Dıagnoz qoıýda kiltıpan kóp

Tegin skrınıngten ótkizip, aýrýdy aldyn ala anyqtaýǵa jaǵdaı jasaıdy. Táýelsizdiktiń alǵashqy qıyn kezeńderinde jabylyp qalǵan aýrýhana, feldsherlik-ambýlatorııalyq pýnktter qaıta ashylyp, jańadan zamanaýı ortalyqtar salyndy. Astananyń ózinde búgingi zamannyń barlyq suranysyna jaýap beretin tutastaı klınıkalar klasteri paıdalanýǵa berildi. Oblys ortalyqtarynda organ almastyrý operasııalaryna múmkindik týdy. Buryn shetelde ǵana jasalatyn kúrdeli operasııalar búginde Úkimet bólgen kvotamen tegin jasalady. Alaıda jurtshylyqtyń kóńili arta túsýiniń syry nede? Qazaq «Aýrýyn jasyrǵan óledi» deıdi. Sondyqtan olqy tustyń syry ashylyp, ony joıý jolynda qadam jasalýy tıis.

Qazir qoǵamnan dertine medet su­raıtyn jandar kóbeıdi. Solar­dyń bi­rine nazar aýdaryp kó­relik. «Aýrýym asqynyp bara jatyr, portaldyń da­ıyn bolýy qıynǵa soǵyp ketti. Men əlde de bol­sa aqıqat bar dep oılaýshy edim, dál búgin sol úmitim úzilip tur. Maǵan «jatyrda raktyń bas­talýy» degen dıagnozdyń qoıyl­ǵanyna eki aıdan asqan. «Sizge shuǵyl túrde operasııa jasaý ke­rek» degen edi, mine, áli habar joq. O bas­ta dıagnoz qoıa almady. «Gıperplazııa endemetrııa» degen dıagnozben júre ber­dim. Ər aı saıyn emhana men aýrýhananyń tabaldyryǵyn toz­dyramyn. 4 balanyń jalǵyz asy­raýshy anasymyn. Jumysqa jaramsyz bolyp jatqanyma – 4 aı, densaýlyǵym barda eshkimge qol jaımaı balalarymdy ba­ǵyp­ jatqan edim. Úkimetten jər­­­­dem aqsha bólińizder desem,­ úsh aı saıyn qujat tapsyr deı­di. Ony jııýdyń ózi ońaı emes. Densaýlyǵymnyń joq­ty­­ǵynan qujat jııýǵa shyǵa al­maı, eki ret esimnen tanyp qula­dym. Balalarym úshin ómir súrgim keledi». Bul – Alma­ty­ oblysynyń turǵyny Sá­bı­ra­ Sherbaıqyzynyń áleýmet­tik jelige jarııalaǵan haty. Bul másele kópshiliktiń, «Ege­men Qa­zaqstan» gazetiniń dáneker­ligimen Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń nazaryna jetken soń Sábıra aýrýhanaǵa jatqyzylyp, kópten kútken operasııasy jasaldy, endi hımıoterapııa alady. 

Sábıraǵa dárigerlik kómek kórsetildi, alaıda mundaı oqıǵa jal­ǵyz emes. Elimizde kvotamen portalǵa kezekke turyp, aýrýha­naǵa jatýdyń kiltıpany kóbirek bolyp ketkendeı áser qaldyrady. Sondyqtan Densaýlyq saqtaý mınıstrligi nazar aýdaratyn bir olqy tus – portalǵa turýdyń ashyq­tyǵyna qol jetkizý tárizdi.

Osy maqalany jazýǵa daıyn­­dyq barysynda Astana qala­sy­nyń emhanalaryn túgel der­lik aralap shyqtyq. Oıymyz derek­terimiz naqty, mysaldarymyz ómir­den alynsyn degen talap edi. Emhanalarǵa kirip, adam qarasy kóp jıylǵan bólmeniń tusyna kele­miz. Bul ádette mamandanǵan dári­gerlerdiń bólmesi bolyp shy­ǵady. Qaralatyn kóptiń biri tárizdi kezekke turyp, otyrǵan adamdardyń aıtqandaryna qu­laq túrip, áńgimege aralasamyn. Sonda jıi bas qatyra­tyn problemanyń biri – dıagnoz qoıý máselesi. 

«Sáýir aıynda júregim qysy­lyp, jedel járdemge júgindim. «Turǵylyqty jerdegi emhanaǵa baryp mindetti túrde qaralýyńyz kerek», dedi dárigerler. Sodan be­ri dıagnoz qoıylýy muń boldy» deıdi taǵy bir syrqat. Dáriger­ler­diń óz isine salǵyrt qaraýyna narazy bolǵan oǵan alǵashynda óz ýchaskesiniń dárigeri bolmaı, tek­se­rilýge birneshe joldama be­rilipti. Ýltradybystyq zert­teýde júrek qaqpaqshasy du­rys jabylmaıdy dep jazylyp,­ odan keıin gormondarǵa aqyly analız tapsyrady. Taǵy júrek­ke qatysty birneshe joldama be­riledi. Al keleside basqa dári­ger: «Bul joldamany nege bergen, sizde mundaı aýrý joq» dep, aqyrynda barlyq joldama da, respýblıkalyq klınıkadan ótken zertteýdiń qaǵazdary da jaramsyz bolyp qaldy. «Júregim qysy­lyp, aýa jetpeı, tún balasy samal­dyqta turamyn, 70 jastaǵy atam 3-shi qabatqa menen buryn shyǵady, al men sol aralyqqa de­malyp almasam kóterile almaımyn. Bes aıdyń júzi boldy, jaǵ­daıym jaqsarǵan joq, tars-turs etken júregimniń soǵysynan sho­shımyn, dıagnozym bolsa qoıy­lar emes», deıdi ol.

Taǵy bir keıipkerimiz «beldiń aýrýy­nyń bebeýletkeni sondaı,­ aıaǵym basylmaı qaldy» dep bas­tady nazyn. Meıirger qyz kelip tynyshtandyratyn ekpe egedi, aýrýym azaıyp uıyqtap qalamyn. Oıan­sam meń-zeńmin, solaı máńgi­rip jatqanymda taǵy ekpe salady, taǵy uıyqtaımyn. Bir kúni: «Qalqam, osy maǵan ne be­resiń, sender kelseńder boldy, kó­zim jumyla beretin boldy ǵoı», desem, «Apaı, dá­rigerdiń taǵaıyn­daýy boıynsha sizge aýrýdy basatyn, uıyqtatyn dári salamyz», deıdi. 10 kún osylaı uıyqtatyp, aýrý­hanadan shyǵardy. Endi osy em be?! Aqyly túrde taǵy qa­ra­lyp edim, omyrtqaǵa opera­sııa jasatý kerek dedi. Osy dıag­nozdy aýrýhana dárigerleri 10 kún jatqanymda aıtqan joq. Eń bolmaǵanda janyńdy jylytyp, aýrýdyń mán-jaıyn túsindirmeıdi, – deıdi nalyp...

 Muny jazýdaǵy maqsat – medı­sınany dattaý emes. Osy salada qalam tartyp júrgendik­ten dárigerler eńbegin birshama bilemiz deýge negiz bar. Medısına qyzmetkerleriniń kún-tún demeı aýrýy janyna batqan pa­sıen­tiniń qasynan tabylyp, ajal­men arpalysyp, qanshama adam­nyń demi taýsylmaýy jolynda kúresetinin kóz kórip júr. 500-600 gramm bolyp týǵan sha­ranany adam qataryna qosyp, alaqandaı sábıge opera­sııa jasap, aman alyp qalyp júrgen­derine de kýá boldyq. Biraq otan­dyq medısınada ana men balanyń ómiri de qyrshyn qıylyp jatatyn jaǵdaı az­ emes. Bıyl jazda 5 birdeı ana Astanadaǵy perınataldyq orta­lyqta kóz jumdy. Bas dáriger óz ótinishimen ornynan ketti. Eger munyń bárine analardyń óz den­saý­lyǵyna jete mán bermeı, ómir­ge urpaq ákelý jolyndaǵy kózsiz táýekelge barýy ǵana sebep degenge sensek, onda bas dáriger nege ornyn bosatty? Kópshilik tá­rizdi bizdiń de kóńilimizge san saýal uıalaıdy... 

Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»