TMD elderi Úkimetteri basshylary keńesiniń otyrysy dástúrli túrde shaǵyn jáne keńeıtilgen quramda ótti. Otyrysqa Qazaqstan Premer-Mınıstri B.Saǵyntaev, Reseı Federasııasy Úkimetiniń tóraǵasy D.Medvedev, Ázerbaıjan Premer-Mınıstri N.Mamedov, Belarýs Premer-Mınıstri S.Rýmas, Qyrǵyzstan Premer-Mınıstri M.Abylgazıev, Tájikstan Premer-Mınıstri K.Rasýlzada, О́zbekstan Premer-Mınıstri A.Arıpov, Armenııanyń Birinshi Vıse-premeri A.Mırzoıan, Túrikmenstan Mınıstrler kabıneti tóraǵasynyń orynbasary G.Mýradov, Belarýstegi Moldova elshisi, TMD janyndaǵy Turaqty ýákiletti ókil V.Sorochan, TMD Atqarýshy komıtetiniń tóraǵasy S.Lebedev qatysty.
Keńeıtilgen quramdaǵy otyrysty ashqan B.Saǵyntaev: «Bizdiń jumysymyzdyń qorytyndysy Dostastyq aıasynda elderimizdiń yntymaqtastyǵyn odan ári tereńdetip, keńeıte túsýge septigin tıgizedi dep senemin», dedi. Osydan keıin Qazaqstannyń Úkimet basshysy sózdi Tájikstan Premer-Mınıstri Kohır Rasýlzadaǵa berdi. Ol eń aldymen TMD elderi Úkimet basshylary keńesiniń tabysty jumys isteýi úshin barlyq qolaıly jaǵdaı jasap, qonaqjaılylyq tanytqan Qazaqstan Úkimetine, Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevqa rızashylyǵyn bildirdi. Aldaǵy ýaqytta Dostastyqqa tóraǵalyq etetin túrikmen áriptesin quttyqtap, belgilengen túbegeıli maqsattarǵa qol jetkizý jolynda tabys tiledi.
– Erkin saýda týraly kelisim jobasyn daıyndaý jumystarynyń aıaqtalýyna erekshe nazar aýdarylyp otyr. Buǵan qosa, osyǵan deıingi jetistikterdi bekitýimiz de qajet. Bul dostastyqtyń erkin saýda aımaǵy týraly shartynda belgilengen basymdyqtarǵa qol jetkizýge jáne taýar aınalymyn arttyrýǵa septigin tıgizedi. Saýda jáne basqa da kedergilerdi alyp tastaý, prosedýralardy jeńildetý, jańa tehnologııalardy engizý boıynsha jumystardy odan ári jalǵastyrý qajet. Kólik-kommýnıkasııa salalaryn damytý da mańyzdy. Osy turǵydan alǵanda eń aldymen kólik pen ınfraqurylymdy damytý, elderimizdiń aýmaǵynda taýarlar men qyzmetterdiń kedergisiz tasymalyn qamtamasyz etý úshin jaǵdaı jasaý qajet. TMD óńiriniń tranzıttik áleýetin tolyqtaı paıdalanǵan jón, – dedi Kohır Rasýlzada.
TMD-ǵa múshe-memleketter arasyndaǵy taýar aınalym kólemi byltyr 25 paıyzǵa artyp, 164 mıllıard dollarǵa jetti. TMD-ǵa múshe 11 el arasynda 2011 jyldan beri ortaq kelisim bar.
Úkimet basshylarynyń kezdesýinde talqylanǵan ekonomıka, áleýmettik salalardaǵy máseleler, onyń ishinde ıadrolyq jáne radıasııalyq apattyń aldyn alýǵa arnalǵan qujatty erekshe atap ótýge bolady. Iаǵnı, Úkimet basshylary TMD elderiniń aýmaǵynda kútpegen jerden ıadrolyq apat bolǵan jaǵdaıda qandaı shara qabyldaý kerektigin nazarǵa aldy. Tájikstan Premer-Mınıstri Kohır Rasýlzada:
– Iаdrolyq apat bola qalǵan jaǵdaıda nemese radıasııalyq apatta bir-birimizge kómek kórsetý týraly qujatqa qol qoıdyq. Qarym-qatynasty jaqsartýǵa baǵyttalǵan ózge de kelisimder bar. Aldaǵy eki jylda gýmanıtarlyq baılanysty da damytamyz dep ýaǵdalastyq, – dedi.
«Rosatom» memlekettik korporasııasy bas dırektorynyń orynbasary Nıkolaı Spasskıı TMD elderinde ıadrolyq apat kezinde habarlandyrýdyń biryńǵaı júıesi engiziletinin jetkizdi.
̶ Dostastyq elderinde atom energııa bloktary, ıadrolyq zertteý qondyrǵylary jumys isteıdi jáne salynyp ta jatyr. Ýran óndirilip, atom stansalary úshin otyn shyǵarylady, radıoaktıvti kózder de keńinen paıdalanylady. Iаdrolyq materıaldar, radıoaktıvti kózder Dostastyq memleketteriniń shekarasy arqyly turaqty túrde ótip turady. Biraq búginde Dostastyq keńistiginde apattyq áreket etýdiń biryńǵaı júıesi joq. Bul durys emes», dedi ol. Onyń aıtýynsha, Dostastyq keńistiginde mundaı apattyq áreket etýdiń biryńǵaı júıesi asa qajet. Onyń birneshe sebebi de bar.
̶ Birinshiden, atom energııasyn paıdalanýdyń qolda bar aýqymy men bul saladaǵy yntymaqtastyqty eskerer bolsaq, onda mundaı júıe shynymen de asa qajet. Ekinshiden, mundaı júıeniń bolýy ıadrolyq apat oryn alǵan jaǵdaıda jedel habarlaý jáne kómek kórsetý týraly halyqaralyq konvensııadan týyndap otyr», dedi N.Spasskıı. «Rosatom» ókili ıadrolyq apat jaǵdaıynda nemese radıasııalyq apatty jaǵdaı oryn alǵan sátke daıyndyqty qamtamasyz etý jáne onyń saldaryn joıý barysynda ózara kómek kórsetý boıynsha TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń ózara is-qımyly týraly kelisimniń jańa mazmunyna toqtaldy. Onda TMD-ǵa múshe elderden arnaıy ókilet anyqtalady. Sonymen qatar MAGATE usynysy negizinde habarlandyrýdyń biryńǵaı formasy ázirlenedi. Eń bastysy, kelisimde qatysýshy elderdiń birinde ıadrolyq nemese radıasııalyq apatty jaǵdaı kezinde kómek qajet bolǵanda is-árekettiń biryńǵaı algorıtmi jan-jaqty jazylady. О́tinim jiberilip, jedel rejimde kómek kórsetetin top jasaqtalady. Olar arnaıy tehnıkamen jáne qural-jabdyqpen jabdyqtalady. Kómek suraýshy tarap atalǵan toptyń basymdyqpen kirýin qamtamasyz etedi.
– Reseı tájirıbesine sáıkes, eger barlyq prosedýrany aldyn ala naqty ázirlep qoısaq, onda mundaı top ótinim túskennen keıin nysanda 24 saǵatta, tipti odan da erterek bola alady», dedi «Rosatom» ókili.
TMD elderi Úkimet basshylary keńesiniń otyrysynan keıingi brıfıngte TMD-nyń atqarýshy hatshysy Sergeı Lebedev Qazaqstan Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń saqtalýyna eleýli úles qosqandyǵyn jetkizdi.
– Astanada TMD elderi Úkimet basshylary keńesi otyrysynyń ótýi taǵy da Qazaqstan tarapy iri sharalardy uıymdastyrýda óte qolaıly ári berekeli alań ekenin dáleldedi. Bir apta buryn Almaty qalasynda TMD-ǵa múshe-memleketterdiń qaýipsizdik organdary men arnaýly qyzmetteri basshylary keńesiniń 45-otyrysy ótken bolatyn. Atap aıtqanda, bıyl Qazaqstan tóraǵa bolmasa da, uıymnyń jumysyn jandandyrýda belsendilik tanytyp otyr. Astanadaǵy talqylaý alańynda tıisti qujattarǵa qol qoıylyp, jemisti kelissózder júrgizildi, – dedi ol. Sonymen qatar Sergeı Lebedev 8 qarashada Astanada Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń sammıti ótetinin, al 9 qarashada Qazaqstan men Reseıdiń aımaqaralyq yntymaqtastyq forýmy (Petropavl qalasynda) uıymdastyrylatynyn eske saldy.
«Osy faktilerdiń barlyǵy Qazaqstan Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń saqtalýy men nyǵaıýyna uıytqy bolyp otyrǵanyn bildiredi», dedi S.Lebedev.
Al TMD elderiniń Úkimet basshylary keńesine kelesi jyly Túrikmenstan tóraǵalyq etedi.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
