Kiristilik pen táýekel arasynda. Ulttyq Bank Tóraǵasynyń orynbasary Janat Qurmanovpen suhbat

– Janat Bostanuly, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qory (QRUQ) elimizdiń qarjylyq ornyq­tylyǵyn qamtamasyz etý júıesinde negizgi elementterdiń biri ekeni belgili. Ulttyq Banktiń bas­qarýyndaǵy qordyń qarajaty salynǵan ınvestısııalyq port­fel­diń qurylymy týraly aıtyp berseńiz.

– QRUQ qurylymy turaqtandyrý jáne jınaq portfelderinen turady. Turaqtandyrý portfeli QRUQ ótimdiliginiń jetkilikti deń­geıin ustap turý úshin qajet. AQSh-tyń 6 aılyq qazynashylyq oblıga­sııa­larynyń ındeksi turaqtandyrý portfeli úshin etalon portfeli bolyp sanalady. О́z kezeginde, jınaq portfeliniń negizgi maqsattary qara­jatty jınaqtaý men saq­taý, sondaı-aq táýekeldiń tıisti deńgeıi bolǵan kezde uzaq merzimdi bolashaqta kiristilikti qamtamasyz etý bolmaq.

2016 jyldyń sońynda Ulttyq qordyń qarajatyn qalyptas­tyrý men paıdalanýdyń jańa tujy­rym­damasy bekitildi, onda jınaq port­feliniń aktıvterin konservatıvti bólýden 3-5 jyl ishinde aktıvterdi barynsha teńgerimdi strategııalyq bólýge ótý kózdeledi.

QRUQ aktıvterin jańa bólý sheńberinde jınaq portfeliniń quramyndaǵy aksııalar úlesin 20%-dan 35%-ǵa deıin, balama quraldar portfelin 5%-ǵa deıingi úlestik salmaqpen qurý, sondaı-aq oblıgasııalar úlesin 80%-dan 60%-ǵa deıin tómendetý josparlanyp otyr.

Damyǵan memleketterdiń táýel­siz oblıgasııalarynyń port­feli úshin etalondyq kompozıttik ındeks­ke mynadaı úlestik salmaqtary bar ındekster kiredi: AQSh – 55%, Eýro aımaq – 15%, Ulybrıtanııa – 10%, Japonııa – 5%, Aýstralııa – 5%, Kanada – 5%, Ońtústik Koreıa – 5%. 2018 jylǵy qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha aksııalar portfeline 37 eldiń emıtentteriniń aksııalary kiredi. Negizgi ınvestısııalaý valıýtalary mynalar: AQSh dollary – aksııalar portfelinen 60,10%, eýro – 13,18%, fýnt sterlıngi – 8,64%, Japon ıenasy – 8,36%, Kanada dollary – 2,87%, Shveısarııa franky – 2,43%, Aýstralııa dollary – 1,55%, qalǵan valıýtalar – 2,87%.

– Qazirgi ýaqytta QRUQ port­felindegi qandaı quraldar barynsha kóp tabys ákeledi?

– Tarıhı turǵydan aksııalarǵa ınvestısııalar barynsha joǵary kiristilikti kórsetip otyr. QRUQ jınaq portfeliniń quramyndaǵy aksııa­larǵa ınvestısııalaý aktıv­terdi ártaraptandyrý saıasatyn jal­ǵastyrýǵa jáne uzaq merzimdi kú­tiletin kiristilikti arttyrýǵa baǵyt­talǵan. Aksııalar boıynsha kiris­ti­liktiń joǵary kórsetkishi baryn­sha joǵary naryqtyq qubylma­ly­lyqpen sıpattalady. Mysaly, 2017 jyldyń qorytyndylary boıyn­sha aksııalar portfeliniń kiristi­ligi 22,81%, al 2018 jylǵy birinshi jar­ty­jyldyqta (-)0,48% boldy. Sondyqtan uzaq merzimdi bolashaqta kiristilikti qamtamasyz etý boıynsha alǵa qoıylǵan maqsattardy eskere otyryp kiristilik kórsetkishterin baǵalaǵan durys.

– Ulttyq Bank Ońtústik Azııa­nyń tez damyp kele jatqan naryq­taryn ınvestısııalaý úshin tar­tymdy aımaq retinde qarastyra ma?

– Osyǵan deıin atap ótken QRUQ aktıvterin jańa bólý oblıgasııalar portfeliniń ishinde damyǵan memleketterdiń táýelsiz oblıgasııalaryna (35%), korporatıvtik oblıgasııalarǵa (10%) jáne damýshy memleketterdiń táýelsiz oblıgasııalaryna (15%) bólýdi de boljaıdy. Damýshy memleketterdiń AQSh dollarymen denomınırlengen táýelsiz oblıgasııalarynyń portfeli úshin etalondyq ındekske kredıttik reı­tıngi VV (S&P)-dan tómen emes elder kiredi. Bul ólshemshartqa In­done­zııa jáne Fılıppın sııaqty elder sáıkes keledi, osylaısha, damý­­shy naryqtarǵa ınvestısııalaý Oń­tústik-Shyǵys Azııa óńirin ishinara qamtıdy.

– Ulttyq qordyń ınvestısııa­lyq portfelindegi dollarlyq qaǵaz­dardyń úlesi qandaı? Bul úles ótken birneshe jylda qalaı ózgerdi?

– AQSh dollarymen denomınırlengen baǵaly qaǵazdardyń úlesi álemdegi basqa táýelsiz qorlar­daǵy sııaqty QRUQ aktıvterinde de dástúrli túrde aýqymdy sanalady. QRUQ turaqtandyrý portfeliniń aktıvteri 99,99%-ǵa AQSh dollarymen denomınırlengen.

2017 jylǵy maýsymda QRUQ jınaq portfeliniń quramynda valıý­ta­lyq qubylmalylyqty tómendetý, sondaı-aq kiristilik mólsherlemesi tartymsyz elderge salý úlesin azaıtý maqsatynda tirkelgen kiristiligi bar baǵaly qaǵazdar úshin AQSh dollarymen aktıvterdiń úlesi 45%-dan 10 paıyzdyq tarmaqqa ulǵaıtyldy. Osylaısha aǵymdaǵy sátte jınaq portfeliniń quramynda damyǵan memleketterdiń táýelsiz oblıgasııalar portfeli úshin etalondyq kompozıttik ındekstegi AQSh dollarymen aktıvterdiń úles salmaǵy 55%-dy quraıdy.

MSCI World ındeksi aksııalarǵa ınvestısııalar úshin etalondyq portfel bolady. Bul ındekske kire­tin baǵaly qaǵazdardyń 55%-dan astamy AQSh dollarymen de­no­mınırlengen. 2018 jylǵy qyr­kúıek­tegi jaǵdaı boıynsha aksııa­lar portfeliniń quramyndaǵy dol­lardyń úlesi 60,10% boldy.

– Ulttyq Bank portfelde Qytaı emıtentteri quraldary­nyń úlesin ósirýdi josparlap otyr ma? Bul qaǵazdar dollar­men deno­mınırlengen be álde Ulttyq Bank ıýanǵa tán táýekelderdi ózine qabyldaı ma?

– Qazirgi kezde QRUQ men BJZQ ak­tıvterinde ıýanmen denomı­nırlengen qarjy quraldary joq. Sonymen birge Qytaıdyń naryǵyn yryqtandyrý jaǵdaıynda ıýanmen denomınırlengen qarjy aktıv­teri kapıtaldyń álemdik naryǵy­nyń ajyramas bóligi bolady. Qytaı qaǵazdaryn MSCI jáne Bloomberg ındeksterine qosý olarǵa ınstıtýsıonaldyq ınvestorlar tarapynan suranystyń ulǵaıýyna aparýy múmkin. Osyǵan oraı Ult­tyq Bank ıýan jáne Qytaıdyń baǵa­ly qaǵazdary aınalasyndaǵy aǵym­daǵy jaǵdaıdy, sondaı-aq AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda janjalynyń damýyn turaqty negizde qadaǵalaıdy.

– Portfelde Reseı emıtent­teriniń qaǵazdary bar ma? RF-ǵa qatysty sanksııalarǵa qa­tysty ahýal Ulttyq Banktiń ınves­tısııalyq saıasatyna áser ete me?

– Qazirgi kezde QRUQ port­felin­­de Reseılik emıtentterdiń baǵaly qaǵazdary joq. Osylaısha Reseı Federasııasyna qatysty sank­sııalar Ulttyq qordyń aǵym­daǵy ınvestısııalaryna tikeleı áser etpeıdi.

– Ulttyq qordyń aǵymdaǵy jyldyń basynan bergi ınvestı­sııalyq kiristiligi qandaı? Bul kórsetkishke valıýta baǵamynyń qubylmalylyǵy qalaı áser etti?

– QRUQ-nyń aktıvterin Ult­tyq Bank sheteldik qarjy naryq­taryndaǵy aınalystaǵy qarjy quraldaryna ınvestısııalaıdy. Qor aktıvteriniń kiristiligin esepteý negizgi valıýta – AQSh dollarymen júrgiziledi. Osylaısha AQSh dollarynyń ulttyq valıýtaǵa qatysty aıyrbastaý baǵamy QRUQ kiristiliginiń kórsetkishterine áser etpeıdi, sebebi ol AQSh dollarymen kórsetiledi.

Aktıvterdi valıýtalarmen árta­rap­t­andyrýdy saqtaý qajetti­ligine baılanysty AQSh dollarymen kórsetilgen kiristilikke AQSh dollarynyń basqa álemdik valıý­talarǵa qatysty baǵamynyń ózgerýi áser etedi. 2018 jyldyń basynan beri AQSh dollarynyń nyǵaıýy aǵym­daǵy teris kiristilikke ákep soq­ty, ol birinshi jartyjyldyqtyń qory­tyndysy boıynsha (-)0,73%-dy qurady. Sonymen birge qordyń qurylǵannan beri 2018 jylǵy 30 maýsymǵa deıingi ýaqyttaǵy kiris­tiligi 79,51% boldy, bul jyl­dyq kór­­setkish boıynsha 3,54%-dy qu­raı­­dy. QRUQ-nyń sońǵy 5 jyl­da­ǵy jıyntyq kiristiligi 8,12%, al soń­­ǵy 3 jyldaǵy kiristiligi 5,87% bol­dy. 2017 jyldyń qorytyndysy bo­­ıyn­­sha QRUQ kiristiligi 7,61%-dy qura­dy.

– Ulttyq Banktiń taǵy bir ma­ńyzdy qyzmeti – BJZQ aktıv­terin basqarý. Ulttyq Banktiń aktıvterdiń bir bóligin syrtqy basqarýǵa berý satysyn­da eken­digi belgili. BJZQ aktıv­teriniń qandaı úlesin qazir Ult­tyq Bank derbes basqaryp otyr, qandaı bóligi tysqary basqarý­shylardyń basqarýyna berildi?

– 2018 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵ­daı boıynsha BJZQ zeınetaqy aktıvteri portfeliniń kólemi 8,9 trln teńgeni quraıdy. Bul rette syrtqy basqarýda 79,4 mlrd teńge nemese zeınetaqy aktıvteriniń 0,9%-y bar.

Qazirgi ýaqytta Ulttyq Bank «Jahandyq aktıv aksııalar» jáne «Jahandyq passıv aksııalar» mandattary sheńberinde shetel­dik basqarýshy kompanııalardy tańdaý jáne tartý boıynsha jan-jaqty jumys júrgizip jatyr. Atap aıtqanda, portfelderdiń ólshemderi, ınvestısııalyq stra­te­gııa jáne senimgerlik bas­qarý­dyń basqa da talaptary talqy­laný­da, sondaı-aq aksııalar nary­ǵyna ınvestısııalaýdyń neǵur­lym qolaıly sátin aıqyndaý ju­mysy júrgizilýde. Aksııalar nary­ǵyna kirýdiń qolaıly sátiniń mańyz­dylyǵyn eskere otyryp, BJZQ-nyń aktıvterin kórsetilgen mandattar boıynsha syrtqy senimgerlik basqarýǵa tartý kezeń-kezeńimen júzege asyrylatyn bolady. 

Ulttyq Bank «AQSh dollarymen nomınırlengen, kapıtaldandyrylýy joǵary ınvestısııalyq deńgeıdegi jahandyq korporatıvtik oblıgasııalar» mandaty boıynsha sheteldik basqarýshy kompanııalardy tartý jónindegi jumysty da júrgizýde. 

Ulttyq Bank BJZQ-nyń zeınet­aqy aktıvterin bermeıtinin, Ulttyq Banktiń shartty kez kelgen sátte buzý quqyǵymen ınvestısııalyq shekteýler sheńberinde BJZQ aktıvteri­niń bir bóligin basqarý jónindegi ókilettikterdi sheteldik basqarýshy kompanııalarǵa beretinin atap ótken jón. Osylaısha BJZQ-nyń syrtqy senimgerlik basqarýdaǵy zeınetaqy aktıvteri kez kelgen jaǵdaıda Ult­tyq Banktiń kastodıan-banktegi shottarynda qalady. 

– BJZQ-nyń Ulttyq Banktiń basqarýyndaǵy portfeliniń qurylymy qandaı?

– 2018 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha valıýtalyq aktıv­terdiń úlesine jalpy portfeldiń 30,9%-y tıesili, onyń 30,5%-yn AQSh dollary, 0,3%-yn Reseı rýbli jáne 0,1%-yn basqa da valıýtalar quraıdy. 

Qarastyrylyp otyrǵan kúngi jaǵdaı boıynsha ınvestısııalardyń negizgi úlesi Qazaqstan Respýblı­kasy emıtentteriniń qarjy qural­daryna tıesili. Olardyń port­fel­degi úlesi – 77,4%. AQSh emı­tent­teriniń úlesi – 7,2%, Reseı Federa­sııasynyń úlesi – 3,4%. 12,0% mólsherindegi qalǵan bóligi halyq­aralyq qarjy uıymdarynyń jáne Fransııa, Nıderland, Sınga­pýr, Indonezııa, Meksıka, Perý jáne basqa da shet memleketter emı­tent­teriniń qarjy quraldaryna tıesili. 

Qarjy quraldarynyń túrleri boıynsha BJZQ zeınetaqy aktıv­teriniń ınvestısııalyq portfeli 86,7%-ǵa oblıgasııalardan, 9,1%-ǵa depozıtterden, 2,0%-ǵa aksııalardan, 1,3%-ǵa aqshadan jáne REPO-dan, sondaı-aq 0,9%-ǵa syrtqy basqarýdaǵy aktıvterden turady. 

– Dollardyń álemniń basqa elderiniń, birinshi kezekte, damýshy naryqtardyń valıýtalaryna qatysty nyǵaıǵanyn eskersek, BJZQ portfelindegi dollarmen salynǵan quraldardyń úlesi ulǵaıyp jatyr ma?

– 2016 jyldan beri Ulttyq Bank BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń portfelin ártaraptandyrý, onyń ishinde BJZQ zeınetaqy aktıv­teriniń valıýtalyq úlesin kezeń-kezeńimen ulǵaıtý jáne ony 30% deńgeıinde ustap turý esebinen belsendi jumys júrgizýde. 2016 jylǵy 1 qańtar – 2018 jylǵy 30 qyrkúıek aralyǵyndaǵy kezeńde zeınetaqy aktıvteriniń valıýtalyq úlesi portfeldiń 17%-dan 31%-na deıin ulǵaıtyldy. Valıýta­lyq pozısııanyń bolýy elder bo­ıynsha ınvestısııalar geografııasyn jáne satyp alynatyn qarjy quraldarynyń aıasyn keńeıtýge, ınvestısııalyq portfeldiń sapasy men ótimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq ulttyq valıýta álsiregen kezeń­derde salymshylardyń zeınet­aqy aktıvterin qorǵaýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bul rette BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń valıý­talyq bóliginiń qoldaý kór­setiletin úlesi búginde ońtaıly jáne ishki ekonomıkany BJZQ-nyń zeınetaqy aktıvteriniń esebinen satyp alýǵa ruqsat etilgen senimdi quraldar tizbesine ınvestısııalaý arqyly qorlandyrýǵa múmkindik beredi.

– BJZQ aktıvteriniń jyldyń basynan bergi ınvestısııalyq kiris­tiligi qandaı? Valıýta baǵa­my­nyń qubylmalylyǵy bul kór­setkishke qalaı áser etti?

– 2018 jylǵy 9 aıda BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń BJZQ salym­shylarynyń shottaryna bó­lingen kiristiligi ınflıasııa deńgeıi 3,3% mólsherinde qalyptasqan kezde 7,75%-dy qurady. Osylaısha 2018 jyldyń basynan beri BJZQ-nyń zeınetaqy aktıvteri boıynsha 4,45% mólsherinde naqty kiristilik qamtamasyz etildi. 

Baǵamdyq asyra baǵalaýdan túsetin kiristerdiń 2018 jylǵy 9 aıdaǵy jalpy ınvestısııalyq kiristegi úlesi shamamen 37% boldy. Baǵaly qaǵazdar, depozıtter jáne basqa da qarjy quraldary boıynsha syıaqy túrindegi kirister úlesi shamamen 63%-dy quraıdy.

– BJZQ portfelindegi defolt­tyq quraldardyń úlesi qandaı?

– Búginde BJZQ zeınetaqy ak­tıv­­teriniń portfelindegi defolt­tyq qarjy quraldary qunsyzdan­ǵan jáne salymshylardyń zeı­net­aqy jınaqtarynyń kólemine áser etpeıdi. Mundaı emıtentter min­det­temeleriniń nomınaldyq quny bo­ıynsha kólemi zeınetaqy aktıvteri­niń 1%-na jetpeıdi. BJZQ-nyń barlyq boryshkerlerine qatysty salynǵan qarajatty qaıtarýǵa baǵyttalǵan shaǵym-talap etý jáne basqa da jumystar belsendi túrde júrgizilýde.

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»