Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń doktorlarynyń qatysýymen ótken jıynda osy másele boıynsha 6 qalada júzege asyrylǵan baǵdarlamanyń nátıjeleri, bas pen moıynnyń qaterli isiginiń erte belgileri men osy derttiń aldyn alý sharalary, sonymen birge bas pen moıyndaǵy qaterli isikterdi alyp tastaýdyń biregeı otalary jóninde aıtyldy.
Qazaqstan bas pen moıynnyń qaterli isigin erte dıagnostıkalaý jónindegi Eýropalyq aptalyqqa tórt jyl qatarynan qatysyp otyr. Bul aptalyq – birinshi býyn dárigerleri men turǵyndardy bas pen moıyn isiginiń erte belgilerinen habardar etýdi kózdeıdi. Ári halyqtyń dárigerlerge erte qaralýyna, dıagnozdyń ýaqtyly qoıylýyna jáne naýqastardy arnaıy járdem alýǵa baǵyttaýǵa septigin tıgizedi.
Sonymen 2018 jyly Qazaqstanda bas pen moıyn isigin erte dıagnostıkalaý baǵdarlamasyna 6 qaladaǵy 8 onkologııalyq ortalyq qatysyp, 500-den astam adam qaralǵan. 32 naýqastan jańa óskinder (6,2%), 211 adamnan sıpatty emes patologııa (40,8%), qalǵan 53,0% adamda muryn, qulaq jáne aýyz qýysy patologııa anyqtalmaǵan. Naýqastardyń kópshiligi Almaty men Astana qalalarynan qaralǵan.
– Otolorıngologtar men stomatologtardy oqytýǵa úlken kóńil bólinip otyr. Onyń ústine, onkosaqtyq jáne bas pen moıyn isigin erte dıagnostıkalaý – basty nazarda. Turǵyndardy oqytý jáne olardy tegin qaraý Almaty, Astana, Shymkent, Semeı, Aqtóbe men Qaraǵandy qalalarynda ótti. Naýqastardyń kóbi bizge aýrýdyń III-IV satylarynda qaralady. Emdeýdiń tıimdi ádisteriniń baryna qaramastan, bas pen moıyn isigine shaldyqqan naýqastar arasynda dıagnoz qoıylǵannan keıin bir jyl ishinde ólim-jitim kórsetkishi 50 paıyzǵa teń. Al de kezinde dıagnostıkalaý men emdeý jaǵdaıynda aman qalý kórsetkishi – 80-90 paıyz», – deıdi Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń doktorlary ınstıtýt dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Dılıara Qaıdarova.
TMD-daǵy «Merk» bıofarmasevtıkalyq bólimshesiniń bas dırektory Rodjer Elıa: «Jyl saıyn Qazaqstanda bas pen moıyn qaterli isigine shamamen 2 myńdaı adam shaldyǵady. Bas pen moıynnyń qaterli isigimen aýyratyn naýqastardyń ólimine kóbinese derttiń kesh tabylýy sebep bolady. Al kesh dıagnostıkalaýǵa bir jaǵynan turǵyndardyń aýrý men oǵan shaldyǵý faktorlary týraly habarynyńǵ azdyǵy, ekinshi jaǵynan, birinshi býyn dárigerleriniń biliminiń jetkiliksizdigi, túrli mamandyqtary bar dárigerlerdiń arasynda qajetti úılestirýshiliktiń bolmaýy sebep. Stomatologtar men otolarıngologtardy oqytý tıisti mamandarǵa onkologııa belgilerine saq bolýǵa jáne qaýipti belgilerdi baıqaǵan jaǵdaıda, dereý tekseris júrgizip, ýaqtyly dıagnoz qoıýǵa múmkindik beredi» dedi.
Bas pen moıyn qaterli isigi kómeı, aýyz qýysy, jutqynshaq jáne muryn men muryn aınalasyndaǵy qýystar, silekeı bezderinde ornalasady. Jyl saıyn álemde bas pen moıynnyń jaıpaq jasýshaly qaterli isigine shaldyǵýdyń 600 myń jańa oqıǵasy tirkelip, naýqastardyń teń jartysy jyl saıyn o dúnıege attanady.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
