Mamandar daıyndaýdyń alǵashqy legindegi joǵary oqý orny

Qazaq hımııa-tehnologııalyq ınstıtýty quramynda atalǵan kafedra óz ýaqytynda asa ózek­ti bolyp tabylǵan halyq sharýa­shylyǵyn hımııalandyrý saıasatyn iske asyrý maqsatynda 1962 jyly uıymdastyryldy. Kafedrany sol kezden 1974 jylǵa deıin bilikti maman, ula­­ǵatty ustaz, t.ǵ.k., dosent­ Adeb Seıtmagzymuly Seıt­mag­­zymov basqardy. Irgeli Le­nın­grad tehnologııalyq ıns­tıtýtynyń túlegi kafedrany­ qalyptastyrýda, onyń túlek­­-t­e­riniń Odaq kólemindegi sala­lyq óndiristerde, elimizdegi Shymkent, Taraz, Aqtóbe, t.b­. qalalaryndaǵy hımııa kásip­oryn­darynda bilikti mamandar bolyp tanylyp, jetekshilik deńgeılerine kóterilýlerine, olardyń qatarynan pedagog, ǵalymdar daıyndalyp shyǵýyna úlken eńbek sińirdi. 

1962-1974 jyldar araly­­ǵynda kafedrany 1000-nan astam túlek bitirip shyqty, olardyń 38-i qyzyl dıplom ıegerleri bol­­dy. Osy kezeń eleýlileri qa­­ta­rynda: A.Demegenov, K.Za­­­kıeva, Sh.Kempırov, G.Ma­­­týh­­nov, S.Sandybaev, I.Fro­lov, G.Gılmanova, G.Mýr­zagaraev, A.Rıabkov, A.Sa­lybaev, A.Sholahov, V.Kım, G.Baı­galına, N.Bekmetova, Sh.Tań­atarova, Ý.Orynbaev, T.Omar­qulov, Iý.Mamın, V.Bıshımbaev, M.Beımuratov, O.Tur­dalıev, V.Letıagın, B.Bek­­ber­genov, Ú.Besterekov, Z.Kım,­ A.Daýylbaev, M.Sa­­­hıev,­ Iý.Shkarýpa, V.Bocha­rov, K.Dosybekova, R.Djak­pa­rova, K.Mýrzalın, S.Krı­výlıa, A.Kırıchenko, S.Qutty­qadamov, S.Amanqulov, K.Baı­­janov, B.Maımýr, A.Medeý­bekov, V.Saıfýtdınov, V.Gar­mash, K.Adıhodjaeva, V.Koles­nıchenko, S.Jarqyn­bekov, A.Asa­ýov, B.Ahmetjanov, L.Tıshenko, K.Aıbolaeva, S.Srajıev jáne t.b. bar.

1974-1976 jyldarda kafedra jetekshiligine jas ǵylym kandıdaty, búginde barshaǵa tanymal ǵalym, isker jetekshi, Qazaqstan Respýblıkasy Ult­tyq ǵylym akademııasynyń aka­demıgi Ýálıhan Bıshimbaev keldi. Atalǵan kezeńde kafedra jetistikteri eselene túsip, jańa jetekshi óz ustazynyń bastamalaryn utymdy nátıjeleı bildi. Osy kezeń túlekteri arasynan biliktiligimen, iskerligimen erekshelengender qatarynda: H.Sar­manov, G.Kósherbekova, M.Je­keev, V.Rojıchner, A.Nur­ly­­bekova jáne t.b. bar. 

1976-1991 jyldar ara­ly­ǵyn­da kafedra quramy men onyń túlekterin mamandandyrý ba­ǵyt­taryna tolyqtyrýlar men zaman talabyna sáıkes qajetti ózgerister engizilip otyrdy. Osy kezeńde kafedraǵa jetekshilikti kásibı mamandar, daryndy pedagogtar, ǵylym kandıdattary men doktorlary Kım Lın Zý, Galına Popova, Oryntaı Tileýqulov, Vıktor Shevko je­misti atqara bildi. Kafedra qa­byr­ǵasynan beıorganıkalyq zattardyń hımııalyq tehnologııasy mamandyqtarymen qatar, elektrhımııalyq jáne elektr- termııalyq úderister tehnologııasy mamandyqtary boıynsha daıyndalǵan túlekter salalyq óndirister men kásiporyndardyń mamandarǵa qajettiligin qana­ǵattandyryp, Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtynyń pedagog-ǵalymdary qataryn tolyqtyryp otyrdy. 

Túlekter: E.Semashko, T.Isaev, Z.Aınabekova, G.Sı­­­­do­rova, A.Esimova, R.Rús­tembekova, E.Shahabaev, A.Ko­ký­sheva, R.Nysanbaeva, K.Shı­manovskaıa, V.Golovko, G.Emelkına, A.Esi­­mov, B.Sabıev, O.Belozer­se­va,­ G.Elqondıeva, V.Kım,­ S.Na­­zarbekova, A.Pogo­re­lova, A.Qadyrov, V.Markın, L.Gýsakovskaıa, N.Ból­tekov, N.Borı­tchenko, D.Naýryz­baev, V.Legkodýmova, E.Va­sıýk, K.Quttyqadamov, N.Kýlı­kova, M.Shaıhıslamov, B.Dáý­­­­ren­bekova, Sh.Esimo­va,­ M.Iskandırov, V.Maka­rova,­ T.Turdalıev, B.Dúısen­bı­na, R.Bıjnova, R. Oja­kaeva, Sh.Toǵyzbaeva, R.Ha­mı­tova, Sh.Tasybaeva, K.Oma­­rova, M.Músirkepov, M.Es­pem­betova, R.Masaqbaev, K.Mo­nastyreva, G.Bajımova, A.Ba­­tyrov, D.Harlamova, M.Kı­sı­kova, G.Kerimjanova, N.Esen­­­taev, J.Seıdalıeva, G.Ka­­­zahova, G.Mırgambaeva, O.Sár­­senbaeva, G.Sıqymbaeva, G.Bek­muratova, E.Ońǵarbaev, R.Baıgarın, A.Demegenova, E.Chıkrızova, S.Juldyzbaeva, J.Janmýldaeva, G.Aq­mýra­zaeva. 

1991-2005 jyldary kafedrada túlekterdi mamandandyrý baǵyttary ári qaraı keńeıtile tús­ti. «Jańa jarylǵysh zattar men pırotehnıkalyq qu­ral­dardyń hımııalyq tehno­logııasy», «Hımııalyq, krı­mınalıstıkalyq jáne ekolo­gııalyq saraptaý», «Balqýy qıyn beımetall jáne sılıkatty ma­terıaldardyń hımııalyq tehnologııasy» mamandyqtary men mamandandyrýlar boıynsha talapkerler qabyldanyp, joǵary bilikti kásibı mamandar daıyndaý iske asyryldy. Nátıjesinde kafe­dranyń salalyq óndi­ristermen kásibı, ǵylymı, is-táji­rıbelik baılanystary ar­­typ, nyǵaıa tústi. Kafedra qabyr­ǵasynda ǵylym kandıdattary men doktorlaryn daıyndaý tııanaqty jáne joǵary nátıjeli jolǵa qoıyldy. Kafedranyń alys jáne jaqyn shetelderdiń jetekshi oqý oryndarymen jáne olardyń tanymal mamandarymen ǵylymı, shyǵarmashylyq, oqý-ádistemelik, biliktilikti art­tyrý jáne t.b. baǵyttardaǵy baı­lanystary nyǵaıyp, je­misti nátıjelenip otyrdy. Osy kezeńde kafedraǵa jetekshilik min­detin t.ǵ.d., professor,­ Qa­zaq­stan Respýblıkasy In­je­­nerlik akademııasynyń aka­demıgi Shaıahmet Moldabekov abyroı­ly atqara bildi. Tú­lekter: A.Ajı­metova, G.Ka­ra­taeva, K.Jar­tybaev, A.Qa­dirbaeva, S.Ermekov, A.Bo­lysbek, Sh.Qojahmetov, A.Zo­lın, E.Kocherov jáne t.b.

2005-2006 jyldary kafedrany t.ǵ.d., professor Birjan Shákirov basqardy da, ári qa­raı dekan qyzmetine aýysyp, teh­nologııa fakýltetiniń ýnı­versıtet kóleminde aldyńǵy qa­­tar­dan kórinýine eleýli úles qosty, joǵary nátıjeli, je­misti eńbek etti.

2006-2011 jyldary ka­fed­ra deńgeıinde mamandan­dyrý baǵyttary qatary jańa­ «Metallýrgııa», «Nanoteh­no­logııa», «Iаdrolyq hımııalyq tehnologııa», «Membranalyq tehnologııa» mamandyqtarymen já­ne mamandandyrýlarmen tolyqtyryldy. Kafedra ma­man­dyqtary men mamandandyrýlary halyqaralyq ASIIN (Germanııa) akkredıtteý­ agent­tigimen akkredıtteldi, kafe­dranyń materıaldyq-teh­nı­kalyq bazasy nyǵaıtylyp, ka­fedra quramynda jańa, zamanaýı talaptarǵa saı oqý-ǵylymı zertteýlik zerthanalar ashyldy, JOO-ǵa magıstratýra jáne PhD-doktorantýra baǵdarlamalary boıynsha bilim berý lısenzııalary alynyp, ǵylymı-pedagogıkalyq mamandar daıyndaldy, kafedranyń professorlyq-oqytýshylar qu­­ra­my ınnovasııalyq jáne táýe­k­eldi jobalarǵa qatysýǵa qam­tý baǵyttary boıynsha­ uıym­das­tyrý-tehnıkalyq is-sharalary iske asyryldy. Osy kezeńde «Beı­organıkalyq zattardyń hı­mııalyq tehnologııasy» kafedrasy OQMÝ tehnıkalyq ma­mandyqtary arasynda úzdik dep tanylyp, Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń ulttyq reı­tıngisi nátıjesi boıynsha 5V072000 – «Beıorganıkalyq zat­tardyń hımııalyq tehnologııasy» mamandyǵy bi­rinshi oryndy ıelendi, kafe­dranyń D.I.Mendeleev atyn­­daǵy Reseı hımııa-teh­nologııalyq ınstıtýty, Sankt-­Peterbýrg memlekettik teh­nologııalyq ýnıversıteti, Iva­nov memlekettik hımııa-tehnologııalyq ýnıversıteti, M.Ulyqbek atyndaǵy О́zbek ult­tyq ýnıversıteti, Bıısk teh­nologııalyq ınstıtýty, Tá­jik­stan taý metallýrgııalyq ıns­tıtýty jáne t.b. mekemeler­men halyqaralyq ǵylymı-shy­ǵarmashylyq baılanystary jáne yntymaqtastyǵy nyǵaıa tús­ti. Osy kezeńde kafedraǵa ka­­­fedra túlekteriniń biri t.ǵ.d., professor Úılesbek Be­s­­­­te­rekov jetek­shilik etti. Tú­lek­ter: M.Jyl­qybaev, Ǵ.Qam­barova, A.Ti­leýova, Q.Jumanov, A.Ibraev, N.Sa­ǵyndyqova, A.Tasboltaeva, A.Erý­baı, Ǵ.Serjanov, E.Tó­re­qulov, A.Myltyqbaev, J.Al­tybaev, B.Myrzahmetova, S.Ju­manova, A.Turymbetov, M.Mý­radova, J.Jolanova jáne t.b. 

2011-2016 jyldary kafe­dra­­da onyń túlekteri t.ǵd., pro­­­­­­fes­sorlar Málik Jekeev, Qur­­manbek Jantasov, t.ǵ.k., dosent­ter Erkebulan Kocherov, Murat Aıtýreev jetekshilik et­ti. Atalǵan kezeńde kafedra jetistikteri jalǵastyrylyp, kafedrada memlekettik ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasy boıynsha magıs­tranttardy memlekettik grant­tar arqyly daıyndaýǵa múm­kindik ashyldy. Kafedranyń ǵy­lymı is-áreketteri nátıjeleri halyqaralyq deńgeıde tanylyp, kafedra professorlary  Ú.Besterekovtiń jáne M.Jekeevtiń jetek­shi­lik­te­rimen NATO Ǵy­lymı ko­mı­tetiniń «Ǵylym beı­bit­shilik pen qaýipsizdik úshin» baǵ­darlamasy boıynsha halyq­aralyq «Ortalyq Azııada sý­dyń transshekaralyq lastanýyn baǵalaý» granttyq jobasymen «Sý garmonııasy – kásipkerlikti, ınnovasııany, zertteý men bilimdi ıntegrasııa­laý» halyqaralyq bilim berý jobalary oryndaldy. Túlekter: A.Qydyralıeva, A.Tú­menbaev, N.Smaıl jáne t.b. 

2017 jyldan beri kafedra­ǵa jetekshilik mindeti Sankt-Peterbýrg tehnologııa ınstıtý­tynyń túlegi t.ǵ.k., dosent Ga­­lı­na Seıtmagzımovaǵa júk­tel­di. Kafedrada hımııalyq teh­nologııanyń bakalavrlarymen qatar, memlekttik ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha ǵylym magıstrlaryn memlekettik grant­tar arqyly daıyndaý jal­ǵas­tyrylýda, QR BjǴM granttary boıynsha ǵylymı pedagogıka magıstrlary men tehnologııanyń PhD doktorlary daıyndalýda. Túlekter: E.Plýjnıkova, V.Iаrochkına, B.Aıtóre, A.Turdyqul, S.Bal­qybek, T.Iskakova jáne t.b.

Búginde kafedrada kópsalaly oqý, ǵylymı, oqý-ádistemelik, shyǵar­mashylyq tálim-tár­bıe jumystary nátıjeli jal­­ǵas­tyrylýda. Kafedra ujy­my ýnı­­versıtetimizdiń jetistik­teri­niń eselene berýine, mereıi as­qaqtaı berýine, bolashaqta ult­tyq ýnıversıtet deńgeıinen kóri­nýine atsalysýǵa daıyn jáne qabiletti.

Aıdarbek BOLYSBEK,

M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ 

 «Hımııalyq ınjenerııa jáne bıotehnologııa» 

joǵary mektebiniń dekany

ShYMKENT