«Tasjańǵaq» maıordyń taǵdyry

Sóz basy

«Borap turǵan ot pen oqtyń ortasynan aman shy­ǵyp, sonshama taýqymetti basy­nan ótkerip, týra Jeńis toıy­na bir kún qalǵanda tosyn­nan oqqa ushyp, aıanysh sezi­miń­di oıatyp jatatyn maıdanger-kıno keıipkerleri bolady ǵoı. Meniń taǵdyrym sol tektes. Ishki ister salasynda minsiz atqarǵan 20 jyldan astam eńbegim zaıa ketti. Zańdy zeınet demalysyma qazir ne bári bir-aq kún jetpeı tur. Bes jyldan beri ádildik izdep kelem. Iyǵy­ma pogon ilgen kúnnen bas­tap ádildik pen aqıqattyń qor­ǵaý­shysy bolǵan meniń ózime búgin qorǵaýshy kerek...». Redaksııanyń Almaty bólim­shesine óz aıaǵymen kelip, syryn aqtarǵan polısııa ofı­­­seriniń endigi úmiti keshe ǵana jarııalanǵan Prezıdent Jol­­d­aýyndaǵy «Ishki ister or­gandaryn­ jańǵyrtý jó­nindegi jol kartasyn» qa­byl­daýdy tapsyramyn» degen nusqaýy eken. Qazaq polı­sııa­syndaǵy bastalýǵa da­ıyn «túpkilikti reforma meniń jolymdy ashar, osy kúnge deıin basymnan kesh­ken qııanat ataýlyǵa tos­qaýyl qoıar» degen oımen kelip­ti tarazdyq jigit. Keshe ǵana jábir kórýshini jan-táni­men qorǵaǵan, al búgin ózi jábir kórýshige aınalǵan Qýa­nysh­bek Qydyrbaevtyń taǵdyr jolynyń bulaısha tálkekke ushyraýyna ne sebep?!. 

Jarlyqqa qııampurys qaraý degen osy emes pe?!

Ishki qyzmettik aýys-túıis­terge baılanysty ýa­qyt­sha rezervke qoıylǵan polı­sııa maıory Qýanyshbek Bı­na­zaruly Qydyrbaev oı­la­maǵan jerden Jambyl oblys­tyq IID-niń 2013 jylǵy 20 qyrkúıekte shyǵarylǵan №221-shi buıryǵymen jasy­nyń jetýine baılanysty degen ýájben qyzmetten bosa­ty­lady. Eń qyzyǵy, buǵan deıin tek qana jaqsy qyry­nan kórinip júrgen kásibı qyzmetkerge ol týraly aldyn ala jazbasha nemese aýyz­sha eskertý jasalmaǵan. 

– Soraqylyqtyń sheksiz­digine tańǵalamyn, – deıdi Qýanyshbek Qydyrbaev, – máselen, quqyq salasynda qyzmet atqaratyn tártip saq­shylary bola tura biz­diń joǵary laýazymdy aza­mat­tary­­myz Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev qol qoı­­ǵan negizgi Jarlyqtyń ta­lap­­t­aryn da bilmeıtin bolyp shyqty. Elbasy bekitken 2010 jylǵy 17 tamyzdaǵy «Qazaq­stan Respýblıkasynda quqyq qorǵaý qyzmeti men sot júıesiniń tıimdiligin arttyrý jónindegi shara­lary týraly» áli kúshin joı­maǵan №1039-shi sol Jar­lyqta «Osy Jarlyqtyń qol­daný aıa­syna túsetin adamdar úshin zeı­netkerlikke shy­ǵarý kezinde áleýmettik qam­­syz­dandyrýdy, bar­lyq jeńil­dikter men artyq­shy­lyq­tardy, al keminde 20 jyl qyz­met ótkergen adamdar úshin qyzmetin attestasııalaǵan laýazym­darda ótkerýdi aıaqtaý múm­kindigin saqtaýǵa» dep taıǵa tańba basqandaı etip jazyl­ǵan. Meniń sonsha jyl shaby­lyp osy kúnge deıin basym­nan ótkizgen barlyq áýre-sar­sańnyń núktesin osy Jarlyqtyń ózi-aq qoıýǵa tıisti edi. О́kinishti-aq... Jal­py, qyzmetten ne úshin bosa­tyl­ǵanymdy osy kúnge deıin túsine de alar emespin!».

Q.Qydyrbaevtyń aıtýynsha, Jambyl oblystyq ishki ister departamentiniń sol kezeńdegi basshylyǵy jo­ǵa­rydaǵy Jarlyqqa qııam­purys qarap, ony jazyq­syz­dan-jazyqsyz qyzmetten shet­tetken. 20 jyldan astam qyz­met jyldaryndaǵy onyń janqııarlyqpen etken adal eńbegi, mınıstrdiń óz qo­lynan alǵan «Qurmet gramo­ta­sy», sansyz marapattary men maqtaý qaǵazdary, baǵa­ly syılyqtary múldem eske­rýsiz qalǵan. Árıne joǵary bili­mi týraly qos dıp­lomy bar – ınjener-zańger ári ózi quqyq salasynyń ofıseri mundaı jónsizdikpen kelis­peıdi. Aldymen sotqa júgi­nedi. Kóp keshikpeı-aq Taraz qalalyq sotynyń 2014 jyl­ǵy 18 sáýirdegi sheshi­mi ob­lystyq ishki ister de­par­tamentin Qýanyshbek Qy­dyr­baevty qyzmetke qaıta ornalastyryp, ol shekken moral­dyq jáne materıaldyq shy­ǵyndy ornyna keltirýge májbúrleıdi. Sot sheshimin «múltiksiz» oryndaǵan oblys­tyq IID basshylyǵy ofıser Qydyrbaevty qaladaǵy IIM qaraýyndaǵy ýchılıshege qyzmetke jiberedi. Biraq «júgensiz» ofıserdiń ózi qyzmet etken mekemesin kópe-kórineý sotqa berýi talaıdyń shamyna tıip qalsa kerek... 

«Chernıaevka» shekaralyq beketinen qaıtarylǵan máıit...

Suraq-saýal kóbeıip, ofıser úzip-sozyp qyzmet­tik áń­gi­melerdiń tıegin aǵyt­ty. 90-jyldary kapıtan Qydyrbaev Qulan (burynǵy Lýgovoe) aýdanyndaǵy jol polısııasy bastyǵynyń qyz­metin atqarǵan eken. Almaty – Tashkent kúre joly aýdan ortalyǵyn jáne birneshe aýyldy qaq ortasynan qıyp óter edi. Birde Kókdónen aýy­lyndaǵy jol boıynda qandy oqıǵa bolady. Jol jıegi qan josa, biraq zardap shegý­shi joq, óli-tirisi belgisiz. Qaq­qan kólik te dereksiz. Bul aýyl­dyń da, adamdarynyń da ja­ıyn jaqsy biletin Qýanysh­bek aldymen tanys zeı­net­kerlerdiń biriniń esigin qaq­ty. Adaspapty, júzin az­dap úreı bılegen Marııa Va­sılev­­na naǵyz kýáger bolyp shyqty.

– Tańǵy saǵat tórtter sha­ma­­synda taýyqtarǵa jem sha­shaıyn dep syrtqa shyq­qan­myn, jol jıeginde qol kóterip turǵan jolaýshyny qyzyl tústi «Ikarýs» avto­býsynyń qaǵyp, murttaı ushyr­ǵanyn kózim­men kór­dim. Daýsym shy­ǵyp kete jazdady. Avtobýs ekpindep áreń toqtady. Qoradan bas shy­ǵar­maı, bárin baıqap tur­dym. Avtobýstan asyǵys tús­ken eki adam jan jaǵyna sho­shy­na qarap, eshkim kózge tús­p­egen soń máıitti dereý ál­de­nege orap, avtobýstyń astyńǵy júk qoıǵyshyna salyp ózderimen birge aldy da ketti. «Marııa Vasılevna-aý, kóliktiń memlekettik nómirin baıqap qalmadyńyz ba?» «E,Kolıa, mende es bar deısiń be?..» degen zeınetker taýyq qoranyń ishinde jatqan qańyltyrdy kóterip jiberdi. Aınalaıyn apamyz qańyltyr astyndaǵy tep-tegis batpaqqa ózbekstandyq avtobýstyń nómirin shybyqpen battıyp oıyp turyp jazyp qoıypty... Kók jolaqty «jıgýlıimdi» qam­shylap, quıyndatyp qyl­myskerdiń izine tústim. Eki el shekarasyndaǵy «Chernıaevka» shekara beketine jetkende ǵoı, bekettiń arǵy betinde turǵan avtobýstaǵy tanys nómir kózime ottaı basyldy. Shekara. Qansha jerden janushyryp kýálik kór­set­kenimmen jaýyngerler meni arǵy betke ótkizbedi. Qylmysker-avtobýs kóz aldymda otalyp tur. Qazir júrýge daıyn. Ýaqyt – tapshy... Shekara ofıserine daýys­tap, kózim tolyq jetip turmasa da, «Anaý qyzyl «Ikarýstyń» júk salǵy­shynda adam máıiti jatyr» dedim daýysymdy kótere. Ras bolyp shyqty. Qan­ǵa ábden malshynǵan kezdemege adam máıiti oralypty... 

Aıta berse ondaı oqıǵa­nyń talaıyn bastan keshirdik. Birde dál sondaı dabylmen oqıǵa ornyna jettim. Jyǵa tanymaıtyn bir qart kisi tań mezgilindegi bul oqıǵaǵa jasyl «Nıvanyń» qatysy bar dedi. Biraq nómirin baıqaı almaǵan. Halyqpen jumys isteý degen osy! Qaı kezde de qol ushyn berýge ázir. Kó­lik qaqqan orta jastaǵy áıel aýyr jaraqatpen aýrýhana­da hal ústinde jatyr. Dereý jolǵa shyqtym. Kórshi ob­lys­tyń Mashat asýynyń ús­tin­de bala-shaǵasymen saparlap bara jatqan reseı­lik kóliktegi reseılik otaǵa­syn toqtattym. Bul men jolaı toqtatqan 4-shi jasyl «Nıva» edi. Kóliktiń oń jaq tumsyǵyndaǵy shytynaǵan shamyna juqqan qan syzyǵyna úńile bastaǵanymda-aq, orta jastaǵy júrgizýshi selkildep, jylamsyrap qoıa berdi...

Sary «jıgýlı» men sámbi taldyń butaǵy

Aýǵanstanda ınternasıo­nal­dyq boryshyn ótegen jap-jas jigittiń qorlanǵan máıi­tin taptyq. Jap-jańa «alty­lyq» sary «rıgýlıi» qo­ldy bolǵan. Oqıǵanyń jantúr­shigerligi – qala syrtyndaǵy elsiz-jurtsyz qumdaýyt saı­da avtomobıl ıesiniń jú­rek tusynan bilekteı som temir­di aıaýsyz qaǵyp ól­ti­ripti. Adam aıtqysyz aıýan­dyq! Jedel top dereý qyl­mys­ker­lerdi izdep ketti. Men jo­ǵal­ǵan kóliktiń tóńi­regi­nen derekter jınaı bastadym. Esirtki sorasyn satyp ál­de­neshe ret ustalǵan jesir áıel surastyrý barysynda Taraz qalasynyń Talas ózeni aýmaǵyndaǵy qyzǵylt tústi bıik qaqpaly úıdiń aýlasynda izdeýdegi kólikke uqsas «jıgýlı» tur degen derek aıtty. Qylmyskerlerdiń bas bermeı, kólik urlyǵynyń óte bir zoraıyp turǵan kezi. 90-jyldardyń aıaǵy. Záýlim úı­diń ıesi bedeldi ári zańsyz araq-sharap satýmen aınalysatyn alpaýyttyń ózi eken. Ta­myryn tereńge ja­ıyp al­ǵan. Ol, árıne ońaı­shy­lyq­­pen qaqpasynan attat­qyz­baı­dy. «Urysta – turys joq», kesh­tetip sol úıdi ártúrli kólik­ke mi­nip, áldeneshe ret aınalyp óttim. Bıik dýaldyń syr­tynda bıik sámbi tal tógi­lip ósip tur. Amalyn taýyp tún qarańǵylyǵynda sol sámbi tal arqyly joǵary órmelep shyǵyp, aýlanyń ishine kóz júgirttim. Men otyrǵan ıilgen butaqtyń astynda izdeýdegi altylyq sary «jıgýlıden» aýmaıtyn kólik qańtarylyp turdy. Nómiri sheshilgen. Qujattary salonnyń ishinde bolýy tıis. Eń qaýiptisi, eki qabaǵan aǵylshyndyq býltererler aýla ishinde bos júre­di eken. Dálelsizden dálel­siz «mynaý aýǵandyq jigittiń kóligi» dep qaıtip aıtarsyń?! Ekinshi kúni muzdaı qarýlan­ǵan serjant ınspektorymdy qorshaýdyń syrtyna jasy­ryp, sámbi­ talǵa taǵy órmele­dim. Itter esik aldyndaǵy jaıyna qaıt­qansha úzdigip tosyp, ıilgen sámbi taldyń butaǵymen tómen tústim. «Jıgýlıdiń» kishkene terezesiniń ilinshe­gin symtemir ótkizip ashtym. Abyroı bolǵanda aýyl ıtin­deı ıisshil saq ta emes aý deımin, usqynsyz tum­sy­ǵynan adam qorqatyn, qaba­tyn bolsa tirideı jep qoıatyn­daı eki eýropalyq tóbettiń «tynys­tap» jatqan sáti týra kelip, kóliktiń ishinen bar qujatty alyp shyqtym. Je­del toptyń aldyna tasta­dym. Erteń Qyrǵyzstan asqa­ly turǵan «jıgýlıdiń» joly kesildi. Qylmyskerler quryqtaldy.
Qylmys áleminde bedel jınap úlgergen eken, úı ıesi jaýapkershilikten on-san syl­taýmen qutylyp ketedi. Ob­lystyń ishki ister depar­ta­mentindegi zeınetke daıyndalyp júrgen asa laýazymdy bir azamat Qýanyshbekke kezdeısoq jolyqqan sátte álgi «araq satýshynyń» atyn atap «sútten aq kisini sonshama kústanalaǵandaryń ne?» dep dúrse qoıa bergeni de jadynda. Tańǵalǵan!..

Túıin

Q.Qydyrbaevtyń oıyn­sha, sot sheshiminen soń qat­ty «tistengen» oblystyq de­par­tament basshylyǵy qyzmetke turǵan polısııalyq oqý orny­nyń jabylatynyn aldyn ala bilgen de, ol qyzmetke ony ádeıi jiber­gen de sekildi. 2015 jyl­dyń 15 qańtarynda polı­sııa qyzmetkerin qaıtadan re­zerv­­ke qoıady da, aldaǵy aıdyń, ıaǵnı, aqpannyń 2-si kúni jasynyń ulǵaıýyna baılanysty degen jeleýmen qyzmetten birjolata bosatady. «Janyma batatyny, rezervtegi ýaqytymdy tórt jyl boıy sozyp, ol kezde 48 jas­ta edim, 52-ge tolǵanymsha usta­dy. Osy jyldar ishinde departamenttiń ózi usynǵan laýa­­zymdy qyzmetterge 9 ret (!) kelisimimdi bergenime qa­ra­­mastan, synyqqa syltaý izdep ýaqytty ádeıi uzartty. Tipti rezervte turǵan kezim­de basshylyqtyń maǵan polı­sııa­nyń kıim úlgisin berýge deıin tyıym salǵanyn da umyt­qan joqpyn. Ne úshin?..» degen Qydyrbaev bu­d­an keıin de berisi Taraz, ary­­sy Astanada bolyp, talaı esiktiń tabaldyryǵyn at­taǵan. «Jetpeı qalǵan bir kú­nim úshin qujattarymdy jı­nap ótkizip jastyq jalyn men jigerimdi jumsaǵan polısııamnan eńbek zeınetine shyqsam degen armanymdy Prezıdenttiń keshegi halyqqa jarııalaǵan Joldaýy qanat­tandyryp jiberdi» deıdi ma­ıor Qydyrbaev.

Qýanyshbektiń bir beıne­si maǵan Gollıvýdtiń «jul­dyzy» Ýolter Brıýs Ýıllıs somdaǵan «Tasjańǵaq-1,2,3...» shytyrman oqıǵaly fıl­min­degi amerıkalyq qaısar polı­­sııa qyzmetkeriniń tul­ǵa­syn kóz aldyma alyp kel­ge­nin de jasyra almaspyn. Qýanysh­bek – búginde ju­myssyz, zeı­net­­aqysyz júr. Biraq taraz­dyq «tas­jań­ǵaq» maıor ádildik jolyn­daǵy úmitin esh úzgen emes. Azamattar sanasynda polıseıler jazalaýshy emes, kerisinshe, qıyn jaǵdaıda kómek kórsetýshi degen túsinik or­na­týǵa shırek ǵasyrǵa be­ıim kúsh-qýatyn arnaǵan tártip saqshysynyń sol úmiti aq­talar, Jambyl oblystyq ishki is­ter departa­mentiniń taıaýda ǵana ta­ǵaıyn­dalǵan jańa bas­shy­lyǵy tarapynan, bálkim, onyń isi ıgilikti oń sheshimin ta­bar degen senimdemiz.

Talǵat SÚIINBAI,

«Egemen Qazaqstan» 

ALMATY