salýǵa bolatyn edi. Temirtaý, Balqash jáne Jezqazǵan qalalarynda bizdiń banktiń salymshylary kóp ekenin bilemiz jáne olar osyndaı usynysqa qyzyǵýshylyq tanytar edi, – deıdi «Turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ Qaraǵandy fılıalynyń dırektory Baýyrjan Jýaspaev.
О́ńir basshysy Erlan Qoshanov bul ıdeıany quptap, oblys «7-20-25» baǵdarlamasyna qatysatyn qurylysshylarǵa turǵyn úılerdi salýǵa qoldaý kórsetetinin málimdedi. Oblys basshysy osylaı dep otyrǵanda, Temirtaý qalasynyń ákimi Ǵalym Áshimov áńgime aýanyn basqa arnaǵa buryp jiberdi. Anyǵyn aıtqanda, ol jergilikti turǵyndardyń Temirtaýdan úı satyp alýǵa qulyqty ekendikterine kúmán keltirdi.
– Biz qazir eshteńe salyp jatqan joqpyz. Barshańyzǵa belgili, bizde qazir jylý tapshylyǵy bar. «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» salymshylarymen sóılesken edim, olar Temirtaýda qalýdy josparlap otyrǵan joq. Almaty, Astana, Qaraǵandy qalalarynan baspana alýǵa aqsha jınap jatyr, – dep málimdedi Temirtaýdyń ákimi.
Álbette mundaı jaýaptyń atalǵan baǵdarlamanyń barlyq óńirde qanat jaıýyna múddelilik tanytyp júrgen oblys basshysyna unamaǵany ras edi.
– Men munymen túbegeıli kelispeımin, – dedi Erlan Qoshanov. – Bir úıdi jylytý úshin nebári 0,4 gıgakalorııa qajet! Ol sonshalyqty kóp emes. Biz oblys bıýdjeti esebinen qurylysqa kómektesýge barlyǵyn qoldaýǵa daıynbyz, sizderge tek óz jumystaryńyzdy atqarý qajet! Úılerdi salý kerek, satyp alýshylar tabylady.
Al Jezqazǵan qalasynda jaǵdaı basqaraq. Bıyl qoldanysqa eki turǵyn úı berilmekshi. Onyń biri jaldamaly bolsa, ekinshisi – nesıelik. Budan bólek taǵy da úsh jaldamaly jáne eki nesıelik kópqabatty úıdiń jobalyq-smetalyq qujattamasy ázirlendi. Onyń ekeýiniń qurylysy kelesi jyly bastalady. Qazir qala ákimshiligi «Turǵynúıqurylysjınaqbankimen» tize qosyp, belsendi jumys atqarýda. Sonyń nátıjesinde 2020 jyly taǵy bir jaldamaly turǵyn úı salýǵa múmkindik týyp otyr.
Balqash qalasynda da bıyl 45 páterlik eki nesıelik jáne 48 páterlik eki jaldamaly turǵyn úı salynyp jatyr. Sonymen qatar eki úıdiń jobalyq-smetalyq qujattary ázirlenip, ınjenerlik kommýnıkasııalar jelige qosylǵan.
– Osy baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyrý kerek. Elbasynyń tapsyrmasy bolǵandyqtan, qala ákimderi, qurylysshylar, bank ókilderi – sizderge belsendirek jumys isteýge týra keledi. Bir aıdan keıin sizderdiń atqarǵan jumystaryńyz týraly aralyq esepti tyńdaıtyn bolamyn. Qurylysshylardan jobalar kútemin, bankterden anaǵurlym qarqyndy jumysty – halyqqa baǵdarlamanyń artyqshylyqtary týraly aıtýlaryńyzdy kútemin. О́z tarapymyzdan biz qoldaý kórsetemiz – qurylysshylar baǵasy men satyp alýshylarǵa arnalǵan qorytyndy baǵanyń aıyrmashylyǵyn bıýdjetten óteýge, ınjenerlik kommýnıkasııalardy qosýda kómek kórsetýge daıynbyz, – deıdi Erlan Qoshanov.
Shahandaǵy shataq qaıtalanbas úshin
2017 jyldyń 1 qańtarynda Qaraǵandynyń irgesindegi Shahan eldi mekeninde jylý qazandyǵy jarylyp, sonyń saldarynan kópqabatty úıdiń bir kireberisi túgel qulap, toǵyz adam úıindi astynda kóz jumǵan bolatyn. «Aýzy kúıgen úrlep ishedi» demekshi, bıyl oblys basshylyǵy kópqabatty úılerdiń jertólelerindegi qazandyqtarǵa qatysty máselelerdi sheshýdi yqtııatty túrde qolǵa aldy. Oblys boıynsha tekserý júrgizilip, tysqa shyǵarylýy tıis otyzǵa jýyq qazandyq anyqtaldy. Taktıkalyq sharalar qoldaný úshin 2018-2019 jyldarǵa arnalǵan «Jol kartasy» da ázirlenip, jaqynda qabyldandy.
Shahan demekshi, ondaǵy qazandyqtyń taǵdyry kún tártibinen túse qoıǵan joq. Kenttegi 117 úıdi jylytatyn ortalyq qazandyq salý úshin jobalyq-smetalyq qujattar ázir bolǵan. Búginde memlekettik saraptamanyń qorytyndysynan ótip, Ulttyq ekonomıka mınıstrligine jiberilgen bul jobaǵa 2 mlrd teńge mólsherinde qarajat qajet.
– Kópqabatty úılerdiń jertólelerinen derbes jylytý júıelerin shyǵarý jospary úsh jylǵa eseptelgen. Birinshi kezekte tik ornalasqan qazandyqtardy shyǵarý kerek boldy, sebebi olar kóldeneń ornalasqan qazandyqtarǵa qaraǵanda anaǵurlym qaýipti. Sondyqtan birinshi kezekke 18 qazandyq engizildi: onyń bireýi – Aqtaý kentinde, qalǵany – Shahan eldi mekeninde. Ol jumystar ótken jyly aıaqtaldy, – deıdi oblystyq energetıka jáne TKSh basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Ulantaı Úsenov.
Sonymen birge ol Saran qalasyndaǵy rezına-tehnıkalyq zaýyttyń mańyna modýldik qazandyq ornatý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn dep málimdedi. Qalalyq bıýdjetten bul maqsatqa 20 mln teńge bólingen. Buryn qazandyq jartylaı bos turǵan kópqabatty úıdiń jertólesinde ornalasqan edi.
Búginde jergilikti ákimdik ony qalpyna keltirip, bos turǵan páterlerge turǵyndardy qonystandyrý boıynsha sheshim qabyldaǵan.
Qazirgi tańda oblystyń Shet aýdanyndaǵy Aqadyr kentinde tysqa shyǵarylmaǵan 11 qazandyq qaldy. Aýdandyq ákimdik osy qazandyqtar boıynsha jobalyq-smetalyq qujattama ázirlep, qazir memlekettik saraptamadan ótkizilýde.
– Aqadyr kentinde 5 modýldik qazandyq salý týraly sheshim qabyldandy. Oǵan sol mańdaǵy 11 úı ǵana emes, peshpen jylytylatyn basqa da úıler, sonymen birge áleýmettik mádenı nysandar da qosylady, – dedi U.Úsenov. – Iаǵnı, kenttiń jylytý júıesi tolyqtaı ózgertilip, ol burynǵyǵa qaraǵanda sapaly ári qaýipsiz bolady.
U.Úsenov bıylǵy jylytý maýsymyna daıyndyq kezinde qaýipsizdik sharalarynyń qatań saqtalatynyn atap ótti. Quramynda sarapshylar da bar arnaıy komıssııa barlyq qazandyqty tekseristen ótkizip, nátıjesi boıynsha ǵana daıyndyq tólqujatyn bergen. Tipti pesh jaǵýshylardyń ózine arnaıy dárister uıymdastyryldy.
Baǵanyń bas jibi senimdi qolda
Arqa óńirinde kókónis ósirýshiler bıyl jaqsy ónim jınady. Alqaptardan 181 myń tonnadan astam kartop jáne 34,5 myń tonna basqa kókónis túrleri óndirildi. Qazirgi tańda Qaraǵandy oblysynda aýylsharýashylyq ónimderin óndirýshiler bılik ókilderiniń ótinishi boıynsha barlyq jınaǵan ónimderiniń bir bóligin aımaqtyń turaqtandyrý qoryna tapsyrýǵa beıil tanytyp otyr. Iаǵnı, oblys basshylyǵy maýsym aralyǵynda qala turǵyndarynyń kartop pen basqa da kókónis túrlerin turaqty hám qoljetimdi baǵamen satyp alýlaryn aldyn ala oılastyryp, qatań baqylaýǵa alǵan.
Muny oblystyq ákimdikte ótken jıynda óńir basshysy rastady.
– Men osyǵan deıin Osakarov jáne Nura aýdandarynyń iri aýyl sharýashylyq ónimderin óndirýshilermen kezdestim. Barlyǵy ótken jylǵydaı ónimderiniń bir bóligin turaqtandyrý qoryna naqty bir baǵamen, ózindik qunymen berýge daıyn ekendikterin jetkizdi. Biz ótken jyly, ásirese maýsym aralyǵynda, osyndaı sharalardyń arqasynda kartop pen basqa da kókónister baǵasynyń sharyqtap ketpeýine qol jetkizdik. Bıyl da osy baǵytta ilgeri jyljýymyz kerek, – dedi Erlan Qoshanov. Sondaı-aq aımaq basshysy tıisti mekemelerge aýyl sharýashylyq ónimderin óndirýshilermen der ýaqytynda memorandýmdar jasaýdy tapsyrdy.
Sonymen qatar qazirgi kezde qantqa qatysty týyndaǵan másele de talqylandy. Resmı málimetterge saı, óńirde qumshekerdiń bólshek saýdadaǵy quny 2,9%-ǵa ósken.
Baǵalardyń ósýine jol bermeý úshin birqatar shara qoldanylýda. Turaqtandyrý qorynan taýarlyq túgendeý júrgizilgen. Qant tómendetilgen baǵamen áleýmettik pavılondar men iri sýpermarketterde satylyp jatyr. Saýda núktelerinde osy taýarǵa qatysty eshqandaı dúrligý baıqalmaıdy.
Jaqyn arada turaqtandyrý qoryna Reseı men Belarýsten satyp alynǵan taǵy 200 tonna qant kelip túsedi. Qolda bar eseptemeler boıynsha, oblysta bir aıda 2 myń tonna qant tutynylatyn kórinedi.
Qazir aımaqta 2018-2019 jyldarǵa arnalǵan azyq-túlik turaqtandyrý qory qurylyp jatyr. Jyl saıyn bul maqsatqa bıýdjetten shamamen 250 mln teńge bólinedi. Bıyl aýylsharýashylyq ónimderin óndirýshilerden 2500 tonna kartop, 300 tonna sábiz, 100 tonna qyzylsha jáne 50 tonna oramjapyraq satyp alý josparlanǵan.
Álbette qamdanǵannyń qapy qalmaıtyny belgili. Mezgildiń alda turǵan mańyzdy mindetteri ózine degen yqtııatty kózqarasty qajet etedi. Al bul degenińiz, Elbasy Joldaýynda aıtylǵan tabys pen turmystyń sapasyn arttyrýǵa bastar týra jol.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
