«Merzimdi áskerı qyzmetke qabyldaýǵa shaqyrylǵandardyń 85-90 paıyzynyń fızıkalyq densaýlyq daıyndyǵy joǵary dárejede jaramdy» degen Ardaq Kýkatov bıyldyń ózinde kúzgi-kóktemgi maýsym ishinde 35 myńnan astam bozbalaǵa shaqyrtý jiberilgenin habarlady. Jalpy, elimizde jyl saıyn densaýlyǵyna baılanysty áskerı boryshtan bosatylǵandar men keıinge qaldyrylǵan azamattardan basqa 18 jáne 27 jas arasyndaǵy azamattarǵa 35 myńǵa jýyǵyna shaqyrtý jiberiledi eken. Olardyń shamamen 8 paıyzy nevrologııalyq jáne hırýrgııalyq aýrýlaryna baılanysty áskerı qyzmetke jaramsyz dep tabylady.
Qazaqstan táýelsizdik alǵannan beri áskerı qyzmetke turǵysy keletinder qatary artyp, Otan aldyndaǵy boryshyn óz erkimen óteýge umtylatyndar sany kóbeıgen. Desek te áskerı boryshyn óteýden sebepsiz jaltaratyndar, qashqaqtaıtyndar úshin Qorǵanys mınıstrligi tarapynan aldyn alý sharalary júrgiziledi. Máselen, 1 myń aılyq eseptik kórsetkishke deıingi mólsherde aıyppul salynady nemese túzetý jumystaryna jiberiledi. Tipti bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin. Al is sotqa berilgenge deıin áskerı shaqyrý pýnktine óz erkimen kelgender qylmystyq jaýapkershilikten bosatylady.
Qoǵamda áskerı boryshyn ótep júrgen jastardyń arasynda oryn alyp jatatyn keleńsiz jaıttar týraly aqparattar jeldeı esetini jasyryn emes. Olardyń keıbiri negizsiz bolsa, keıbiri shyndyqqa janasyp jatady. Osynyń barlyǵy túptep kelgende ata-analardyń óz balasyn Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge asyqtyrmaýyna nemese olardyń ózderiniń de osyǵan qulyqsyz bolýyna áser etip jatqany shyndyq. Túrli jaǵdaılar oryn alyp, jas sarbazdardyń ózi quralpylastar arasynda ózin jaısyz sezinýi, stresstik jaǵdaıǵa túsip, sońy qaıǵyly jaǵdaılarǵa ulasýy múmkin. Al aıaq asty aýyryp, syrqattyń jyldam damıtyn túrine shaldyǵýy áskerı bólimshelerdegi densaýlyq saqtaý qyzmetiniń qanshalyqty deńgeıde ekendigin kórsetip beredi. Áskerı dárigerlerdiń biliktiligi qandaı?! Osyndaı jaýaby joq saýaldar kez kelgen ata-ananyń balasy úshin alańdaýyna sebep. Kúzgi-kóktemgi merzimdi ásker qataryna shaqyrý maýsymyna oraı Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine birqatar suraqtar joldaǵan edik. Sonyń biri osy taqyryp týraly bolatyn.
Qorǵanys mınıstrligi baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, jas áskerı qyzmetshiler áskerı ómirge beıimdelý kezeńinde laýazymdy tulǵalar tarapynan qatań baqylaýǵa alynady eken. Iаǵnı, jas býyn tolyqtyrýy arasynda quqyq buzýshylyq pen jarǵylyq emes qarym-qatynastyń aldy alynady. Olar bos ýaqytyn patrıottyq baǵyttaǵy kınofılmder kórip, mýzykalyq aspaptarmen, ústel oıyndarymen, jýrnal-gazettermen qamtylǵan aqparattyq-tárbıe jumystary bólmesinde ótkizedi.
Elbasy, Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń qamqorlyǵy men erekshe nazar aýdarýynyń arqasynda 2017 jyldan bastap áskerı qyzmetshilerdiń jalaqysy 30 paıyzǵa kóterildi. Sonymen birge áskerı qyzmetshilerdi turǵyn úımen qamtamasyz etý mehanızmine ózgerister engizildi. Bul keshendi sharalar áskerı qyzmet óteýge degen kózqaras pen áskerı qyzmettiń abyroıyn edáýir kóterip, burynǵy kózqaras seńin qozǵaltqany anyq.
Qoǵamnyń merzimdi áskerı qyzmetti óteýge degen kózqarastyń jaqsarýyna sebep bolǵan sharalardyń taǵy biri retinde áskerı borysh óteý merziminiń 2 jyldan 1 jylǵa qysqarýyn, ıaǵnı bólimderdiń tek bir shaqyrylymmen tolyqtyrylýyn aıtýǵa bolady. Bul sharalardyń nátıjesinde sarbazdar men áskerı qyzmetshiler arasynda «álimjettik» uǵymy joıylypty. Al jarǵylyq emes qarym-qatynas birli-jarym ǵana kezdesetin kórinedi. Munyń barlyǵy áskerı qyzmet abyroıyn kóterýge yqpal etip, azamattardyń áskerge degen senimin joǵarylatqan.
Qorǵanys mınıstrligine qarasty quzyrly organdarynyń bergen jaýaby kóńilge qonady, árıne. Biraq oryn alyp jatqan oqıǵalardy elekten ótkizsek, sarbazdardyń jańa jerde psıhologııalyq daıyndyǵy jáne densaýlyǵyn kútý máseleleri kemshin túsip jatqandaı kórinedi. Biraq bul bizdiń paıym. Qalaı bolǵanda da áskerı ómirdiń kez kelgen jasty shyńdap, kóńil kókjıegin keńeıtetini sózsiz. О́rekpigen kóńilge toqtaý salar aqparattarǵa qaramastan, Otanyn qorǵaǵysy keletin jastardyń qatary kóp bolsa eken deımiz.
Venera TÚGELBAI,
«Egemen Qazaqstan»
